I CR 1055/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: L. Konic, S. Breyer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefanii G. przeciwko Miejskiemu Handlowi Detalicznemu Art. Spożywczymi w P. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Powiatowego w Przasnyszu z dnia 30 listopada 1959 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Przasnyszu.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku skierowanym do terenowej Komisji Rozjemczej przy Zarządzie Okręgu Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Przemysłu Gastronomicznego w W. Stefania G. wnosiła o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa 16.250 zł tytułem odszkodowania za zwolnienie jej z pracy w okresie ciąży. Po przekazaniu sprawy przez Komisję Terenową Sądowi Powiatowemu w Przasnyszu w trybie art. 10 ust. 2 dekretu o Zakładowych Komisjach Rozjemczych, tenże Sąd wyrokiem z dnia 30.XI.1959 r. (którego odpis doręczono powódce 26.V.1960 r.) powództwo oddalił, stwierdzając w uzasadnieniu, że 3-miesięczny okres wypowiedzenia powódce umowy o pracę upłynął w dniu 28.II.1958 r., natomiast zaświadczenie lekarskie o stanie ciąży powódka przedstawiła pracodawcy dopiero dnia 29 lub 30 kwietnia 1958 r. Ponieważ dziecko powódki urodziło się dnia 27.X.1958 r., przeto "ciąża powódki nie była znaczna" w okresie upływu terminu wypowiedzenia, co obowiązywało ją do złożenia zaświadczenia lekarskiego. Skoro więc powódka nie przedstawiła pracodawcy wymienionego zaświadczenia ani w dniu 28.II.1958 r., ani też w dniu 5.III.1958 r. przy okazji odbierania wynagrodzenia za pracę za miesiąc luty, to rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło - zdaniem Sądu Powiatowego - prawidłowo.Od powyższego wyroku złożył w dniu 6.XII.1960 r. rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, wnosząc w jej konkluzji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Przasnyszu. Skarżący zarzuca wyrokowi naruszenie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 2.VII.1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet w brzmieniu ustawy z dnia 28.IV.1948 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 182).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną.Trafnie zarzuca skarżący, że błędna jest podstawowa przesłanka wyroku, jakoby złożenie przez powódkę zaświadczenia stwierdzającego ciążę po upływie terminu wypowiedzenia musiało powodować uznanie, że umowa o pracę rozwiązana została prawidłowo.W myśl art. 25 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16.III.1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323) umowę o pracę rozwiązuje się - w wypadku jej wypowiedzenia - po upływie 3 miesięcy od wypowiedzenia umowy, stosownie zaś do art. 16 ust. 3 wymienionej na wstępie ustawy w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet niedopuszczalne jest zarówno wypowiedzenie, jak i rozwiązywanie stosunku pracy z pracownicą ciężarną, która pracowała w danym zakładzie pracy przynajmniej trzy miesiące. Wyraźny i kategoryczny zakaz rozwiązania umowy w okresie ciąży pracownicy prowadzi do wniosku, że w razie wypowiedzenia kobiecie umowy o pracę przed jej zajściem w ciążę, jednakże z tym skutkiem, że rozwiązanie z nią stosunku pracy nastąpiłoby już podczas ciąży, dokonane wypowiedzenie należy uznać za bezskuteczne, skoro w jego wyniku umowa o pracę nie może wygasnąć.Dla oceny, czy przewidziana w omawianym przepisie ochrona przysługuje kobiecie, decydujące znaczenie ma świadomość pracodawcy o stanie ciąży pracownicy w dacie zamierzonego rozwiązania stosunku pracy.Jak wyjaśniono przy tym w orzecznictwie (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5.I.1952 r. C 668/51 - OSN z 1953 r. poz. 66) art. 16 ustawy z dnia 2.VII.1924 r. nie wymaga złożenia w każdym wypadku zaświadczenia lekarskiego o ciąży, wystarczające jest bowiem zawiadomienie pracodawcy. Obowiązek stwierdzenia zaświadczeniem lekarskim stanu ciąży powstaje dopiero wówczas, gdy pracodawca kwestionuje stan lub okres ciąży.Również ustawa nie ogranicza prawa powołania się na stan ciąży (powiadomienia pracodawcy o stanie ciąży) do okresu obowiązywania umowy o pracę, wobec czego złożenie zaświadczenia lekarskiego po zakończeniu stosunku pracy nie powoduje automatycznego wygaśnięcia prawa do zatrudnienia zapewnionego ustawą (orzeczenie Sądu Najwyższego z 31.XII.1957 r. I CR 1228/57 - OSPiKA z 1958 r. poz. 264).Spóźnione zawiadomienie pracodawcy o stanie ciąży może jedynie w pewnych wypadkach uzasadniać utratę przez pracownicę prawa do wynagrodzenia za okres, w którym nie pracowała i w którym zakład pracy nie miał wiadomości o jej stanie, nie może jednak pozbawiać przysługującej jej - z mocy przepisów omawianej ustawy - ochrony.Słusznie zatem podnosi rewizja nadzwyczajna, że w świetle art. 16 ust. 3 ustawy wykładnia ścieśniająca tego przepisu, mianowicie ograniczająca stosowanie zakazu rozwiązywania umów jedynie do wypadku, gdy kobieta złożyła przed upływem okresu wypowiedzenia bądź niezwłocznie po jego zakończeniu świadectwo lekarskie stwierdzające stan ciąży, jest niewłaściwa i sprzeczna z wynikającą z założeń ustawy zasadą ochrony kobiety ciężarnej.Skoro Sąd Powiatowy zasad tych nie miał na uwadze, rozstrzygnięcie zaś swe oparł na błędnej przesłance, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę nastąpiło w sposób prawidłowy - zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji celem poczynienia należytych ustaleń w zakresie wysokości przypadającego powódce odszkodowania i okresu, za które powyższe odszkodowanie jej przysługuje, uwzględniając przepisy dekretu z 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późniejszymi zmianami), a w szczególności jego art. 11.Z tych względów i na zasadzie art. 298 i 384 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.