IV CR 983/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Moniki S. przeciwko Zakładom Młynarskim - Baza Opakowań w T. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powódki od postanowienia Sądu Powiatowego w Toruniu z dnia 6 kwietnia 1955 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Toruniu w celu ponownego rozpoznania kwestii dopuszczalności drogi sądowej.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu odroczył rozpoznanie rewizji powódki od postanowienia Sądu Powiatowego, którym odrzucono jej pozew o należność za pracę i na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c. przedstawił do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy następujące zagadnienie prawne:"Czy w wypadku powstania sporu kompetencyjnego między sądem a komisją rozjemczą powołaną na mocy dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 35), decyzja przewodniczącego komisji rozjemczej jest dla sądu wiążąca?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 6 kwietnia 1955 r. odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej i uznał, że powódka zajmowała w pozwanym przedsiębiorstwie stanowisko nie mające charakteru kierowniczego, a zatem jej roszczenie ze stosunku pracy podlega rozpoznaniu przez komisję rozjemczą, a nie przez sąd powszechny.W rewizji powódka zwalczała pogląd Sądu Powiatowego, ale nie twierdziła, by co do jej sprawy powstał spór kompetencyjny między komisją rozjemczą a sądem.Pogląd w powstaniu takiego sporu oparł Sąd Wojewódzki widocznie na treści załączonego do rewizji pisma Rady Zakładowej pozwanego przedsiębiorstwa z dnia 23 października 1954 r. skierowanego do powódki. Pismo to zawiera stwierdzenie, że "odwołanie" powódki skierowane do komisji rozjemczej nie może zostać rozpatrzone, gdyż zajmowała ona stanowisko kierownicze. Pismo zawiera w części końcowej tekst: "Za Komisję Rozjemczą - Rada Zakładowa", stempel nagłówkowy rady zakładowej i podpisane jest przez dwie osoby bez wymienienia ich funkcji.W piśmie wniesionym do Sądu Najwyższego strona pozwana twierdzi, że pozwane przedsiębiorstwo nie zatrudnia 100 pracowników, że zakładowa komisja rozjemcza nie została w nim w ogóle utworzona, że sprawy pracowników pozwanego rozpoznaje terenowa komisja rozjemcza, a do tej powódka się nie zwracała, że rada zakładowa nie była powołana do decydowania o kompetencji komisji rozjemczych, że zatem nie powstał w sprawie żaden spór kompetencyjny.Ponieważ ustalenie okoliczności, czy spór kompetencyjny istnieje, ma decydujące znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności drogi sądowej w sprawie, konieczne jest uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu, aby przed powzięciem decyzji okoliczność tę zbadał. Konieczne będzie ustalenie, czy w pozwanym przedsiębiorstwie zakładowa komisja rozjemcza została powołana, do jakiej komisji powódka skierowała swój wniosek, czy opisane wyżej pismo pochodzi może w rzeczywistości od przewodniczącego zakładowej bądź terenowej komisji rozjemczej, a tylko błędnie użyto stempla rady zakładowej i zbędnie przewodniczącego komisji pismo podpisała inna osoba itd.Jeżeli Sąd Powiatowy dojdzie do wniosku, że wniosek powódki do komisji rozjemczej o zasądzenie dochodzonej w niniejszej sprawie pretensji został przez przewodniczącego tej komisji zwrócony ze twierdzeniem niekompetencji komisji, powinien sprawę rozpoznać merytorycznie, a to z przyczyn następujących:Sprawa o roszczenie ze stosunku pracy jest w rozumieniu obowiązującego prawa sprawą cywilną. Sprawy cywilne podlegają na mocy art. 46 ust. 1 Konstytucji P.R.L. i art. 2 k.p.c. rozpoznaniu przez sądy powszechne, chyba że z mocy ustaw szczególnych są przekazane innym sądom lub organom władzy. Taką ustawą szczególną w zakresie sporów wynikających ze stosunku pracy w przedsiębiorstwach uspołecznionych jest dekret z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35). Powołany dekret wyłącza w zasadzie drogę sądową dla dochodzenia roszczeń pracowników ze stosunków pracy w przedsiębiorstwach uspołecznionych, czyniąc jednak wyjątek dla roszczeń pracowników zajmujących stanowiska kierownicze (art. 2 ust. 2 i art. 16 dekretu).Według § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie składu, sposobu powoływania i funkcjonowania zakładowych komisji rozjemczych... (Dz. U. Nr 18, poz. 68) przewodniczący komisji rozjemczej bada, czy spór objęty wnioskiem podlega właściwości komisji, a w razie stwierdzenia niewłaściwości zwraca wniosek pracownikowi wraz z pisemnym stwierdzeniem niewłaściwości. Takie stwierdzenie przewodniczącego komisji nie podlega zaskarżeniu, zamyka więc ostatecznie możność dochodzenia pretensji przed komisją. Gdyby następnie także sąd