I KO 153/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Potępa (sprawozdawca), F. Korzeń. Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława P. oskarżonego z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 69), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego w Warszawie kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1."Czy użyte w art. 10 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348; Dz. U. Nr 34/54, poz. 142; Dz. U. Nr 46/55, poz. 309) w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 28 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 76) określenie "podejrzanego" stosuje się także do oskarżonego?",2."Czy użyte określenie "pozostaje w tymczasowym areszcie" zezwala na stosowanie trybu uproszczonego do oskarżonego, który w toku postępowania przebywał w areszcie tymczasowym zatrzymany do tej sprawy, lecz w toku postępowania areszt został uchylony?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Sąd Najwyższy wyjaśnił w uchwale z dnia 13.XI.1950 r., w sprawie III KO 108/50, że art. 10 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. w brzmieniu noweli z dnia 28 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 76) ma również zastosowanie do postępowania sądowego, gdyż wprowadzone do ustawy tzw. postępowanie uproszczone dotyczy, jak wynika z treści ustawy, zarówno postępowania przygotowawczego, jak i sądowego i miało właśnie na celu uproszczenie jednego i drugiego w zakresie ustawą przewidzianym.2.1.Art. 10 powołanej ustawy stanowi, że trybu uproszczonego (przewidzianego w art. 5 i n. tejże ustawy) nie stosuje się względem podejrzanego, który pozostaje w tymczasowym areszcie.Sąd Najwyższy wyjaśnił w uchwale z dnia 13.XI.1958 r. w sprawie II KO 67/58, że przewidziane w art. 10 wyłączenie postępowania uproszczonego odnosi się do tych wypadków, gdy podejrzany jest pozbawiony wolności w tej lub w innej sprawie.Treść omawianego art. 10, w szczególności użycie w nim wyrażenia "pozostaje w tymczasowym areszcie" (czas teraźniejszy), a nie "pozostawał w tymczasowym areszcie" (czas przeszły), wskazuje na to, że o niedopuszczalności postępowania uproszczonego w sądzie rozstrzyga fakt, czy oskarżony jest pozbawiony wolności w czasie rozpoznawania sprawy przez sąd. Sprawa takiego oskarżonego powinna być rozpoznana przez sąd zespołowy w trybie zwykłym (art. 16 k.p.k.).2.Tryb uproszczony w postępowaniu sądowym polega na tym, że sąd rozpoznaje sprawę w składzie jednego sędziego, nie stosując przepisu o doręczeniu odpisu aktu oskarżenia wraz z listą osób, które mają być wezwane do sądu, i wykazem dowodów wskazanych przez oskarżyciela (art. 250 k.p.k.), w związku z czym termin siedmiodniowy z art. 256 k.p.k., w którym oskarżony ma prawo wnosić o wezwanie innych osób, oraz sprawdzenie innych dowodów prócz wskazanych w wykazie liczy się od dnia doręczenia wezwania na rozprawę (art. 8 lit. c powołanej ustawy).Z zachowania w postępowaniu uproszczonym mocy obowiązującej art. 253 k.p.k. wynika, że pomiędzy doręczeniem oskarżonemu wezwania na rozprawę a terminem rozprawy powinno upłynąć przynajmniej siedem dni. Jest to więc zgodny z przepisem art. 8 lit. c powołanej ustawy termin, w którym oskarżony może przygotować obronę.W postępowaniu uproszczonym w charakterze oskarżyciela publicznego może na rozprawach i na posiedzeniach niejawnych występować w charakterze oskarżyciela aplikant delegowany przez prokuratora powiatowego (art. 9), sąd zaś może wydać w razie istnienia warunków art. 14 wyrok przeciw nieobecnemu oskarżonemu, którego to wyroku nie uważa się za zaoczny (art. 15).3.Motywem, który leżał u podstawy przepisu art. 10 było zapewnienie oskarżonemu pozbawionemu wolności udogodnień przewidzianych w postępowaniu zwykłym, a doznających w postępowaniu uproszczonym ograniczenia przez uproszczenia określone w art. 8 powołanej ustawy.4.Jeżeli oskarżony odzyska wolność przed wniesieniem sprawy do sądu, sprawa powinna być rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bo odpadła przyczyna, która uzasadniała zastosowanie postępowania zwykłego, prawa zaś oskarżonego do obrony nie zostają ograniczone, skoro będąc na wolności, znajduje się on pod tym względem w sytuacji nie gorszej od osób, do których nie zastosowano aresztu tymczasowego.5.Nie ma też przeszkody do rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym, jeżeli oskarżony zostanie zwolniony po wniesieniu aktu oskarżenia, lecz przed rozpoczęciem rozprawy głównej.Prawa do obrony oskarżonego nie zostaną ograniczone, bo jeżeli doręczono mu odpis aktu oskarżenia, to wówczas termin do złożenia wniosków dowodowych liczy się od dnia doręczenia tego odpisu, a w razie wcześniejszego zwolnienia oskarżonego termin ten będzie się liczył od daty doręczenia wezwania na rozprawę zgodnie z art. 8 lit. c cytowanej ustawy.Przepis o udziale w postępowaniu uproszczonym aplikanta (art. 9) i o możności wydania w tym postępowaniu wyroku w nieobecności oskarżonego (art. 14 i 15) nie pogarsza sytuacji oskarżonego zwolnionego z aresztu, w stosunku do tej, w jakiej znalazłby się z mocy ustawy, gdyby w sprawie nie stosowano aresztu.6.Natomiast postępowanie uproszczone nie jest dopuszczalne w razie uchylenia aresztu po rozpoczęciu rozprawy głównej w trybie zwykłym i przed jej zakończeniem. Okres ten w razie przerwy rozprawy może być dość długi. Działa tutaj wyrażona w art. 14 k.p.k. zasada continuationis fori, nakazująca przeprowadzenie rozprawy i wydanie orzeczenia przez sąd wyższego rzędu nawet w razie stwierdzenia dopiero na rozprawie głównej, że sprawa należy do właściwości sądu niższego rzędu.Jeżeli jednak zajdzie potrzeba odroczenia sprawy z innej przyczyny, to w myśl § 2 art. 14 sąd może przekazać sprawę właściwemu sądowi.Zasadę tę, chociażby w drodze analogii, należy stosować w wypadku ustania na rozprawie głównej prowadzonej w trybie zwykłym przeszkody dla rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym.3.Zasada ta natomiast nie ma zastosowania w postępowaniu uproszczonym.Postępowania w postępowaniu uproszczonym nie można kontynuować w razie wydania orzeczenia o aresztowaniu oskarżonego.Nie pozwala na to omawiany przepis art. 10, który sprawia, że od chwili aresztowania właściwym trybem staje się wyłącznie zwykły tryb postępowania, jak również przepis art. 14 k.p.k., w którym jest mowa o kontynuowaniu rozprawy w sądzie wyższego rzędu. Treść tego przepisu wyłącza możność kontynuowania rozprawy w sądzie niższego rzędu w razie ujawnienia, że trybem właściwym jest tryb postępowania sądu wyższego rzędu.Z tych powodów wyjaśniono jak w sentencji.