I KO 190/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes St. Kurowski. Sędziowie: J. Potępa (sprawozdawca), dr J. Zembaty, Z. Kapitaniak, dr E. Merz, M. Paluch, M. Budzianowski, T. Gdowski, M. Kulesza, A. Poźniczek, S. Dąbrowski, A. Pyszkowski, A. Kafarski, M. Fic, S. Kalinowski, K. Wagner, M. Dźbikowski, A. Bachrach, (współsprawozdawca), J. Majewski, H. Kempisty, W. Ostrowski, F. Korzeń, J. Dziowgo, K. Dobesz, M. Stępczyński. Zastępca Prokuratora Generalnego PRL M. Mazur i Prokurator H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 marca 1955 r. zgłoszonego na zasadzie art. 26 § 1 u.s.p. o wyjaśnienie następującej kwestii prawnej:"Czy w świetle obowiązujących przepisów, a w szczególności art. 5 ustawy z dn. 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348), dopuszczalne jest rozpoznanie spraw z dekretu z dn. 4.III.1953 r. o ochronie własności społecznej przed drobnymi kradzieżami (Dz. U. Nr 17, poz. 69) w brzmieniu ustalonym dekretem z dnia 23.XII.1954 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 283) w składzie jednego sędziego"?i po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneOpisane zagadnienie rozstrzygnięte zostało negatywnie postanowieniem Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 7 października 1954 r. (sygn. III KO 52/53). W postanowieniu tym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "sprawy z dekretu z dn. 4.III.1953 r. o ochronie własności społecznej przed drobnymi kradzieżami rozpoznaje sąd powiatowy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. Art. 5 ustawy z dn. 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348) - nie ma tutaj zastosowania".Już po wydaniu tego postanowienia Minister Sprawiedliwości w oparciu o przepis art. 26 § 1 u.s.p. złożył opisany na wstępie wniosek o rozstrzygniecie wspomnianego zagadnienia przez Całą Izbę Karną Sądu Najwyższego wyrażając pogląd, że orzeczenie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego jest niesłuszne w świetle obowiązującego prawa i niecelowe.Uzasadnienie prawneRozpoznając ów wniosek, Sąd Najwyższy w składzie Całej Izby Karnej zważył, co następuje:Kolegialne orzekanie i udział w nim ławników ludowych jest ustrojową zasadą sądów, mającą swój wyraz w normie Konstytucji (art. 49). Przepis art. 49 Konstytucji stanowi jednak wprost, że sądy orzekają z udziałem ławników ludowych "z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie". Ta, zaznaczona w Konstytucji, wyjątkowość nakazuje szczególnie oględne stosowanie odstępstwa od wspomnianej zasady, należącej do podstawowych założeń polskiego ludowego postępowania sądowego. Niemniej przecież wyjątkowość ta oznacza, że ustawa może określić wypadki, w których dozwolone jest rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy bez udziału ławników, i to nawet jednoosobowo. Do ustaw tych należy przede wszystkim prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1950 r. Nr 39, poz. 360), dopuszczające (w art. 7 § 1) orzekanie przez sądy drugiej instancji z reguły bez ławników. Do rzędu takich norm ustawowych należy również wyraźnie przejściowy, a więc dostosowany do aktualnej potrzeby polskiego ludowego wymiaru sprawiedliwości, przepis art. 5 ustawy z dn. 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348). W myśl tego przepisu sąd powiatowy może rozpoznać w składzie jednego sędziego sprawy o przestępstwa, które wedle przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy należały do właściwości sądów grodzkich. Chodzi tu oczywiście o "dotychczasowe przepisy" prawa procesowego. Skoro art. 16 § 1 k.p.k. w brzmieniu uchylonym wspomnianą ustawą określał, że do właściwości sądów grodzkich należą sprawy o przestępstwa, za które ustawa przepisuje karę pozbawienia wolności do dwóch lat lub grzywnę albo obie te kary łącznie, i skoro dekret z dn. 4.III.1953 r. o ochronie własności społecznej przed drobnymi kradzieżami (Dz. U. Nr 17, poz. 69) poza przypadkiem kwalifikowanego paserstwa (art. 4 § 2) nie przewiduje kar surowszych, stwierdzić trzeba, że nie ma przeszkód do rozpoznania przez sąd powiatowy w składzie jednego sędziego spraw o przestępstwa określone w tym dekrecie, zagrożone karą pozbawienia wolności nie wyżej lat dwu.Okoliczność, że według art. 16 § 2 lit. b) k.p.k. w brzmieniu przed wejściem w życie wspomnianej ustawy z dn. 20.VII.1950 r. właściwość sądu grodzkiego była wyłączona co do przestępstw przeciwko mieniu, którego wartość w konkretnym wypadku przenosiła 3.000 zł, jest tutaj bez znaczenia, albowiem istota "drobnej kradzieży" ściganej w myśl wymienionego dekretu z dnia 4.III.1953 r. wiąże się z faktem, iż mienie będące przedmiotem przestępstwa ma wartość nie przekraczającą 300 zł (art. 3 wym. dekretu).Z powyższych powodów Sąd Najwyższy uchwalił jak w sentencji.