IV K 335/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kalinowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Sitnicki, A. Górski, Prokurator: Z. Ramus.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimiery G. osk. z art. 290 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżoną rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 8 marca 1957 r., na podstawie art. 375, 333 pkt 2, 385 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneOskarżona Kazimiera G. została skazana wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z art. 290 § 2 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia. Oskarżona założyła rewizję, zarzucając naruszenie art. 320 k.p.k., polegające na nieuwzględnieniu okoliczności podanej przez oskarżoną, że udała się ona do domu pokrzywdzonej nie z własnej inicjatywy, lecz na zaproszenie pokrzywdzonej, oraz naruszenie art. 9 k.p.k. przez dowolną ocenę dowodów w sprawie i przyjęcie za okoliczność obciążającą tego, że oskarżona wykazywała duże zainteresowanie sprawą S. Ponadto rewizja zawiera zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, a mianowicie oparcie wyroku na uznanych przez sąd za wiarygodne zeznaniach świadka S. i na zeznaniach świadków G., H. i Z., chociaż zeznali oni tylko to, co powiedziała im świadek S.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Fakt, czy oskarżona udała się do domu pokrzywdzonej S. z własnej inicjatywy, czy na jej zaproszenie, jest dla istoty sprawy obojętny. Ważniejszą rzeczą jest uzasadnienie przekonania Sądu Wojewódzkiego o tym, że oskarżona uzależniła dokonanie czynności urzędowej od otrzymania korzyści majątkowej, a to nie zostało w pełni przekonująco udowodnione, zwłaszcza zaś nie udowodniono, że czynność urzędowa, za której dokonanie oskarżona miała uzyskać korzyść majątkową, należy do zakresu obowiązków oskarżonej.Niezależnie od zarzutów zgłoszonych w rewizji Sąd Najwyższy, opierając się na przepisie art. 385 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok, jako oczywiście niesprawiedliwy.Określenie bowiem czynu przypisanego oskarżonej jest błędne. Sąd Wojewódzki skazał oskarżoną za to, że jako referent w wydziale Handlu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, działając w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej, przyjęła kwotę 700 zł, uzależniając w ten sposób uzyskane pożyczki przez S. w NBP. Pomijając usterki stylistyczne, stwierdzić należy, że sformułowanie powyższe nie odpowiada treści art. 290 § 2 k.k.W konstrukcji przestępstwa określonego w art. 290 k.k. czynnością wykonawczą jest przyjęcie przez urzędnika korzyści majątkowej lub osobistej albo ich obietnicy. Elementem niezbędnym dla kwalifikowanej postaci tego przestępstwa, określonej w art. 290 § 2 k.k., jest uzależnienie przez sprawcę czynności urzędowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej dla siebie lub innej osoby albo przyjęcie takiej korzyści lub jej obietnicy za czynność przeciwną ustawie.Uzależnienie więc czynności urzędowej stanowi samoistny element zbrodni z art. 290 § 2 k.k., który musi być w pełni objęty zamiarem sprawcy, a w wyroku skazującym - wyodrębniony i udowodniony. Nie można przeto - jak to czyni Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku - uznać, że przyjęcie łapówki jest "sposobem" uzależnienia czynności urzędowej.Czynność urzędowa, której dokonanie urzędnik uzależnia od otrzymania korzyści, musi należeć do zakresu urzędowania sprawcy. Sprawcą bowiem przestępstwa z art. 290 § 2 k.k. może być tylko urzędnik, skoro z istoty swej jest to delictum proprium, a przepis ten został umieszczony w