I OZ 397/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II SO/Ke 22/08 o odrzuceniu zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie z wniosku P. B. o wymierzenie organowi grzywny w związku z nieprzekazaniem skargi na bezczynność organu wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę postanawia: zwrócić zażalenie P. B. z dnia 13 marca 2013 r. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach w celu usunięcia braków formalnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II SO/Ke 22/08 odrzucił zażalenie P. B. na postanowienie tego Sądu z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie z wniosku P. B. o wymierzenie prokuratorowi Prokuratury Rejonowej w O. grzywny związku z nieprzekazaniem skargi na bezczynność tego organu wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił, że zarządzeniem z dnia 18 listopada 2010 r. WSA w Kielcach pozostawił bez rozpoznania wniosek P. B. o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie WSA w Kielcach z dnia 4 maja 2010 r. wydane w sprawie, której przedmiotem było rozpatrzenie wniosku P. B. o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odpis zarządzenia z dnia 18 listopada 2010 r. wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia zażalenia doręczono wnioskodawcy w dniu 29 listopada 2010 r. W dniu 6 grudnia 2010 r. P. B. wniósł drogą elektroniczną zażalenie na zarządzenie z dnia 18 listopada 2010 r. Po zwolnieniu P. B. od kosztów sądowych postanowieniem z dnia 17 marca 2011 r., akta sprawy II SO/Ke 22/08 wraz z wniesionym drogą elektroniczną zażaleniem P. B. na postanowienie z dnia 7 października 2010 r., zostały przedstawione Sądowi odwoławczemu. Naczelny Sąd Administracyjny zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2011 r. zwrócił akta sądowi wojewódzkiemu celem usunięcia dostrzeżonych braków formalnych zażalenia złożonego przez P. B. na zarządzenie Przewodniczącego z dnia 18 listopada 2010 r., poprzez wezwanie P. B. do własnoręcznego podpisania ww. zażalenia. Od wydania powyższego zarządzenia, WSA w Kielcach wielokrotnie wzywał P. B. do własnoręcznego podpisania składanych przez niego zażaleń, a następnie je odrzucał z powodu nie uzupełnienia ich braków formalnych. Ostatnie takie postanowienie zostało wydane w dniu 20 grudnia 2012 r., na które w dniu 11 stycznia 2013 r. P. B. wniósł drogą elektroniczną zażalenie. Zarządzeniem z dnia 11 stycznia 2013 r., doręczonym w dniu 18 stycznia 2013 r. P. B. został wezwany do podpisania tego zażalenia w terminie 7 dni pod rygorem jego odrzucenia. Pomimo upływu zakreślonego terminu brak ten nie został usunięty. Wobec powyższego zaskarżonym na wstępie postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r. WSA w Kielcach odrzucił zażalenie P. B. W dniu 13 marca 2013 r. P. B. złożył drogą elektroniczną zażalenie na powyższe postanowienie. Skarżący argumentował, że jego pismo nie posiadało braku formalnego, gdyż było podpisane bezpiecznym kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli wymogów formalnych zażalenia – w trybie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zawiera ono braki formalne. Stosownie do art. 194 § 3 wyżej wskazanej ustawy zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Natomiast ogólne warunki formalne jakim powinno odpowiadać każde pismo procesowe strony zostały określone w art. 46 § 1 ww. ustawy. Jednym z tych wymagań jest podpis strony lub jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4). Podpis powinien być własnoręczny, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 cytowanej ustawy, które w tej sprawie nie występują. W sytuacji braku własnoręcznego podpisu, Sąd zobowiązany jest wezwać stronę do usunięcia braku formalnego pisma przez jego podpisanie. Aby można było posługiwać się w postępowaniu sądowoadministracyjnym podpisem elektronicznym, musi istnieć stosowny ku temu przepis we wskazanym akcie prawnym. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. Nr 130, poz. 1450 ze zm.) bezpieczny podpis elektroniczny weryfikowany przy pomocy kwalifikowanego certyfikatu wywołuje skutki prawne określone ustawą, jeżeli został złożony w okresie ważności tego certyfikatu. Przepis ten odsyła do ustaw szczególnych, które dopuszczają możliwość posługiwania się podpisem elektronicznym w określonych sytuacjach, bowiem w polskim systemie prawa nie ma żadnego przepisu, który generalnie zrównywałby podpis elektroniczny z podpisem własnoręcznym. Wśród ustaw dopuszczających stosowanie podpisu elektronicznego można wskazać Kodeks cywilny (art. 60 i art. 78 § 2), Ordynację podatkową (art. 3 pkt 13), Kodeks postępowania administracyjnego - art. 57 § 5 pkt 1 i przede wszystkim art. 63 § 1, który stanowi, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej. Jednocześnie § 3a pkt 1 tego przepisu precyzuje, że podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu, przy zachowaniu zasad przewidzianych w przepisach o podpisie elektronicznym. Także Kodeks postępowania cywilnego w art. 125 § 2 przewiduje, że jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych formularzach lub na informatycznych nośnikach danych albo za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Nadto, dodany ustawą z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 26, poz. 156) art. 126 § 5 K.p.c. wprost stanowi, że pismo procesowe wniesione drogą elektroniczną powinno być opatrzone podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. Nr 130, poz. 1450, ze. zm.). Ponadto ustawą z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565 ze zm.) w art. 36 pkt 3 i pkt 5 dokonano zmiany przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego to jest art. 57 § 5 pkt 1 i art. 63 § 3a dopuszczając możliwość wniesienia podania w