I CR 447/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława K., Ireny F., Stanisława Z., Czesława L., Tadeusza H., Władysława H., Stanisława P., Feliksa S., Michała S., Stanisława B., Stefana S., Andrzeja S., Kazimierza S., Zygmunta W., Feliksa P., Jerzego M., Witolda P., Kazimierza M., Czesławy P. i Henryka B. przeciwko Spółdzielczemu Zrzeszeniu Budowy Domów Jednorodzinnych w T. o wykreślenie z rejestru członków, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 15 marca 1962 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneStanisław K. i 19 innych powodów wytoczyło powództwo przeciwko Spółdzielczemu Zrzeszeniu Budowy Domów Jednorodzinnych w T. o ustalenie, że w wyniku uchwały walnego zgromadzenia tegoż Zrzeszenia z dnia 19.IV.1959 r. przestał istnieć stosunek spółdzielczy między stronami, pozwany zaś obowiązany jest sprostować rejestr członków przez wykreślenie powodów z tegoż rejestru.Powodowie twierdzą, że stanowili oni pierwszą grupę członków pozwanego Zrzeszenia, dla których wybudował on domy jednorodzinne. W związku z tym oraz wobec tego, że do pozwanego Zrzeszenia zostali przyjęci następni członkowie, zarząd Zrzeszenia zaprojektował rozliczenie powodów z kosztów budowy z oznaczeniem, ile każdy z powodów ma jeszcze dopłacić. W projekcie tym powiedziano, że w ciągu tygodnia od daty spłacenia całej należności każdy z powodów zostanie wykreślony z rejestru członków. Tak zaprojektowane rozliczenie zostało następnie zatwierdzone uchwałą walnego zgromadzenia z dnia 29 kwietnia 1959 r. Ponieważ powodowie wywiązali się ze swych obowiązków, żądają wykonania wspomnianej uchwały.W toku procesu powyższa uchwała została uchylona w dniu 1 lipca 1961 r. przez Zarząd ówczesnego Związku Spółdzielni Mieszkaniowych i Budowlanych, a uchwała Zarządu Związku została zatwierdzona uchwałą Rady Związków z dnia 12 grudnia 1961 r.Wyrokiem z dnia 15 marca 1962 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki uznał, że skoro odpadła - wobec jej uchylenia - uchwała walnego zgromadzenia, z której powodowie wywodzą swe żądanie, jest ono pozbawione podstawy prawnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji są nieuzasadnione.Powołanie się skarżących na naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 30 ustawy o spółdzielniach i ich związkach polega na nieporozumieniu, przepis ten bowiem dotyczy tzw. postępowania wewnątrzspółdzielczego, tzn. postępowania przed organami spółdzielni, natomiast w sprawie chodzi o postępowanie przed jednostką nadrzędną nad spółdzielnią.Nie jest dalej uzasadniony zarzut, że zaskarżona uchwała została powzięta po upływie czterotygodniowego terminu, przewidzianego w art. 39 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Ustawodawstwo spółdzielcze obowiązujące przed wejściem w życie tej ustawy, tzn. do 5 czerwca 1961 r., takiego ograniczenia nie znało. Oznacza to, że właściwe związki spółdzielcze mogły uchylać uchwały walnych zgromadzeń w każdym czasie. W tych warunkach prawo Związku Spółdzielni Mieszkaniowych i Budowlanych do uchylenia uchwały walnego zgromadzenia, o którą chodzi w sprawie niniejszej, nie mogło ulec do dnia 5 czerwca 1961 r. prekluzji. W związku z tym oraz wobec tego, że Związek dowiedział się o uchwale walnego zgromadzenia przed tą datą, bieg czterotygodniowego terminu do uchylenia tej uchwały rozpoczął się dopiero w dniu 5 czerwca 1961 r., ponieważ zaś zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała Związku powzięta została w dniu 1 lipca 1961 r., przeto termin ten został zachowany.Skarżący trafnie podkreślają, że uchwały centralnych związków podlegają w pewnym zakresie kontroli sądowej. Sąd nie może wprawdzie uchylić uchwały centralnego związku, gdyż takiego uprawnienia nie przyznaje sądowi żaden przepis (tak jak to czyni art. 38 ust. o spółdzielniach i ich związkach co do uchwał walnych zgromadzeń spółdzielni), jednakże gdy uchwała centralnego związku narusza prawa cywilne członka spółdzielni, to może on dochodzić swych praw, tak jak by uchwała centralnego związku nie została powzięta, żaden bowiem przepis nie przekazuje orzekania w sprawach cywilnych członków spółdzielni centralnym związkom.Z powyższego wynika, że powodowie mogliby dochodzić ustalenia, że zarząd pozwanego Zrzeszenia prawidłowo, tzn. zgodnie z obowiązującymi przepisami i bez pokrzywdzenia grupy członków, którzy zostali do spółdzielni przyjęci w późniejszym terminie, rozliczył ich kwotę budowy i że nie są zatem Zrzeszeniu z tytułu budowy ich domów nic winni. Przesłanką jednak takiego ustalenia byłoby stwierdzenie przez sąd (najpewniej po zasięgnięciu opinii biegłego), że wspomniane rozliczenie jest merytorycznie prawidłowe, a nie okoliczność, że tak uznał najpierw zarząd pozwanego Zrzeszenia, a następnie jego walne zgromadzenie.Powodowie nie mogą więc dla wykazania, że rozliczyli się już z pozwanym Zrzeszeniem, powoływać się na uchwałę jego zarządu, następnie zatwierdzoną przez walne zgromadzenie, i to nie tylko dlatego, że uchwały tych organów zostały uchylone przez Centralny Związek. Gdyby nawet uchwała walnego zgromadzenia zatwierdzająca rozliczenie nie została uchylona, to również i w tym wypadku nie rozstrzygałaby ona sprawy ostatecznie na korzyść powodów. Jeżeli bowiem prawdą jest, że uchwała ta faworyzowała powodów, to tym samym zapadła ona z pokrzywdzeniem członków przyjętych do pozwanego Zrzeszenia w późniejszej kolejności. Tym samym więc uchwała ta naruszyła - być może - prawa majątkowe (cywilne) tych ostatnich członków. A jeśli tak, to mogliby oni dochodzić swych praw w każdym czasie bez konieczności dochodzenia uchylenia niekorzystnej dla nich uchwały walnego zgromadzenia. Należy bowiem uznać, że przepis art. 38 ustawy o spółdzielniach i ich związkach ogranicza, jako przepis prawa spółdzielczego, jedynie dochodzenie praw organizacyjno-spółdzielczych członków, wynikających z samego stosunku członkostwa, natomiast nie dotyczy praw majątkowych, które są wprawdzie związane z członkostwem (jak np. spółdzielcze prawo do lokalu, prawo do wkładu), ale powstają na skutek zdarzeń dodatkowych (np. wniesienia wkładu) i mają charakter praw cywilnych.Ponieważ powodowie z żądaniem ustalenia, o jakim wyżej mowa, nie wystąpili ani nawet nie twierdzili, że rozliczenie, na które się powołują, jest prawidłowe i sprawiedliwe, usiłowali zaś utrzymać je w mocy jedynie z powołaniem się na akceptację tego rozliczenia przez organy pozwanego Zrzeszenia (zresztą akceptację nieaktualną wobec uchylenia jej przez zarząd Centralnego Związku) - powództwo ich podlegało oddaleniu.Z tych zasad Sąd Najwyższy z mocy art. 383 k.p.c. orzekł jak w sentencji.