rozdziale kodeksu karnego dotyczącym przestępstw urzędniczych. Dobrem chronionym przez przepis art. 290 k.k. jest prawidłowe, wolne od przekupstwa urzędowanie poszczególnych urzędników, czynności więc wychodzącej całkowicie poza zakres czynności urzędowych sprawcy nie można uznać za czynność urzędową w rozumieniu art. 290 § 2 k.k.W sprawie niniejszej sąd uznał oskarżoną za winną tego, że uzależniła od otrzymania korzyści majątkowej "uzyskanie pożyczki przez S. w NBP".Takie sformułowanie jako opis przestępstwa w art. 290 § 2 k.k. jest wadliwe. Oskarżona bowiem nie załatwiała spraw związanych z udzielaniem pożyczek w Narodowym Banku Polskim. Była referentem w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i do zakresu jej urzędowania nie należało udzielanie pożyczek przez Narodowy Bank Polski.Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wydawało zaświadczenia stwierdzające niektóre okoliczności, od których w pewnym stopniu zależało otrzymanie pożyczki, np. posiadanie przez starającego się o pożyczkę karty rzemieślniczej. Wydawanie odpowiednich zaświadczeń przez właściwego urzędnika, w danym wypadku przez referenta Wydziału Przemysłu, było czynnością urzędową. Jednakże oskarżona takiego zaświadczenia nie wydała i nie ma w materiale sprawy danych stwierdzających, że do wydania takiego zaświadczenia była uprawniona. W przypisanym więc przez Sąd Wojewódzki czynie oskarżonej w sformułowaniu przyjętym przez sąd meriti brak znamion przestępstwa z art. 290 § 2 k.k.Sąd Wojewódzki ustala w uzasadnieniu swego wyroku, iż oskarżona na zaświadczeniu wydanym przez Wydział Przemysłu dopisała, "że świadek S. posiada kartę rzemieślniczą, którą to obecnie zdała do cechu Szczecin celem składania egzaminu na uzyskanie dyplomu". Czyn ten jest wskazany w akcie oskarżenia i określony jako przestępstwo z art. 290 § 2 k.k. Sąd nie jest związany kwalifikacją zawartą w akcie oskarżenia, sądzi bowiem sprawcę, którego oskarżono o popełnienie zarzucanego mu czynu, i jest związany warunkiem tożsamości czynu, a nie jego - choćby błędnym - opisem prawnym. Należało więc przypisać oskarżonej czyn, który popełniła, i przyjąć właściwą dla niego kwalifikację prawną bądź też - jeśli wchodzi w grę zbieg ustaw - uzasadnić, dlaczego sąd przyjmuje tę, a nie inną kwalifikację prawną.Przepis art. 324 § 2 k.p.k. przewiduje możność zakwalifikowania czynu zarzucanego oskarżonemu nawet pod surowszy przepis karny. Obowiązkiem sądu jest w danym wypadku uprzedzenie oskarżonego o tej możliwości.Sąd Najwyższy nie uznał za słuszne zmieniać kwalifikacji czynu przypisanego oskarżonej na inny, gdyż oskarżona nie uprzedzona o tej możliwości nie mogła bronić się przed tym zarzutem. U podstawy obowiązku uprzedzenia o ewentualnej zmianie kwalifikacji leży chęć dania oskarżonemu możności obrony i wykazania, że w jego czynie brak np. niektórych elementów konstrukcji prawnej danego przestępstwa. Uprzedzenie to jest bezwzględnie obowiązkowe przy zmianie kwalifikacji na surowszą, zależne zaś od uznania sądu przy zmianie kwalifikacji na inne przestępstwo o takim samym lub mniejszym zagrożeniu. Sąd ma obowiązek uprzedzenia o zmianie kwalifikacji, jeżeli nieuprzedzenie mogłoby ograniczyć prawa oskarżonego do obrony i wywrzeć wpływ dla oskarżonego niekorzystny, np. choćby w związku z amnestią.W sprawie niniejszej nie został z dostateczną dokładnością ustalony stan faktyczny sprawy, zwłaszcza zaś nie został ustalony zakres urzędowania oskarżonej i okoliczności zachowania się oskarżonej przed wręczeniem jej pieniędzy.Z tych względów należało wyrok uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania.