II SAB/Gl 257/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk,, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2026 r. sprawy ze skargi I. S. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy 1) zobowiązuje Wojewodę Śląskiego do wydania aktu w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem, 2) stwierdza, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3) oddala skargę w pozostałym zakresie, 4) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 3 grudnia 2025 r. skarżący I. S. (obywatel Ukrainy), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Wojewody Śląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z dnia 24 października 2024 r. zwrócił się o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i do dnia wniesienia skargi nie został on rozpoznany. Skarżący wyjaśnił, że pomimo kierowanych do organu pism ponaglających, nie otrzymał żadnej informacji o przewidywanym terminie załatwienia sprawy. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi; stwierdzenie bezczynności organu oraz orzeczenie, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa; o wymierzenie organowi grzywny; o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 7.000,00 złotych tytułem rekompensaty za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie; o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie, wskazując, że dnia 31 października 2024 r. wpłynął do organu wniosek o udzielenie skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy. Wskazał, że wniosek obarczony jest brakami formalnymi. Zaznaczył, że nie wezwał o ich uzupełnienie, ponieważ wnioski realizowane są według kolejności wpływu do organu. Dalej organ wyjaśnił, że art. 112a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (obecnie: Dz. U. z 2025 r., poz. 1079), zwanej dalej u.o.c., reguluje termin wydania decyzji w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, jednakże na mocy art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (obecnie: Dz. U. z 2025 r., poz. 337), zwanej dalej specustawą, bieg terminów na załatwienie spraw we wnioskowanym w sprawie zakresie nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu oraz wprowadzone zostało wyłączenie stosowania przepisów o bezczynności. W ocenie Wojewody zakresem art. 100c i art. 100d tej ustawy objęte są postępowania prowadzone wobec wszystkich cudzoziemców. Tym samym, zdaniem organu, zarzuty skargi są bezzasadne. Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał również wybrane orzeczenia sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga, co do zasady, zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić przyjdzie, że Sąd uznał za spełnione formalne wymogi wniesienia skargi na bezczynność. Zgodnie z art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), zwanej dalej p.p.s.a., wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność jest jej poprzedzenie ponagleniem skierowanym do właściwego organu. W niniejszej sprawie wymóg ten został spełniony przez wniesienie w imieniu skarżącego wielu pism, w których domagał się wskazania terminu załatwienia sprawy oraz zdecydowanie i wyraźnie wyrażał swoje niezadowolenie z opieszałości organu. W ocenie Sądu pisma te spełniają cechy ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a. (zob. m.in. pisma pełnomocnika skarżącego z 21 marca 2025 r., z 27 lipca 2025 r., z 17 września 2025 r., z 15 października 2025 r.), zaś okoliczność, iż nie został im nadany właściwy bieg, pozostaje bez znaczenia dla oceny spełnienia tego wymogu formalnego. Wyjaśnić też przyjdzie, że w sprawach ze skarg na bezczynność wojewodów w przedmiocie zezwoleń pobytowych dla cudzoziemców, stanowisko sądów administracyjnych w ostatnim czasie stało się jednolite i ugruntowane, a skład obecnie rozpoznający sprawę stanowisko to w pełni podziela. W szczególności zwrócić przyjdzie uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny odmawiał zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie specustawy (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. (obecnie: do 4 marca 2027 r.) obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d specustawy - jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (zob. m.in. wyroki NSA: z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24; z dnia 13 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2939/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 10 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 3154/24). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe, odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Taka właśnie sytuacja (tj. oczywista sprzeczność przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej) miała miejsce, w ocenie NSA, w odniesieniu do art. 100d ust. 1 - 4 specustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2024 roku, w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, według którego każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 specustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2024 roku, w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. NSA wskazał ponadto, że niezgodność art. 100d specustawy z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r. Powyższe stanowisko zachowuje swoją aktualność, a nawet staje się bardziej doniosłe, na gruncie obecnie obowiązującego brzmienia art. 100d specustawy, zmienionego ostatnio przez art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r., poz. 203), z mocą od 5 marca 2026 r. W świetle powyższego stanowiska należy przyjąć, że ze względu na datę złożenia przez skarżącego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (tj. 31 października 2024 r.) oraz nierozpoznanie przedmiotowego wniosku w terminie określonym w art. 112a ust. 1 u.o.c., należało stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności, albowiem na dzień złożenia skargi, termin na załatwienie sprawy niewątpliwie już upłynął. Jednocześnie wskazać przyjdzie, że również na dzień orzekania przez tut. Sąd organ nie rozpoznał sprawy, co uzasadniało zobowiązanie organu na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do wydania aktu w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku (pkt 1 sentencji wyroku). Mając na uwadze przyczyny, dla których uwzględniona została skarga, Sąd nie znalazł podstaw do zakwalifikowania stwierdzonej bezczynności jako rażąco naruszającej prawo (art. 149 § 1a p.p.s.a.), o czym orzeczono w pkt 2 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się uiszczony w imieniu skarżącego wpis od skargi. Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3 sentencji wyroku). Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (zob. m.in.: wyrok NSA z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17). Przyznanie sumy pieniężnej ma charakter przede wszystkim prewencyjny i kompensacyjny, służąc zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej (zob. m.in.: wyrok NSA z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1662/16). W konsekwencji suma pieniężna może być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ przewlekłości lub bezczynności o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego. W ocenie Sądu niekwalifikowany charakter stwierdzonej w kontrolowanej sprawie bezczynności nie przemawiał za zasadnością przyznania sumy pieniężnej oraz wymierzenia organowi grzywny. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4, stosownie do którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Dodać jeszcze wypadnie, że powołane wyroki sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl