I FZ 50/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 998/09 zwalniające skarżącą od kosztów sądowych w części w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej skarżącej za zaległości podatkowe J.-O. Sp. z o.o. w J. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2002 roku i styczeń 2003 roku postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 998/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na skutek wniosku D. K. zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w ¾ części, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 kwietnia 2009 r., nr .[...], w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej skarżącej za zaległości podatkowe J.-O. Sp. z o.o. w J. z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2002 roku i styczeń 2003 roku. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił następujący tok postępowania: Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką i mężem. Córka jest studentką, przebyła udar krwotoczny płata skroniowego lewego. Jej rehabilitacja pochłania znaczne koszty, w których pokrywaniu pomaga rodzina. D. K. od dnia 20 maja 2008 r. pozostaje bez pracy. W roku 2008 osiągnęła dochód w wysokości 4 231 zł. Do maja 2009 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Saldo jej konta w Banku P. S.A. O/K. na dzień 7 sierpnia 2009 r. opiewało na kwotę - 793,49 zł. Obecnie rodzinę utrzymuje mąż prowadzący działalność gospodarczą. Jego dochód z tego tytułu wyniósł w 2008 r. 60 242,30 zł. przy przychodzie wynoszącym 1 447 035,30 zł. Według bilansu aktualnego za okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 30 czerwca 2009 r. dochód firmy A. K. wyniósł 98 181,82 zł, a za czerwiec 2009 r. 25 891,07 zł. Wartość dostawy towarów i świadczenia usług na terytorium kraju podlegających opodatkowaniem podatkiem VAT za miesiąc czerwiec 2009 r. wynosiła natomiast 50 162 zł. Saldo rachunku firmowego w Banku S. w W. na dzień 31 lipca 2009 r. opiewało z kolei na kwotę 221 643,47 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują wydatki na: żywność - ok. 600 zł, środki czystości - ok. 80 zł, środki higieniczne - ok. 40 zł, rehabilitację córki - ok. 440 zł, paliwo - ok. 300 zł. Strona skarżąca nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Postanowieniem z dnia 23 września 2009 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w - części, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Orzekający uznał, że wniosek skarżącej zasługiwał na częściowe uwzględnienie albowiem pomimo tego, że skarżąca jest osobą bezrobotną to jej mąż prowadzi działalność gospodarczą, gdzie obrót w czerwcu 2009 r. wyniósł 50 162,13 zł. Podkreślono, że mimo rozdzielności majątkowej małżonków, prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe, a mąż skarżącej ma obowiązek udzielać jej pomocy. Uwzględniono jednak, że koszty postępowania są wysokie, a tylko mąż skarżącej zarabia na utrzymanie rodziny, przy czym dochody jego firmy znacznie zmalały w porównaniu z 2008 r. Na postanowienie to skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, że jej sytuacja materialna jest bardzo ciężka i nie ma możliwości zgromadzenia środków nawet na częściową opłatę. Skarżąca powołała się także na ciężką chorobę córki i konieczność ponoszenia znacznych kosztów jej leczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zaskarżonym postanowieniem uznał, iż sytuacja finansowa strony skarżącej nie daje podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżąca jest osobą bezrobotną jednakże jej mąż, z którym wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe uzyskuje dochód. Mąż skarżącej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej obraca dużymi sumami (obrót firmy w czerwcu 2009 r. wyniósł 50 162,13 zł.), a jednocześnie w miesiącu czerwcu 2009 r. poza kosztami wynagrodzenia i amortyzacji przeznaczył na "pozostałe wydatki" sumę 13 839,93 zł. Sąd ten zauważył, iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (DZ.U. z 1964 r. nr 16 poz. 93 ze. zm. dalej "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA). Dlatego też bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. W zażaleniu od powyższego orzeczenia skarżąca podtrzymała argumentację zawartą we wcześniejszych pismach. Ponadto podniosła iż nieprawidłowo oceniono dokument bilansu przedstawionego przez męża skarżącej i wskazała, że pod pozycją wolne środki finansowe kryją się przede wszystkim wydatki związane z utrzymaniem maszyn i zakładu w sprawności tak by nie stracić ostatniego źródła utrzymania. Skarżąca dodała, że zakres obowiązku pomocy żonie przez męża będącego w rozdzielności majątkowej narysowany przez sąd, wykracza poza rozumienie wynikające z art. 23 k.r.o. Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości i zwolnienie skarżącej w całości od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie jako nieposiadające usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a). Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przede wszystkim stwierdzić, że na obecnym etapie postępowania bezskuteczne jest rozszerzenie przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy o wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny badał wniosek zgodnie z żądaniem strony zamieszczonym w skardze, gdzie skarżąca wyraźnie zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Również na formularzu PPF strona nie wskazała, iż wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny bada zgodność z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne, zatem może jedynie analizować prawidłowość zaskarżonego postanowienia pod kątem zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., dotyczącego przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, a nie stosować art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdzie mowa jest o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym. Stąd też badając zasadność wniesionego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze to, iż dla pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia było spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść całości kosztów postępowania, gdyż jest osobą bezrobotną, a większość środków finansowych rodziny pochłania opieka i rehabilitacja ciężko chorej córki. Skarżąca natomiast nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, mąż skarżącej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej obraca dużymi sumami (obrót firmy w czerwcu 2009 r. wyniósł 50 162,13 zł.), a jednocześnie w miesiącu czerwcu poza kosztami wynagrodzenia i amortyzacji przeznaczył na "pozostałe wydatki" sumę 13 839,93 zł. Odnosząc się do zarzutu strony, co do unormowań wynikających z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej "k.r.o.") należy wskazać, iż zgodnie z tym przepisem małżonkowie mają względem siebie obowiązek wzajemnej pomocy. W zależności od sytuacji można mówić o pomocy - świadczenie pieniężne lub osobiste. W zażaleniu skarżąca sama wskazała, na podział ról i obowiązków w rodzinie, stwierdzając iż nie zarobkuje z uwagi na opiekę nad córką. W takim układzie naturalną rzeczą jest pomoc finansowa współmałżonka, a wprowadzenie rozdzielności majątkowej nie niweczy tego obowiązku (orzekł tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 roku. I CZ 37/67). W odniesieniu do kolejnego zarzutu dotyczącego nieprawidłowej oceny bilansu męża skarżącej, należy wskazać, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, że pod pozycją "pozostałe wydatki" kryją się wydatki związane z utrzymaniem maszyn i zakładu w sprawności. Poza tym, uznając za wiarygodne oświadczenie skarżącej w tej kwestii należy przyjąć, że sytuacja finansowa rodziny nie jest dobra, jednakże podkreślenia wymaga fakt, że instytucja prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji majątkowej. Ponadto w niniejszej sprawie przedmiotem skargi do sądu I instancji jest decyzja dotycząca orzeczenia o odpowiedzialności skarżącej za zaległości podatkowe spółki. Dlatego też należy uznać, że należny wpis winien zostać ustalony w oparciu o przepis §2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. to jest wpis stały 500 zł. (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 24 września 2007 r., I FSK 1361/07; 4 września 2008 r., sygn. akt I FSK 778/08; 19 listopada 2008 r., I FSK 1678/08; 16 stycznia 2009 r., I FSK 1855/08; 14 października 2009, II FSK 1776/09; 5 listopada 2009 r., II FSK 1955/08 24 listopada 2009 r., II FSK 473/09). Biorąc pod uwagę stosunek wykazanych dochodów do kwoty ¼ wymaganego wpisu (125 zł) należy uznać, że uiszczenie takich kosztów nie narazi skarżącej na uszczerbek dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja majątkowa skarżącej nie wskazuje na stan niedostatku, ani ubóstwa. Uznając zatem zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu i mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.