III CR 311/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marianny Ż. i Krystyny Ż. przeciwko Stefanowi K. o ustalenie ojcostwa i alimenty, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 9.IV.1963 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Kolnie z dnia 21.I.1963 r. w części zasądzającej ponad kwotę 5.000 zł tytułem roszczeń regresowych (pkt 5 sentencji) i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Kolnie do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 21.I.1963 r. Sąd Powiatowy w Kolnie ustalił ojcostwo pozwanego, zasądził od niego na rzecz dziecka alimenty po 300 zł miesięcznie, a na rzecz matki 15.000 zł tytułem roszczeń regresowych.Rewizję pozwanego od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki oddalił wyrokiem z dnia 9.IV.1963 r.Od powyższego wyroku wniósł rewizję nadzwyczajną - na skutek podania pozwanego - Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o uchylenie tego wyroku wraz z wyrokiem Sądu Powiatowego w części zasądzającej kwotę 15.000 zł tytułem roszczeń regresowych. Skarżący zarzuca naruszenie przepisów art. 1221 k.z. w związku z art. 74 k.r., art. 236 i 326 k.p.c. oraz art. 3 p.o.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący trafnie zarzuca, że postępowanie w niniejszej sprawie, jeśli chodzi o roszczenie regresowe, przeprowadzone zostało w sposób bardzo pobieżny z naruszeniem powołanych wyżej przepisów. Sądy obu instancji uznały sprawę za dostatecznie wyjaśnioną i nie badając, jakie były w poszczególnych latach potrzeby dziecka i w jakiej wysokości były one zaspokajane przez matkę dziecka, uznały kwotę 15.000 zł z tytułu roszczeń regresowych za odpowiednią. Sąd I instancji nie ustalił, ile wówczas powódka zarabiała i ile łożyła na utrzymanie małoletniej córki Krystyny. Nie wziął również pod uwagę, że powódka, mając jeszcze inne dzieci poza małoletnią córką Krystyną, łożyła także na utrzymanie pozostałych dzieci.W rezultacie brak jest ustaleń co do tego, ile powódka wówczas zarabiała i ile wynosił koszt utrzymania poszczególnych dzieci, w tym również małoletniej powódki. Dopiero więc po dokonaniu tych ustaleń i efektywnych wydatków poniesionych przez powódkę na utrzymanie małoletniej Krystyny można byłoby ocenić, czy zasądzona kwota 15.000 zł z tytułu roszczeń regresowych odpowiada względom słuszności, nie powodując ruiny gospodarczej pozwanego.Należy podkreślić, że pomiędzy alimentami a roszczeniami regresowymi zachodzą nader istotne różnice. Dla ustalenia wysokości alimentów decydującymi przesłankami są: usprawiedliwione i rzeczywiste możliwości zobowiązanego. Natomiast przy ustalaniu wysokości roszczeń z tytułu regresu, opartych na podstawie art. 1221 k.z., nie jest rzeczą decydującą, ile zobowiązany powinien był świadczyć na utrzymanie uprawnionego, lecz to, ile dochodzący roszczeń regresowych rzeczywiście świadczył na utrzymanie uprawnionego. Z tego względu może być zasądzony tylko zwrot rzeczywiście świadczonych kwot, mieszczących się nadto w granicach obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego. Poza tym jeżeli dochodzący roszczeń regresowych jest sam zobowiązany ustawowo do alimentowania osoby uprawnionej, to jego roszczenia regresowe mogą jedynie dotyczyć kwot rzeczywiście świadczonych na utrzymanie uprawnionego ponad własny obowiązek.Drugą istotną kwestią, zupełnie nie rozważoną przez Sądy orzekające, jest wpływ spóźnionego zgłoszenia roszczeń regresowych na zakres rozstrzygnięcia.Jeżeli dochodzący roszczeń regresowych przez wieloletni okres nie domaga się zwrotu spełnionych zastępczo za zobowiązanego świadczeń, a następnie jednorazowo dochodzi dużej kwoty pieniężnej, to konieczne jest rozważenie przez sąd, czy jednorazowe zasądzenie poważnej kwoty od zobowiązanego, nie mającego żadnego majątku a utrzymującego się z rodziną jedynie ze skromnych zarobków bieżących, nie poderwie podstaw egzystencji zobowiązanego i jego rodziny, w tym również uprawnionego do alimentów, na którego utrzymanie były dokonywane świadczenia dochodzone obecnie w drodze regresu. Nie wymaga bowiem dowodu teza, że obciążenie zobowiązanego w pewnym dłuższym okresie - obok bieżących alimentów - obowiązkiem zapłaty jednorazowo poważnej w stosunku do jego możliwości kwoty musi ujemnie oddziałać na efektywność pracy zawodowej i niezbędną regenerację sił. Rozważenie sprawy w tym aspekcie jest konieczne zwłaszcza wtedy, gdy przez wiele lat obowiązek pozwanego nie był ustalony, nie można więc zarzucać mu, że ze swej winy spowodował nagromadzenie się zaległości.Powyższe argumenty prowadzą do wniosku, że Sąd w uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy powinien rozważyć, czy płatności wysokich roszczeń regresowych nie należy rozłożyć na odpowiednie raty, dostosowane do realnych możliwości pozwanego.Uznając zarzuty rewizji nadzwyczajnej za słuszne w zasadzie, Sąd Najwyższy uznał jednak, że nie zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonych wyroków co do całej kwoty 15.000 zł. Powódka dochodziła roszczeń regresowych za 5 lat. W okolicznościach sprawy trudno przyjąć, żeby należność ta przy najbardziej dla pozwanego korzystnych ustaleniach wyniosła mniej niż 1.000 zł rocznie, tj. łącznie 5.000 zł. W interesie obu stron leży, żeby nie tworzyły się nadmierne zaległości oraz żeby pozwany zaczął spłacać przynajmniej część roszczenia. Dlatego też Sąd Najwyższy uchylił wyrok co do roszczeń regresowych w części zasądzającej ponad 5.000 zł, tj. co do kwoty 10.000 zł, i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania, a w pozostałej części rewizję nadzwyczajną oddalił.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.