powszechny odrzucił pozew, zajmując odmienne od przewodniczącego komisji rozjemczej stanowisko co do kwalifikacji prawnej łączącego strony stosunku (np. praca czy zlecenie) lub kwalifikacji stanowiska pracownika jako kierowniczego, wobec braku jakichkolwiek przepisów o rozstrzyganiu sporów kompetencyjnych między zakładowymi komisjami rozjemczymi a sądami pracownik byłby w ogóle pozbawiony możności dochodzenia swojej pretensji, co jest oczywiście niemożliwe do przyjęcia.Ponieważ sprawy o roszczenie ze stosunku pracy są sprawami cywilnymi, a rozpoznawanie tych spraw w zasadzie należy do sądów powszechnych, prócz spraw wyraźnie wyłączonych z drogi sądowej, szczególnymi przepisami, należy uznać, że jeżeli organ wyłącznie powołany w tych szczególnych przepisach do kwalifikowania sprawy jako objętej czy nie objętej dyspozycją przepisów szczególnych zdecyduje, że sprawa do kategorii objętych przepisami szczególnymi nie należy, to sprawa ta podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny. W konsekwencji jeżeli przewodniczący komisji rozjemczej na zasadzie § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 68) zwróci pracownikowi wniosek stwierdzając, że sprawa nie należy do kompetencji komisji rozjemczych, sąd powszechny, do którego następnie pracownik sprawę skierował, nie może odrzucić pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, choćby decyzja przewodniczącego komisji była błędna. Decyzja ta bowiem, zamykając w sposób nieodwołalny drogę dla dochodzenia pretensji przed zakładowymi komisjami rozjemczymi, usuwa tym samym przesłankę stanowiącą podstawę zakazu dochodzenia tej pretensji przed sądem powszechnym i przesądza dopuszczalność drogi sądowej w danej sprawie. Zasada powyższa ma jednak zastosowanie tylko do spraw cywilnych. Gdyby więc np. przewodniczący komisji rozjemczej zwrócił wniosek dotyczący sporu o mieszkanie służbowe podlegający rozpoznaniu w drodze administracyjnej, z błędnym pouczeniem, iż sprawę należy skierować do sądu powszechnego, sąd powinien mimo to pozew odrzucić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej i w uzasadnieniu pouczyć powoda do jakiego organu ma sprawę skierować.Gdyby natomiast Sąd Powiatowy ustalił, że powódka w ogóle do komisji rozjemczej nie występowała i decyzja przewodniczącego komisji rozjemczej o niekompetencji tej komisji nie istnieje, stanie wtedy dopiero wobec konieczności zbadania charakteru stanowiska zajmowanego przez powódkę.Zagadnienie, czy starszy księgowy (takie stanowisko zajmowała ostatnio powódka) zajmuje stanowisko kierownicze w rozumieniu art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych, nie zostało w uchwale Nr 201 Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie określenia stanowisk kierowniczych, których zajmowanie wyłącza właściwość zakładowych komisji rozjemczych w sporach ze stosunków pracy (Mon. Pol. Nr 37, poz. 507) wyraźnie rozstrzygnięte. Wykładnia postanowień tej uchwały prowadzi do wniosku, że starszy księgowy powinien być uznany za zajmującego stanowisko kierownicze, o ile samodzielnie kieruje księgowością (§ 1 pkt 5) uchwały) lub o ile księgowość w danym zakładzie pracy zorganizowana jest jako dział, wydział lub oddział - jest etatowym i zastępcą kierownika księgowości (§ 1 pkt 2) i 3) uchwały).Doszedłszy do wniosku, że powódka zajmowała stanowisko kierownicze, Sąd Powiatowy rozpozna sprawę merytorycznie, doszedłszy zaś do wniosku przeciwnego, odrzuci pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Gdyby po ewentualnym odrzuceniu pozwu powódka skierowała wniosek do właściwej komisji rozjemczej, a przewodniczący tej komisji zwróciłby wniosek stwierdzając brak kompetencji komisji, dopuszczalne byłoby ponowne wniesienie do sądu tego samego pozwu, który już raz sąd odrzucił.Powództwo pracownika przedsiębiorstwa uspołecznionego o roszczenie ze stosunku pracy podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny także wówczas, jeżeli już po prawomocnym odrzuceniu pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, pracownik zgłosi wniosek o roszczenie objęte odrzuconym pozwem do właściwej komisji rozjemczej, a przewodniczący ten wniosek zwróci stwierdzając brak kompetencji (§ 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r.). Rozpoznaniu sprawy przez sąd nie stoi na przeszkodzie prawomocność uprzedniego postanowienia o odrzuceniu pozwu o to samo roszczenie z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdyż przez następne stwierdzenie przez przewodniczącego komisji rozjemczej niekompetencji tej komisji, droga sądowa, która uprzednio nie była dopuszczalna, staje się, jak to już wyżej wyjaśniono, dopuszczalna, pod warunkiem, że chodzi o sprawę cywilną.