III CR 86/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: S. Gross, Z. Wiszniewski (sprawozdawca), F. Błahuta, W. Bryl.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniego J. o zniesienie współwłasności, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 28 września 1962 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Rypinie z 11 maja 1961 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Lipnie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePierwsze z kolei postanowienie Sądu Powiatowego w niniejszej sprawie o zniesienie współwłasności wydane zostało w dniu 30.I.1957 r. w składzie sędziego W. i ławników. Zostało ono uchylone przez Sąd Wojewódzki postanowieniem z 12.VII.1957 r. Drugie z kolei postanowienie Sądu Powiatowego, wydane w składzie sędziego W. i ławników w dniu 9.VI.1958 r., zostało uchylone postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z 14.XI.1958 r. Trzecie z kolei postanowienie Sądu Powiatowego wydane zostało w dniu 16.III.1959 r., a Sąd Wojewódzki postanowieniem z 16.IX.1959 r. oddalił rewizję małżonków S. od tego postanowienia.Na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości Sąd Najwyższy uchylił ostatnio wymienione postanowienia Sądów obu instancji i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Postanowieniem (czwartym z kolei) z dnia 11.V.1961 r. Sąd Powiatowy w osobie sędziego W. orzekł zniesienie współwłasności przez licytację publiczną, a Sąd Wojewódzki postanowieniem z 28.IX.1962 r. oddalił rewizję małżonków S. od postanowienia Sądu Powiatowego, opartą przede wszystkim na zarzucie sprzecznego z ustawą składu sądu powiatowego.Dnia 21.III.1963 r., a więc przed upływem terminu 6-miesięcznego z art. 399 § 1 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n., wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości od ostatnio wymienionego postanowienia Sądu Wojewódzkiego, oparta na zarzucie, że Sąd Wojewódzki dokonał samodzielnych ustaleń faktycznych, a nadto że zaskarżone postanowienie narusza art. 3 p.o.p.c.Uzasadnienie prawneWychodząc - zgodnie z punktem 2 zasady prawnej uchwalonej przez Sąd Najwyższy w dniu 3.VI.1955 r. w składzie siedmiu sędziów (OSN III/1957, poz. 63) - poza granice podstaw rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wątpliwa może być trafność przeczącej odpowiedzi, jakiej Sąd Najwyższy udzielił w uchwale z 30.V.1962 r. na pytanie, czy obowiązek rozpoznania sprawy w innym składzie stosuje się również do spraw, w których orzeczenie zostało uchylone przed wejściem w życie noweli do art. 384 k.p.c. objętej ustawą z 28.III.1958 r. - Dz. U. poz. 75 (OSPiKA nr 6/1963, poz. 142 oraz glosa W. Siedleckiego - tamże).To samo zagadnienie pojawia się w pewnym stopniu także w niniejszej sprawie, skoro postanowienie Sądu Powiatowego z 9.VII.1958 r. (tj. drugie z kolei) wydane zostało przez tenże Sąd w składzie, w który wchodził sędzia W. należący już do składu sądzącego, jaki wydał pierwsze postanowienie Sądu Powiatowego, uchylone potem postanowieniem Sądu Wojewódzkiego z 12.VII.1957 r. Niemniej sprawa niniejsza nie wymaga rozstrzygania powyższego zagadnienia, gdyż te etapy, które toczyły się po uchylającym orzeczeniu Sądu Wojewódzkiego, wydanym już pod rządem znowelizowanego art. 384 k.p.c., dają dostateczną podstawę do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej. Mianowicie Sąd Wojewódzki postanowieniem z 14.XI.1958 r. (drugie z kolei) uchylił postanowienie wydane przez Sąd Powiatowy w składzie, w którym orzekał sędzia W. Jeżeli zatem pominie się zagadnienie, którego dotyczyła wyżej powołana uchwała Sądu Najwyższego z 30.V.1962 r., to w każdym razie co najmniej od dnia wydania przez Sąd Wojewódzki postanowienia z 14.XI.1958 r., sędzia W. nie mógł już orzekać w niniejszej sprawie w razie przekazania jej do ponownego rozpoznania. Wynika to z uchwały Sądu Najwyższego z 29.V.1963 r. III PO 10/63 (OSN 11/1963, poz. 239), której pogląd podziela w pełni Sąd Najwyższy w składzie powiększonym, rozpoznającym niniejszą sprawę. Skoro więc - wbrew temu - sędzia W. wchodził w skład sądzący Sądu Powiatowego, który wydał czwarte z kolei postanowienie z 11.V.1961 r., to najzupełniej trafny był zarzut rewizji wniesionej przez małżonków S., że skład sądzący Sądu Powiatowego był sprzeczny z przepisami prawa. Sąd Wojewódzki powinien był przeto uchylić postanowienie Sądu Powiatowego z 11.V.1961 r. z powodu nieważności, oddalając zaś rewizję, naruszył przepis art. 371 § 2 pkt 4.Jednakże wadliwość postanowienia Sądu Wojewódzkiego z 28.IX.1962 r., zaskarżonego rewizją nadzwyczajną, sięga jeszcze dalej. Mianowicie sam Sąd Wojewódzki wydał to postanowienie w składzie sprzecznym z przepisami prawa. W tym bowiem zakresie zważyć należy, co następuje:Do rewizji nadzwyczajnej stosuje się odpowiednio przepisy o rewizji w braku przepisów szczególnych (art. 398 k.p.c.). Stosując więc przepis art. 384 k.p.c. odpowiednio do rewizji nadzwyczajnej należy uznać, że w razie uchylenia przez Sąd Najwyższy na skutek rewizji nadzwyczajnej orzeczeń sądu I i II instancji i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, nie może już nigdy w tej sprawie orzekać nie tylko sędzia należący do składu sądzącego, który wydał uchylone orzeczenie sądu I instancji, lecz także sędzia należący do składu sądzącego, który wydał uchylone orzeczenie II instancji. Racją przepisu art. 384 k.p.c. jest bowiem to, by sędzia, którego orzeczenie zostało uchylone, nie orzekał już w danej sprawie przy ponownym jej rozpoznawaniu.Jeżeli więc postanowienie Sądu Wojewódzkiego z 16.IX.1959 r. (trzecie z kolei), wydane w składzie sędziów G., S. i Z., zostało na skutek pierwszej rewizji nadzwyczajnej uchylone przez Sąd Najwyższy, sprawa zaś została przekazana Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania, to wymienieni sędziowie Sądu Wojewódzkiego nie mogli już należeć do składu sądzącego niniejszą sprawę w II instancji. Tymczasem w skład sądzący Sądu Wojewódzkiego, który wydał postanowienie z 28.IX.1962 r., wchodzili dwaj sędziowie, tj. Z. i S., należący do składu, który wydał poprzednie postanowienie Sądu Wojewódzkiego, uchylone na skutek pierwszej rewizji nadzwyczajnej w niniejszej sprawie.Skoro więc postanowienia Sądów obu instancji dotknięte są wadą nieważności z art. 371 § 2 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n., to ulegają one uchyleniu, wobec zaś tego że przy ponownym rozpoznaniu będzie miała zastosowanie ustawa z 19.VII.1963 r. w sprawie ograniczenia podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. poz. 208), rozpoznawanie zarzutów rewizji nadzwyczajnej byłoby bezprzedmiotowe.Przekazanie sprawy nie Sądowi Powiatowemu w Rypinie, który sprawę rozpoznawał, lecz Sądowi Powiatowemu w Lipnie podyktowane jest względami celowości.