II OSK 559/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie NSA Maria Czapska-Górnikiewicz (spr.) del. WSA Ewa Ibrom Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1021/09 w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], 2. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz W. R. kwotę 700 (siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II OSK 559 / 10 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. R. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2009 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Komendant Wojewódzki Policji w Szczecinie na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 oraz art. 20 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 ze zm.- zwanej dalej ustawą o broni i amunicji) cofnął W. R. pozwolenie na broń palną myśliwską. Organ I instancji wskazał, iż podstawę wszczęcia postępowania stanowiło postanowienie Prokuratury Okręgowej w Szczecinie z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...] o zmianie i uzupełnieniu postanowienia z dnia [...] lipca 2008 r. i postawienie W. R. zarzutu, że w okresie od 15 marca do 3 kwietnia 2007 r. w T. i B., działając z góry powziętym zamiarem i w krótkich odstępach czasu nabył za kwotę 38.000 euro ciągnik rolniczy z przerobionym numerem nadwozia i o szacunkowej wartości 65.200 euro w Niemczech, wiedząc, iż został on uzyskany za pomocą czynu zabronionego, a następnie wyłudził podstępnie od uprawnionego do wystawienia dokumentu pracownika Wydziału Komunikacji poświadczenie nieprawdy w ten sposób, że w dniu 3 kwietnia 2007 r. w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w B. przedłożył wraz z innymi dokumentami jako autentyczną, podrobioną umowę kupna - sprzedaży ciągnika rolniczego wiedząc, iż zawiera ona nieprawdziwe dane, na podstawie czego wystawiony został dowód rejestracyjny tego ciągnika, w którym wskazano odmienny od oryginalnego numer nadwozia tj. o czyn z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zb. z art. 272 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. W prowadzonym postępowaniu organ ustalił, że strona jest osobą niekaraną, Komendant Powiatowy Policji w B. na podstawie sporządzonej opinii wniósł o nie cofanie stronie pozwolenia na posiadanie broni, a Koło [...], którego członkiem jest strona skarżąca, potwierdziło jego należyte wywiązywanie z obowiązków. W toku postępowania stwierdzono też, że skarżący ma dobrą opinią w środowisku myśliwskim oraz w miejscu zamieszkania, a także, iż prawidłowo przechowuje broń. Z dyspozycji art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni wynikał w ocenie organu obowiązek cofnięcia pozwolenia na broń, a to w związku z zarzutami przedstawionymi stronie. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez W. R., decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Komendant Główny Policji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 268a k.p.a. oraz art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazując na treść art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy, organ podkreślił, że prawomocny wyrok karny nie jest niezbędną przesłanką wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W związku z tym, iż W. R. przedstawiono zarzuty, popełnienia przestępstw z Rozdziału XXXV Kodeksu karnego (Przestępstwa przeciwko mieniu) i z Rozdziału XXXIV tej ustawy (Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów), zdaniem organu spełnione zostały warunki do cofnięcia pozwolenia na broń. W ocenie organu II instancji świadome zachowanie strony świadczy o jej nieodpowiedzialnym zachowaniu i lekceważeniu norm prawnych. Jednocześnie organ stwierdził, że cofnięcie pozwolenia w takim stanie faktycznym i prawnym sprawy nie jest tożsame z wydaniem wobec strony wyroku skazującego ją za zarzucany czyn. Skargę na powyższą decyzję wniósł W. R. domagając się jej uchylenia, zarzucając jej niesłuszność i wydanie z naruszeniem prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniesioną skargę wskazał na treść art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji i stwierdził, iż niezbędną przesłanką wydania rozstrzygnięcia w sprawie nie jest prawomocny wyrok karny, bowiem decyzja o cofnięciu pozwolenia na broń winna być wydana również w stosunku do osoby, wobec której toczy się postępowanie karne o popełnienie wymienionych w ww. przepisach przestępstw. Sformułowanie przepisu "organ Policji cofa pozwolenie na broń" świadczy jednoznacznie, że przepis ten nakłada na organ Policji obowiązek wydania decyzji o cofnięciu pozwolenia na broń w przypadku zaistnienia przesłanek, określonych w art. 15 ust. 1 tej ustawy i ma charakter bezwzględnie wiążący. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie karne, w którym jest on podejrzany o popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu. Zatem już sam fakt, że toczy się przeciwko niemu postępowanie, obejmujące tego rodzaju przestępstwo uzasadnia wydanie decyzji o cofnięciu pozwolenia na broń. Z treści przepisu wynika, bowiem że w takiej sytuacji ustawodawca uznał, iż zachodzi uzasadniona obawa, iż osoba posiadająca broń może jej użyć w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. W związku z powyższym, Sąd uznał, że organ w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosował powołane przepisy. Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. R., zaskarżając go w całości i zarzucając mu: - naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 1 pkt 2 związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, - a także naruszenie przepisów postępowania przez niewyjaśnienie istotnych rozbieżności pomiędzy przyjęciem przez organ administracyjny w stosunku do skarżącego oceny, że należy on do osób co, do których istnieje uzasadniona obawa, że może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa, a opinią Komendy Powiatowej Policji w B., że takowego zagrożenia brak, co jest uchybieniem mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że zaskarżony wyrok w sposób nieprzekonywujący wskazuje na obligatoryjne odebranie prawa do posiadania broni osobie przeciwko, której toczy się postępowanie karne, nie uwzględniając przy tym bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych. Zgodnie z nim organy nie mogą stosować prostego przełożenia, że każda osoba skazana lub przeciwko, której toczy się postępowanie karne winna mieć cofnięte pozwolenie na broń. Jest to o tyle istotne, że W. R. jest jak na razie jedynie podejrzanym. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Komendant Główny Policji, wnosząc o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem Komendanta brak jest podstaw do podważenia prawidłowość zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 18 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, stwierdzić na wstępie należało, iż przepis art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji był przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2009 r. w sprawie sygn. akt II OPS 4/09 (publ. ONSAiWSA 2010 Nr 1, poz. 5). Stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Odwołując się do zaprezentowanych w uzasadnieniu tej uchwały wywodów stwierdzić trzeba, iż użycie słów "w szczególności", poprzedzające wymienienie osób, które zostały skazane za popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu oznacza, że co do tych osób ustawodawca sam rozstrzygnął, iż co do nich istnieje obawa sprzecznego z prawem użycia broni. Jednak przedstawiona wyżej analiza omawianej normy prawnej ograniczona została w powyższej uchwale do osób skazanych prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Organ nie musi, wobec tych osób przeprowadzać oceny, czy obawa rzeczywiście istnieje, gdyż oceny tej dokonał już ustawodawca w sposób wiążący. Jednakże od osób skazanych, o którym mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, odróżnić trzeba osoby, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie określonych przestępstw. Nie jest niczym uprawnione stawianie znaku równości pomiędzy faktem skazania za określony czyn, a tym, że postępowanie karne jest w toku, i tak jak w okolicznościach niniejszej sprawy ograniczyło się ono do przedstawienia skarżącemu zarzutu w wyniku wszczęcia postępowania w oparciu o postanowienie Prokuratury Okręgowej w Szczecinie z dnia [...] września 2008 r. o zmianie i uzupełnieniu postanowienia z dnia [...] lipca 2008 r. Stwierdzić trzeba, iż sam tylko fakt wszczęcia i prowadzenia postępowania przeciwko osobie o popełnienie przestępstw wymienionych w omawianej normie nie jest przesłanką wystarczającą, do cofnięcia pozwolenia na broń. Takie też stanowisko zaprezentowano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 318/09, a które to wywody skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Jak wskazano w powyższym wyroku obowiązująca obecnie ustawa o broni i amunicji dokonała implementacji Dyrektywy Rady z dnia 18 czerwca 1991 r. w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni /91/477/EWG/, Dz.Urz.UE L 2008, Nr 179, s. 5. Na potrzeby niniejszego postępowania przytoczyć należy art. 5 lit. b Dyrektywy, zgodnie z którym bez uszczerbku dla art. 3 państwa członkowskie zezwalają na nabywanie i posiadanie broni palnej wyłącznie osobom, które przedstawią ważną przyczynę i które nie stanowią zagrożenia dla samych siebie, dla porządku publicznego lub dla bezpieczeństwa publicznego; wyrok skazujący za popełnione umyślne przestępstwo z użyciem przemocy uznaje się za element wskazujący na takie zagrożenie. Art. 3 Dyrektywy upoważnia, przy tym państwa członkowskie do uchwalenia w swym ustawodawstwie przepisów surowszych, niż przewidziane w niniejszej Dyrektywie. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji w części wskazującej na osoby, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu Dyrektywy Rady nie narusza, a jest przykładem, stosownie do art. 3 Dyrektywy, skorzystania przez krajowego ustawodawcę z możliwości uchwalenia surowszych przepisów, niż przewidziano w Dyrektywie. Surowsze przepisy ustawodawstwa krajowego nakazują jednak dokonania wykładni art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, przy uwzględnieniu zasad konstytucyjnych. Podstawowe znaczenie w tym zakresie ma art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi stanowić podstawową wskazówkę interpretacyjną powołanego wyżej przepisu ustawy o broni i amunicji. Za odstąpieniem od wykładni gramatycznej w postępowaniu dotyczącym cofnięcia pozwolenia na broń przemawia również zasada proporcjonalności wynikająca z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W wyroku z 22 września 2005 r. (sygn. Kp 1/05, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 93). Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zasada proporcjonalności - z jednej strony - stawia przed ustawodawcą "wymóg stwierdzenia rzeczywistej potrzeby dokonania (...) ingerencji w zakres prawa bądź wolności jednostki. Z drugiej zaś, winna ona być rozumiana jako wymóg stosowania takich środków prawnych, które będą skuteczne, a więc rzeczywiście służące realizacji zamierzonych przez prawodawcę celów. Ponadto chodzi tu o środki niezbędne, w tym sensie, że chronić będą określone wartości w sposób, bądź w stopniu, który nie mógłby być osiągnięty przy zastosowaniu innych środków. Niezbędność to również skorzystanie ze środków jak najmniej uciążliwych dla podmiotów, których prawa lub wolności ulegną ograniczeniu. Ingerencja (...) musi więc pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do celów, których ochrona uzasadnia dokonane ograniczenie. »Konieczność«, którą wyraża art. 31 ust. 3 Konstytucji, mieści (...) w sobie postulat niezbędności, przydatności i proporcjonalności sensu stricto wprowadzanych ograniczeń". Przepis art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji – przy uwzględnieniu wskazanej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II OPS 4/09) przewiduje obligatoryjny nakaz cofnięcia pozwolenia na broń osobom skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Zatem wynikająca z zasady proporcjonalności przesłanka konieczności ograniczenia praw została zrealizowana. Dalsze jednak ograniczanie – w tym przypadku nabytych praw – tylko z tej przyczyny, że wobec określonej osoby toczy się postępowanie o konkretne czyny, bez dokonywania dalszych ustaleń i analiz, narusza zasadę proporcjonalności. Co więcej, powyższemu przepisowi, in fine, przy stosowaniu wykładni gramatycznej można byłoby postawić zarzut nieproporcjonalności, ponieważ zakończenie toczącego się postępowania każdym innym orzeczeniem, niż wyrok skazujący, nie zniweczy skutków regulacji. W przypadku wyroku uniewinniającego nie jest przewidziana w ustawie w żadnej formie, a tym bardziej pełna, restitutio in integrum. Wobec tego nie jest uprawnione stanowisko tak Sądu pierwszej instancji, jak i orzekających w sprawie organów Policji, że bezpieczeństwo lub porządek publiczny (wymagające bezwzględnego cofnięcia pozwolenia na broń) doznają zagrożenia już przez sam fakt wszczęcia postępowania karnego. Nie każde zarzucane osobie w postępowaniu karnym naruszenie wartości wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji wywołuje realne niebezpieczeństwo dla dóbr określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Stąd też od organów wymaga się przekonującego wykazania w postępowaniu dowodowym, że cechy osobiste podejrzanego na tle konkretnego przypadku w taki sposób łączą się z możliwościami, jakie daje władztwo nad bronią, że dalsze dysponowanie bronią przez stronę w prosty sposób może powiększyć rozmiar strat w dobrach chronionych przez powyższe regulacje. Kierując się, więc konstytucyjnymi zasadami domniemania niewinności oraz proporcjonalności Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę doszedł do wniosku, że w stosunku do osób, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, cofnięcie pozwolenia na broń możliwe jest jedynie w przypadku, gdy prowadzące postępowanie organy wykażą, że w stosunku do osób tych istnieje uzasadniona obawa, iż mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne, na zasadzie automatyzmu, cofanie pozwolenia na broń każdej osobie w stosunku, do której toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw. Cofnięcie pozwolenia na broń takiej osobie będzie natomiast możliwe w przypadku wykazania, że wobec tejże osoby istnieje uzasadniona obawa, że może ona użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Powyższe stanowisko znalazło również swoje bezpośrednie odzwierciedlenie we wcześniejszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z dnia 4 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 318/09, niepubl.; z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 2022/09, niepubl.; z dnia 14 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 847/09, niepubl.; z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt II OSK 940/09, niepubl.). Nie sposób w tym miejscu również nie zauważyć, iż w wielu przypadkach postępowania toczą się przez wiele lat. Nie w każdym też przypadku wszczęte postępowanie karne kończy się wniesieniem aktu oskarżenia, czy też wyrokiem skazującym. Takie argumenty nie mogą również schodzić z pola widzenia przy stosowaniu przepisów ustawy o broni i amunicji, w przypadku gdy zarzut kierowany do strony wynika w faktu wszczęcia określonego postępowania karnego. Ponieważ skarga kasacyjna skutecznie wykazała zarzut naruszenia prawa materialnego, który okazał się usprawiedliwiony, przy braku naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, uchylając przy tym zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w sprawie kosztów podjęto na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.