I CR 288/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: J. Kamiński, J. Pietrzykowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana S. przeciwko Spółdzielni Pracy Budowlano-Konserwacyjnej w L. o 13.335,64 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 15 grudnia 1958 r.,zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo co do kwoty 8.421,30 zł uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia od pozwanej Spółdzielni kwoty 15.335,64 zł, na którą składają się następujące pozycje: 1) 2.478,50 zł za 23 dni pracy w październiku 1956 r., 2) wynagrodzenie za miesiące listopad i grudzień 1956 r. oraz styczeń 1957 r. po 2.971,40 zł miesięcznie, 3) wynagrodzenie za jednomiesięczny urlop wypoczynkowy za 1957 r., 4) wynagrodzenie za niewykorzystanie 6 dni urlopu wypoczynkowego w marcu 1956 r., 5) wynagrodzenie za 5 dni nie opłaconej pracy w 1955 r.Sąd Wojewódzki ustalił, że Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni jednogłośnie postanowiła zwolnić powoda ze stanowiska prezesa zarządu Spółdzielni z dniem 6 października 1956 r. bez prawa do dalszego wynagrodzenia i pozbawić go z tym dniem członkostwa w Spółdzielni. Sąd Wojewódzki, po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, doszedł do przekonania, że decyzja Rady Nadzorczej była całkowicie uzasadniona, gdyż działalność powoda jako prezesa zarządu była oczywiście szkodliwa, a postępowanie - niezgodne z podstawowymi obowiązkami członka Spółdzielni. Również roszczenie powoda za nie wykorzystany urlop Sąd Wojewódzki uznał za nie usprawiedliwione, gdyż powód, pracując w Spółdzielni od 1.IV.1955 r. do 6.X.1958 r. miał prawo tylko do 1-miesięcznego urlopu, wykorzystał zaś urlop w czasie od 6 do 31.III.1956 r. i od 8.VII do 8.VIII.1956 r., a więc w znacznie większym rozmiarze. Urlop za rok 1957 nie przysługuje mu wobec rozwiązania stosunku zatrudnienia z dniem 6.X.1956 r. Nie ma wreszcie prawa do wynagrodzenia za nie opłacone dni pracy w 1955 r., ponieważ objął pracę z dniem 1 kwietnia 1955 r.; przed tą datą przychodził wprawdzie, aby zapoznać się z tokiem pracy spółdzielni, ale Spółdzielnia nie zobowiązała się płacić mu za to wynagrodzenia. W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki oddalił powództwo w całości.Powód w rewizji wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchwałą rady nadzorczej powód został wykluczony ze Spółdzielni. Jak wynika ze złożonego do akt sprawy na rozprawie rewizyjnej wyciągu z protokołu jesiennego zwyczajnego walnego zgromadzenia członków Spółdzielni, odbytego w dniu 3 listopada 1956 r., walne zgromadzenie nie uwzględniło odwołania powoda od tej uchwały. Powód nie skorzystał z przysługującego mu w myśl art. 52 ustawy o spółdzielniach prawa zaskarżenia do sądu uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu go ze Spółdzielni, a ponieważ stwierdzenie nieważności wykluczenia może nastąpić jedynie w wyroku wydanym na skutek zaskarżenia uchwały o wykluczeniu, przeto nie zaskarżona we właściwym trybie uchwała o wykluczeniu wiąże strony w niniejszym procesie.Według art. 26 ust. 2 ustawy o spółdzielniach wykluczenie członka ma skutek z końcem roku obrachunkowego, w którym nastąpiło. Rokiem obrachunkowym w spółdzielni pracy jest rok kalendarzowy. W świetle powyższych przepisów prawa i zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 1956 r. 1 CO 16/56 (OSN 1957, poz. 33) roszczenia powoda z tytułu, jego zdaniem, bezzasadnego