formie dokumentu elektronicznego. Wskazane wyżej przepisy dotyczą wyłącznie zakresu jaki reguluje dana ustawa. Można zatem stwierdzić, że tam, gdzie ustawodawca chce by przed sądem lub organem administracji publicznej można było posługiwać się podpisem elektronicznym, tam w stosownych regulacjach normujących zasady postępowania przed tymi organami wprowadza odpowiednie normy prawne zezwalające na posługiwanie się takim rodzajem podpisu. Natomiast w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma odpowiednika wyżej wskazanych przepisów Kodeksu cywilnego, Ordynacji podatkowej, Kodeksu postępowania cywilnego czy w końcu Kodeksu postępowania administracyjnego, a pojęcie podpisu elektronicznego w ogóle nie występuje. Zatem w obecnym stanie prawnym nie można przyjąć, aby posługiwanie się podpisem elektronicznym przez stronę postępowania sądowego w kontaktach z sądem administracyjnym było dopuszczalne, skoro ustawodawca tego wprost nie dopuścił. Gdyby ustawa o podpisie elektronicznym miała zastosowanie wprost do wszystkich aktów prawnych regulujących wnoszenie pism, zażaleń, itp. to wówczas niepotrzebnym byłyby zmiany w innych ustawach wprost wprowadzające taką możliwość. Z samego zaś faktu obowiązywania ustawy o podpisie elektronicznym nie można wywodzić, iż sposób podpisywania pism podpisem elektronicznym jest w postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszczalny, bowiem jak to wyżej zaznaczono, brak jest w procedurze sądowoadministracyjnej stosownych regulacji w tym zakresie. Przyjęcie innego stanowiska czyniłoby zbędnym wprowadzanie odpowiednich regulacji w ustawach szczególnych, skoro składanie pism procesowych podpisanych elektronicznie byłoby dopuszczalne już tylko z mocy ustawy o podpisie elektronicznym. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma przepisów przewidujących dopuszczalność podpisu elektronicznego i z tego powodu podpis ten nie może być uznany w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako zastępujący własnoręczny podpis. Mając powyższe na względzie należy wskazać, że dla skuteczności pisma wnoszonego przez stronę drogą elektroniczną konieczne jest późniejsze opatrzenie go własnoręcznym podpisem, bowiem tylko taki podpis spełnia wymagania wynikające z art. 46 § 1 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd wyrażony w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 24 lipca 2008 r. sygn. akt I OPP 25/08; 10 września 2008 r. sygn. akt I OZ 673/08; 17 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 303-306/10; 18 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 313-318/10; 19 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 339-340/10 i I OZ 351-352/10; 17 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 437/10; 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 452-454/10; 23 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 455/10; 1 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 484/10; 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 1-2/11; 17 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 380/11; 24 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 168-169/11; 27 maja 2011 r. sygn. akt I OZ 378-379/11; 8 września 2011 r. sygn. akt I OZ 651-652/11 i I OZ 657/11; 15 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1091/11; 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 831/11; 15 grudnia 2011 r. sygn. akt I OZ 1025/11 i I OZ 1030/11; 5 stycznia 2012 r. sygn. akt I OZ 1081/11; 22 lutego 2012 r. sygn. akt I OZ 85/12 i I OZ 90/12; 7 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 112-113/12; 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OZ 228-229/12; 25 kwietnia 2012 r. I OZ 249/12 i I OZ 268/12; 22 maja 2012 r. sygn. akt I OZ 354/12; 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 1366/12; 10 lipca 2012 r. I OZ 468/12; 25 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 1640; 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt II OPP 11/12; 6 września 2012 r. sygn. akt I OZ 637-640/12; 26 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1273/12; 19 października 2012 r. sygn. akt I OZ 805/12 i I OZ 808/12; 28 listopada 2012 r. sygn. akt I OZ 878/12; 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OZ 969/12, 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OZ 36/13; 19 lutego 2013 r. sygn. akt I OZ 111-114/13 – dostępne w bazie orzeczeń NSA na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela odmiennego poglądu zaprezentowanego w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1317/12; z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OZ 216-221/13. Wobec przedstawionych wyżej argumentów należy stwierdzić, że pismo P. B. z dnia 13 marca 2013 r. nie spełnia wymogów zażalenia jako pisma procesowego (art. 194 § 3 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), bowiem nie zostało podpisane przez składającego zażalenie. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że pismo to, potraktowane przez Przewodniczącego Wydziału jako zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 lutego 2013 r. zawiera brak formalny, co do którego Przewodniczący powinien był wezwać stronę do jego usunięcia - na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 178 i art. 197 § 2 ww. ustawy - i dopiero po usunięciu dostrzeżonych braków, nadać mu bieg. W przedmiotowej sprawie nadanie biegu zażalenia P. B. z dnia 13 marca 2013 r. było więc przedwczesne. Mając na uwadze powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaistniała konieczność zwrócenia akt sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach celem uzupełnienia dostrzeżonych braków. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w sentencji postanowienia.