II SA/Lu 748/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Dudek,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...]; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz W. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu wniosku W. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...], nr [...] przekazujące wniosek W. S. - o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...], znak [...] oraz uchylenie decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...], znak [...] - według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rozstrzygnięcie to zapadło w następujących okolicznościach sprawy.: W dniu 16 marca 1993 r. do Urzędu Rejonowego w K. wpłynął wniosek W. S. i A. S. o stwierdzenie nieważności wyżej przywołanej decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] dotyczącej przejęcia z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego M. S. położonego w K. Z. i P. Z. W toku ponownie prowadzonego postępowania Wojewoda decyzją z dnia [...] odmówił stwierdzenia nieważności wskazanego orzeczenia, a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] rozstrzygnięcie to utrzymał mocy. Wyrokiem z dnia 17 lutego 2005 r. (IV SA/Wa 385/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. rozstrzygnięcia organów obu instancji z uwagi na brak rozważań w zakresie właściwości organów do rozstrzygania sprawy. Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda L. (który przejął kompetencje Wojewody Ch. w związku z reformą ustrojową państwa) postanowieniem z dnia [...] uznał się niewłaściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku i sprawę przekazał Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Organ ten (Minister Rolnictwa i rozwoju Wsi) decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie w sprawie z wniosku W. S. i A. S. o stwierdzenie nieważności decyzji orzekających o przejęciu na własność Państwa z urzędu za rentę gospodarstwa rolnego ich poprzedniczki prawnej M. S., położonego we wsi K. Z. i P. Z. Na skutek odwołania W. S. sprawa była przedmiotem ponownego rozpoznania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję własną, uznając ją za prawidłową. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło stwierdzenie Ministra, iż organem właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1139/06 oddalona została skarga W. S. na tę decyzję, a następnie po złożeniu przez niego skargi kasacyjnej od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 738/07, oddalił skargę kasacyjną. W związku z powyższym W. S. powołując się na treść uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 września 2006 r. skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ch. kolejny wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] oraz uchylenie decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...]. Żądanie to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ch., postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 65 k.p.a. przekazało - według właściwości - do załatwienia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazując, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (tak. m. in. post. NSA w sprawach I OW 131/07, I OW 134/07, I OW 55/06). Rozstrzygnięcie to na skutek rozpatrzenia wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ch. postanowieniem z dnia [...] utrzymało w mocy, powtarzając w uzasadnieniu argumenty wyrażone w postanowieniu z dnia [...]. Na powyższe postanowienie W. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której podniósł, iż organem właściwym w sprawie jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a nie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co jednoznacznie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z dnia 27 września 2006 r. (IV SA/Wa 1139/06). Jego zdaniem nie jest zatem istotne, jakie wydawano w takich sprawach orzeczenia, jakie są przywoływane przez organ poglądy w takich czy podobnych sprawach. Ważne jest tylko to, że w tym konkretnym postępowaniu zapadło już orzeczenie, które wykluczyło właściwość Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi do rozstrzygania tej sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Nadto wskazał, iż po przekazaniu sprawy postanowieniem z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie uznał się za organ niewłaściwy i nie wszczął sporu kompetencyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skardze nie można odmówić słuszności. Zarówno jej treść jak i analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzą do wniosku, że zaskarżone postanowienie jak i utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia [...] zostały podjęta z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia tych rozstrzygnięć. Istota zagadnienia, w niewątpliwie skomplikowanym stanie faktycznym i prawnym sprawy - wynikającym w głównej mierze z okoliczności wielokrotnego rozstrzygania w sprawie przez różne organu administracji publicznej i sądy - sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ch. słusznie uznało się organem niewłaściwym do rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego przekazując jednocześnie sprawę do rozstrzygnięcia Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W ocenie Sądu, na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Trzeba