pozbawienia go zatrudnienia, nie mogą - wobec skutecznego wykluczenia go ze Spółdzielni - przekraczać sumy, jaką osiągałby, gdyby był zatrudniony w Spółdzielni do końca roku obrachunkowego, w którym wykluczenie nastąpiło, tj. do końca 1956 r. Roszczenie zatem o zapłatę odszkodowania za styczeń 1957 r. oraz wynagrodzenia za urlop, jaki by mu przysługiwał w 1957 r., jest najzupełniej bezzasadne.Zgodne z prawem było również oddalenie przez Sąd Wojewódzki żądania wynagrodzenia za resztę urlopu, skoro z materiału sprawy wynika, że powód wykorzystał urlop w znacznie większym rozmiarze od rzeczywiście mu przysługującego, niczym zaś nie zostało wykazane, aby w stanie prawnym obowiązującym w dacie przystąpienia powoda do pracy w Spółdzielni przysługiwało powodowi prawo do wykorzystania w Spółdzielni urlopu nabytego w poprzednim miejscu pracy.W ostatecznym wyniku trafnie również Sąd Wojewódzki odmówił zasądzenia wynagrodzenia za kilka dni przygotowania się powoda do objęcia obowiązków prezesa, skoro ewentualne straty z tego tytułu wynagrodził sobie powód z nadwyżką przez wykorzystanie dni wolnych od pracy w liczbie większej, niżby mu przysługiwała z tytułu uprawnień urlopowych.W przedstawionym zatem zakresie rewizja powoda jako nieuzasadniona ulega oddaleniu na podstawie art. 383 k.p.c.Pozostają do rozważenia roszczenia powoda o odszkodowanie za pozbawienie go zatrudnienia do końca 1956 r., tj. za 26 dni października oraz za listopad i grudzień, które to odszkodowanie według twierdzeń pozwu wynosiłoby kwotę 8.421,30 zł (2.971,40 + 2.971,40 + 2.478,50). W związku z tymi roszczeniami należy wyjaśnić, że jak wynika z art. 34 ust. 4 ustawy o spółdzielniach, odwołanie ze stanowiska członka zarządu spółdzielni, a więc również ze stanowiska prezesa zarządu, może nastąpić w każdym czasie, i to bez potrzeby wykazania ważnej przyczyny odwołania, nie podlega ono zatem kontroli sądu. Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27.I.1955 r. I C 177/53, z chwilą zawiadomienia członka zarządu o odwołaniu gaśnie jego prawo do wynagrodzenia z tytułu pełnienia tej funkcji. Nie oznacza to jednak, aby tracił on prawo do zatrudnienia na stanowisku, które poprzednio zajmował, bądź - w razie powołania go na stanowisko członka zarządu już z chwilą wstąpienia do Spółdzielni - do zatrudnienia na odpowiednim stanowisku stosownie do posiadanych przez niego kwalifikacji. W uzasadnieniu powołanej już wyżej uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 1956 r. wyjaśniono ponadto, że w okresie obowiązywania statutu wzorcowego z 1952 r. do końca roku obrachunkowego, w którym wykluczenie nastąpiło, osoba, której wykluczenie dotyczy, pozostaje w spółdzielczym stosunku pracy jako "członek wykluczony", korzystający z prawa pierwszeństwa w zatrudnieniu. "Jeśli zatem członek wykluczony był gotów pełnić pracę w spółdzielni i nie zachodziły okoliczności tak dalece dyskwalifikujące go, że uzasadniały niedopuszczenie go do pracy, przysługuje mu od spółdzielni odszkodowanie". Podstawą odpowiedzialności spółdzielni byłby przepis art. 239 k.z.Sąd Wojewódzki nie rozważył sprawy pod tym kątem widzenia i w rezultacie nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd Wojewódzki zajął się bowiem słusznością wykluczenia powoda ze Spółdzielni, a do tego w ogóle nie był powołany, skoro wykluczenie nie zaskarżone w trybie art. 52 ustawy o spółdzielniach było prawomocne i nie mogłoby być skutecznie