VI KO 81/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: M. Paluch (sprawozdawca), J. Zembaty, J. Majewski (współsprawozdawca), S. Kalinowski, K. Dobesz, T. Majewski. Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa I. i Walerii K. oskarżonych z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k.,uchwalił przedstawioną przez Sąd Najwyższy powiększonemu składowi tegoż Sądu kwestię prawną:"1. Czy w wypadku zagarnięcia imienia społecznego wartości powyżej 50.000 zł lub 100.000 zł, popełnionego w przeważającej mierze przed dniem 27 stycznia 1958 r. a częściowo także po tej dacie, należy działanie sprawcy potraktować jako przestępstwo ciągłe i zastosować do niego ustawę z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), jeżeli ta część szkody, która powstała z zagarnięcia mienia, dokonanego po wejściu w życie wymienionej wyżej ustawy, nie przekracza 50.000 zł, a zwłaszcza jeżeli jest nieznaczna?; 2. Czy ocena takiego wypadku jak wymieniony pod punktem pierwszym, dokonana od podmiotowej strony przestępstwa, uzasadniałaby przyjęcie, że zachodzą dwa odrębne czyny przestępne: jeden - popełniony przed dniem 27 stycznia 1958 r., a drugi - po tej dacie?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzestępstwo ciągłe jest instytucją prawa materialnego. Okoliczność, iż powstanie tej instytucji wywołały potrzeby praktyki (zob. S. Śliwiński: "Polskie prawo karne materialne. Część ogólna", 1946 r., s. 403-408), wyjaśnia jedynie jej genezę, ale nie rozstrzyga o treści, która mieści się w pojęciu przestępstwa ciągłego. Konstrukcja tego przestępstwa nie ma charakteru fikcji prawnej, stanowi natomiast prawniczy wyraz specyficznej właściwości określonego działania, uznawanego w życiu praktycznym za jedno, choć złożone z poszczególnych ogniw (por. A. Sadowski: "Przestępstwo ciągłe", 1948 r., s. 16 i N.D. Durmanow: "Poniatije priestuplenija", 1948 r. s. 64).Kodeks karny nie zna wprawdzie pojęcia przestępstwa ciągłego, jednakże głosząc, że odpowiedzialności karnej podlega ten, kto dopuszcza się czynu zabronionego pod groźba kary (art. 1), nie określa, co to jest czyn, i pozostawia tym samym teorii i orzecznictwu ustalenie między innymi, kiedy działanie człowieka uważać należy za jeden, a kiedy za więcej czynów zabronionych przez ustawę karną. Działanie jest zresztą w ogólności kwestią faktu, a nie zagadnieniem normatywnym (ZO 19/36; ZO 338/37). Sąd w każdym wypadku powinien więc czynić dokładne ustalenia co do istnienia ciągłości czynu. Nie może tu chodzić o problem jedności lub wielości czynów "w znaczeniu naturalnym" i "w znaczeniu prawnym", lecz o taki zespół celowych czynności, który - w swojej całości - znajduje się w kolizji z zakazem lub nakazem ustawy karnej.W obrębie zagadnień karnoprawnych mowa jest zawsze nie o czynie, ale o czynie zabronionym pod groźbą kary (czynie przestępnym). Jeśli sprawca z góry postanowił zagarniać mienie społeczne przy tej samej, co do swojej podstawowej istoty, sposobności i zamiar ten realizuje albo zagarnąwszy już pewną część tego mienia, dalej korzysta ze wspomnianej sposobności i zagarnia następne części tegoż mienia, to dopuszcza się jednego czynu zabronionego przez ustawę karną. Szczególny sposób popełnienia czynu, kwalifikujący ten czyn w teorii i praktyce jako przestępstwo ciągłe, nie wpływa na istotę prawną sprzecznego z ustawą karną zachowania się sprawcy.Warunkiem uznania działania sprawcy za przestępstwo ciągłe jest - według teorii - naruszenie tej samej normy karnoprawnej, jednakże może ono mieć postać zarówno typu uprzywilejowanego, jak i kwalifikowanego (wym. praca A. Sadowskiego, s. 47 oraz ZO 216/36). Stąd więc sprawca, który przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11), tj. przed dniem 27 stycznia 1958 r., dopuszczał się zagarnięcia mienia społecznego w sposób ciągły i kontynuował później to swoje działanie, tak że wysokość szkody wyrządzonej temu mieniu, przedtem mniejsza, po wspomnianej dacie przeniosła 50.000 zł (lub 100.000 zł), odpowiada karnie za dokonanie jednego czynu wyrządzającego mieniu społecznemu szkodą ponad te wysokości i ponosi za ten czyn surowszą odpowiedzialność, określoną w ustawie z dnia 21 stycznia 1958 r. Sprawca mógłby tej surowszej odpowiedzialności uniknąć, gdyby z chwilą wejścia w życie tej ustawy zaniechał kontynuowania swojej przestępczej działalności.Analogia z wyrokiem skazującym, który "przerywa" ciągłość przestępstwa, nie może być w żadnym razie brana pod uwagę na korzyść oskarżonego: wyrok sądowy obejmuje z natury rzeczy tylko okres poprzedzający jego wydanie, nowa ustawa zaś może ograniczyć przewidzianą w niej surowszą odpowiedzialność karną za dane przestępstwo do tych ogniw czynu, które stanowią przejaw działania sprawcy, przedsięwziętego wyłącznie po wejściu w życie nowych przepisów. Ustawa z dnia 21 stycznia 1958 r. nie mieści w sobie podobnego ograniczenia.Fakt, że w toku działania sprawcy nowa ustawa zaostrzyła odpowiedzialność karną w wypadkach, gdy skutki przestępne działania danego rodzaju przekroczyły określone granice, nie powoduje zastosowania w myśl art. 2 § 1 k.k. dawnej ustawy, względniejszej dla sprawcy. Przepis ten może bowiem mieć zastosowanie tylko w wypadku, gdy czyn sprawcy zdarzył się całkowicie pod rządem tej dawnej, względniejszej ustawy (por. ZO 83/34).Z powyższych zasad uchwalono jak w sentencji.