bowiem zwrócić uwagę (co organ zupełni pominął) na skutki, jakie wywołuje prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1139/06. Orzeczenie to uprawomocniło się przed wydaniem zaskarżonych postanowień, co oznacza, że organ związany był jego treścią w myśl art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Przepis ten bowiem stanowi, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie to oznacza zatem, iż podmioty wymienione w tym przepisie muszą uwzględnić stan prawny utworzony prawomocnym orzeczeniem, gdyż bez wątpienia wywołuje ono skutki również poza postępowaniem sądowoadministracyjnym, w którym zostało wydane. Ponadto jego swoistość wyraża się właśnie tym, że obejmuje także inne sądy (administracyjne i powszechne) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób oczywisty uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Innymi słowy podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Żaden organ wskazany w powołanym przepisie nie może swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym. Skutkiem bowiem powyższej zasady jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, iż w procesie późniejszym kwestia ta nie może być już w ogóle badana. Sens zasady z art. 170 p.p.s.a. polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 1999 r., IV S.A. 2543/98, Lex 48643). W świetle powyższych uwag nie ma znaczenia dociekanie przyczyn braku ustosunkowania się przez Kolegium do treści prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 września 2006 r. Istotne jest jedynie, że uwzględnienie tego orzeczenia w zaskarżonym postanowieniu nie nastąpiło. Odnośnie zaś tego orzeczenia wskazać należy, iż w postępowaniu zakończonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie istotą sporu było właśnie określenie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie oceny legalności decyzji Naczelnika Gminy K. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...]. Sąd ten oddalając skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi umarzającą postępowanie z uwagi na brak właściwości tego organu do rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku, w uzasadnieniu poczynił obszerne rozważania w zakresie właściwości organów. Odwołując się chronologicznie do kolejno obowiązujących przepisów dotyczących przejmowania gospodarstw rolnych z urzędu na własność Skarbu Państwa w zamian za emeryturę lub rentę, wprost wskazał, iż "w postępowaniu nadzorczym odnośnie decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] utrzymanej w mocy decyzją Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] o przejęciu na własność Państwa z urzędu za rentę gospodarstwa rolnego M. S., położonego we wsi K. Z. i P. Z., jako wykazującego niski poziom produkcji wskutek zaniedbania - w oparciu o art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118) - organem właściwym jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze, nie zaś Wojewoda czy Minister". W związku z tym Sąd ten jednoznacznie przesądził, jaki organ jest właściwy w przedmiotowej sprawie. Oznacza to, iż organ do którego skarżący skierował kolejny wniosek (kierując się treścią omawianego wyroku) nie mógł dokonywać jakichkolwiek ocen trafności wydanego przez sąd orzeczenia, tym bardziej wydawać rozstrzygnięć z nim sprzecznych. Dopóki więc prawomocne orzeczenie sądu nie zostanie wzruszone w trybie prawem przewidzianym i funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty winno być bez żadnych wyjątków uwzględniane przez wszystkie podmioty, określone w art. 170 p.p.s.a., w tym organy administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia określonej w powołanym przepisie zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu. Ubocznie należy również wskazać, iż bez wpływu na ocenę zaskarżonych rozstrzygnięć pozostało twierdzenie organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, iż po przekazaniu Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprawy, organ ten nie uznał się niewłaściwym, nie wszczynając sporu kompetencyjnego, co wskazywałoby iż w pełni zaakceptował stanowisko Kolegium. Jak bowiem wynika z udzielonej przez Ministerstwo odpowiedzi, organ ten nie prowadził postępowania i nie wydał rozstrzygnięcia, co w razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku będzie rodzić obowiązek Kolegium odzyskania przesłanych do Ministerstwa akt sprawy. W świetle powyższych rozważań, skargę należało uznać za zasadną, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z ewidentnym naruszeniem art. 6 k.p.a i 170 p.p.s.a., zaś naruszenia te miały istotny wpływ na wynik postępowania. Raz jeszcze podkreślić należy, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany jest do uwzględnienia ukształtowanej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2006 r. kwestii prawnej związanej z właściwością organów administracji publicznej. Mając powyższe na uwadze, Sąd w pkt I na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c z zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia 20 lutego 2009 r. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżanego postanowienia podjęto w pkt II stosownie do art. 152 tejże ustawy. O kosztach rozstrzygnięto w pkt III na podstawie art. 200 ww. ustawy.