podważone w procesie o odszkodowanie. Poza tym Sąd zajął się jedynie oceną słuszności odwołania powoda ze stanowiska prezesa zarządu, aczkolwiek ocena ta, jak już wyżej zaznaczono, nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy. Nie zostało zaś rozważone, czy nie zachodzą warunki odpowiedzialności pozwanej na podstawie art. 239 k.z. za niezatrudnienie powoda na innym odpowiednim stanowisku w okresie do końca 1956 r. W części zatem dotyczącej odszkodowania za niezatrudnienie w tym okresie, określonego przez powoda na kwotę 8.421,30 zł, zaskarżony wyrok ulega uchyleniu na podstawie art. 384 k.p.c.Po ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie wszechstronne rozważenie materiału dowodowego nie pod kątem widzenia słuszności wykluczenia i odwołania ze stanowiska prezesa zarządu, lecz z punktu widzenia możliwości zatrudnienia powoda w okresie do końca roku obrachunkowego na odpowiadającym jego kwalifikacjom stanowisku pracy. Będzie więc przede wszystkim wymagało ustalenia, czy - uwzględniając przysługujące powodowi jako członkowi wykluczonemu prawo pierwszeństwa w zatrudnieniu - istniały obiektywne możliwości przydzielenia mu przez Spółdzielnię w czasie do końca 1956 r. odpowiedniej do jego kwalifikacji pracy oraz czy powód gotów był podjąć taką pracę. W dalszym ciągu konieczne będzie rozważenie, czy okoliczności dotyczące pracy powoda w Spółdzielni na stanowisku prezesa mogły go dyskwalifikować tak dalece, iż usprawiedliwiały niedopuszczenie go do pracy jako pracownika pozostającego w spółdzielczym stosunku pracy. Przy rozważeniu poszczególnych okoliczności należy mieć na uwadze, że ewentualne zaniedbania obowiązków nadzoru obciążających członka zarządu nie dyskwalifikują same przez się takiego byłego członka zarządu jako kandydata na stanowisko nie związane z kierownictwem spółdzielni i zarządem jej sprawami.Ocena materiału dowodowego w tym aspekcie jest kwestią otwartą. W związku jednak z zarzutami rewizji należy stwierdzić, że nie wszystkie ustalenia poczynione w zaskarżonym wyroku pozostają w zgodności z zebranym materiałem w sprawie. W szczególności sprzeczne z wyrokiem uniewinniającym i materiałem zebranym w sprawie karnej, której akta były przedmiotem dowodu w niniejszym procesie, jest ustalenie przyjęcia przez powoda od Z. i niewpłacenie do kasy Spółdzielni kwoty 300 zł. Nie zostało również należycie wyjaśnione, czy Sąd Wojewódzki czyni powoda odpowiedzialnym za brak nadzoru, co umożliwiło wykonywanie robót nie ewidencjonowanych, czy też za świadome prowadzenie bądź zainteresowanie powoda w prowadzeniu takich robót. Do ostatnio wymienionego ustalenia brak byłoby uzasadnionej podstawy w zebranym dotychczas materiale sprawy. Tylko wykazanie konkretnych uchybień, które dyskwalifikowały powoda z punktu widzenia podstawowych obowiązków pracownika jednostki uspołecznionej, mogłoby uzasadniać odmowę przydzielenia powodowi odpowiedniej pracy w razie istnienia obiektywnych możliwości przydzielenia mu takiej pracy i jego gotowości do jej podjęcia.Gdyby Sąd Wojewódzki uznał po ponownym rozpoznaniu sprawy, że zachodzą przesłanki do zasądzenia powodowi odszkodowania na podstawie art. 239 k.z., musiałby ustalić, jakie wynagrodzenie otrzymywałby powód na stanowisku, które Spółdzielnia powinna by mu przydzielić na czas do końca roku obrachunkowego. To bowiem wynagrodzenie, a nie wynagrodzenie na stanowisku prezesa zarządu decydowałoby o wysokości odszkodowania.