I OZ 1190/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 września 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 50/09 o odrzuceniu zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 maja 2013r., sygn. akt III SAB/Kr 50/09 w sprawie ze skargi P. B. na bezczynność Wojewody Małopolskiego postanawia: odrzucić zażalenie. 1. Postanowieniem z 28 maja 2013 r. (sygn. akt III SAB/Kr 50/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił sprzeciw P. B. od zarządzenia referendarza sądowego z 8 lutego 2013 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. 2. W dniu 28 czerwca 2013 r. P. B. wniósł drogą elektroniczną zażalenie na postanowienie z 28 maja 2013 r. 3. Postanowieniem z 23 lipca 2013 r. (sygn. akt I OZ 642/13) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił zażalenie P. B. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie w celu usunięcia jego braków formalnych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie nie spełnia wymogów pisma procesowego, gdyż skarżący go nie podpisał. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nadanie biegu zażaleniu było przedwczesne, ponieważ najpierw należało wezwać skarżącego o jego podpisanie. 4. Pismem z 7 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał P. B. do usunięcia, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, braków formalnych zażalenia z 28 czerwca 2013 r. przez jego podpisanie pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 22 sierpnia 2013 r. P. B. nie odpowiedział na wezwanie Sądu i nie podpisał zażalenia. 5. Postanowieniem z 25 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zażalenie powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Zażalenie złożone bez podpisu strony jest obarczone brakiem formalnym, którego nieuzupełnienie, po uprzednim wezwaniu Sądu, skutkuje jego odrzuceniem. Wniesione przez P. B. zażalenie na postanowienie z 28 maja 2013 r. nie było podpisane, a w związku z tym konieczne stało się wezwanie skarżącego do jego podpisania pod rygorem odrzucenia. Wezwanie to nie zostało wykonane przez skarżącego i tym samym nie został uzupełniony brak formalny w postaci podpisania zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie usunął w wyznaczonym terminie braków formalnych zażalenia 6. W piśmie z 17 października 2013 r. P. B. wniósł zażalenie drogą elektroniczną na postanowienie z 25 września 2013 r., wskazując, że jego pisma nie posiadały braków formalnych, ponieważ były podpisane bezpiecznym podpisem elektronicznym. 7. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał P. B. do usunięcia braków formalnych przez podpisanie pisma, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Mimo upływu zakreślonego terminu, zarządzenie to nie zostało wykonane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do wyjaśnienia wątpliwości czy skuteczne, co do wywołanych skutków prawnych, jest składanie w procedurze określonej ustawą z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) pism procesowych drogą elektroniczną przy użyciu bezpiecznego podpisu elektronicznego. 8. Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Zgodnie z art. 5 ust. 1 zd. 1 ustawy z 18 września 2011 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r., poz. 262) bezpieczny podpis elektroniczny weryfikowany przy pomocy kwalifikowanego certyfikatu wywołuje skutki prawne określone ustawą, jeżeli został złożony w okresie ważności tego certyfikatu. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o podpisie elektronicznym, dane w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentom opatrzonym podpisami własnoręcznymi, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. 9. Ogólne warunki formalne jakim powinno odpowiadać każde pismo procesowe strony zostały określone w art. 46 § 1 p.p.s.a. Jednym z tych wymagań jest podpis strony lub jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Podpis powinien być własnoręczny, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują. Aby można było posługiwać się w postępowaniu sądowoadministracyjnym podpisem elektronicznym, musi istnieć stosowny ku temu przepis we wskazanym akcie prawnym. Art. 5 ust. 1 ustawy o podpisie elektronicznym odsyła do ustaw szczególnych, które dopuszczają możliwość posługiwania się podpisem elektronicznym w określonych sytuacjach. W polskim systemie prawa nie ma bowiem żadnego przepisu, który w sposób generalny zrównywałby podpis elektroniczny z podpisem własnoręcznym. Wśród ustaw dopuszczających stosowanie podpisu elektronicznego można wskazać Kodeks cywilny (art. 60 i art. 78 § 2), Ordynację podatkową (art. 3 pkt 13), Kodeks postępowania administracyjnego - art. 57 § 5 pkt 1 i art. 63 § 1, który stanowi, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej. Jednocześnie § 3a pkt 1 tego przepisu precyzuje, że podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu, przy zachowaniu zasad przewidzianych w przepisach o podpisie elektronicznym. Także Kodeks postępowania cywilnego w art. 125 § 2 przewiduje, że jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych formularzach lub na informatycznych nośnikach danych albo za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Nadto, art. 126 § 5 k.p.c. wprost stanowi, że pismo procesowe wniesione drogą elektroniczną powinno być opatrzone podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o podpisie elektronicznym. Ponadto ustawą z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565 ze zm.) w art. 36 pkt 3 i pkt 5 dokonano zmiany przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego to jest art. 57 § 5 pkt 1 i art. 63 § 3a dopuszczając możliwość wniesienia podania w formie dokumentu elektronicznego. Wskazane wyżej przepisy dotyczą wyłącznie zakresu jaki reguluje dana ustawa. Można zatem stwierdzić, że tam, gdzie ustawodawca chce by przed sądem lub organem administracji publicznej można było posługiwać się podpisem elektronicznym, tam w stosownych regulacjach normujących zasady postępowania przed tymi organami wprowadza odpowiednie normy prawne zezwalające na posługiwanie się takim rodzajem podpisu. Natomiast w przepisach p.p.s.a. nie ma odpowiednika wyżej wskazanych przepisów, a pojęcie podpisu elektronicznego w ogóle nie występuje. W obecnym stanie prawnym nie można więc przyjąć, aby posługiwanie się podpisem elektronicznym przez stronę postępowania sądowego w kontaktach z sądem administracyjnym było dopuszczalne, skoro ustawodawca tego wprost nie dopuścił. Gdyby ustawa o podpisie elektronicznym miała zastosowanie wprost do wszystkich aktów prawnych regulujących wnoszenie pism, zażaleń, itp. to wówczas niepotrzebne byłyby zmiany w innych ustawach wprost wprowadzające taką możliwość. Z samego zaś faktu obowiązywania ustawy o podpisie elektronicznym nie można wywodzić, że sposób podpisywania pism podpisem elektronicznym jest w postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszczalny. Brak jest bowiem w procedurze sądowoadministracyjnej stosownych regulacji w tym zakresie. Przyjęcie innego stanowiska oznaczałoby, że zbędne są odpowiednie regulacje w ustawach szczególnych, skoro składanie pism procesowych podpisanych elektronicznie byłoby dopuszczalne już tylko z mocy ustawy o podpisie elektronicznym. W p.p.s.a. nie ma przepisów przewidujących dopuszczalność podpisu elektronicznego i z tego powodu podpis ten nie może być uznany w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako zastępujący własnoręczny podpis. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że dla skuteczności pisma wnoszonego przez stronę drogą elektroniczną konieczne jest późniejsze opatrzenie go własnoręcznym podpisem, ponieważ tylko taki podpis spełnia wymagania wynikające z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd wyrażony w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 24 lipca 2008 r. sygn. akt I OPP 25/08; 10 września 2008 r. sygn. akt I OZ 673/08; 17 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 303-306/10; 18 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 313-318/10; 19 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 339-340/10 i I OZ 351-352/10; 17 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 437/10; 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 452-454/10; 23 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 455/10; 1 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 484/10; 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 1-2/11; 17 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 380/11; 24 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 168-169/11; 27 maja 2011 r. sygn. akt I OZ 378-379/11; 8 września 2011 r. sygn. akt I OZ 651-652/11 i I OZ 657/11; 15 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1091/11; 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OZ 831/11; 15 grudnia 2011 r. sygn. akt I OZ 1025/11 i I OZ 1030/11; 5 stycznia 2012 r. sygn. akt I OZ 1081/11; 22 lutego 2012 r. sygn. akt I OZ 85/12 i I OZ 90/12; 7 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 112-113/12; 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OZ 228-229/12; 25 kwietnia 2012 r. I OZ 249/12 i I OZ 268/12; 22 maja 2012 r. sygn. akt I OZ 354/12; 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 1366/12; 10 lipca 2012 r. I OZ 468/12; 25 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 1640; 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt II OPP 11/12; 6 września 2012 r. sygn. akt I OZ 637-640/12; 26 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1273/12; 19 października 2012 r. sygn. akt I OZ 805/12 i I OZ 808/12; 28 listopada 2012 r. sygn. akt I OZ 878/12; 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OZ 969/12, 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OZ 36/13; 19 lutego 2013 r. sygn. akt I OZ 111-114/13). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela odmiennego poglądu zaprezentowanego w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1317/12; z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OZ 216-221/13. 10. Wobec przedstawionych wyżej argumentów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro P. B. nie podpisał własnoręcznie zażalenia, mimo stosownego wezwania sądu, to zażalenie to należało uznać za obarczone brakiem formalnym, skutkującym jego odrzuceniem. 11. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 178 i 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.