I SA/Wa 122/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Zbigniew Dzierzęcki Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2010 r. sprawy ze skargi H.B., J.Z., Z.M., M.N., K.D. i R.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku H. B., J. Z., Z. M., M. N., K. D. i R. W., postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. o ustanowieniu na rzecz A. S. na 99 lat użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego o pow. [...] m2, położonego w W. przy ul.[...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], uregulowanego w KW nr [...]. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. orzekł o ustanowieniu na rzecz A. S. na 99 lat użytkowania wieczystego do gruntu zabudowanego o pow. [...] m2, położonego w W. przy ul.[...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...], uregulowanego w KW nr [...]. H. B., J. Z., Z. M., M. N., K. D. i R. W. wnieśli od powyższej decyzji odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że uchybienie terminowi spowodowane jest zaniechaniem doręczenia decyzji stronom wnioskującym. Skarżący podali, że o wydaniu decyzji powzięli wiedzę z pisma organu pierwszej instancji z dnia 30 września 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że przepis art. 58 § 1 i 2 Kpa wprowadza 4 przesłanki, od których łącznego zaistnienia uzależnione jest przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. I tak § 1 wymienia przesłankę - uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy oraz wniesienia przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu. W § 2 natomiast ustanawia przesłankę dochowania terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (7 dni) oraz dopełnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której określony był termin. Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 127 § 1 Kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Zdaniem organu, z powyższego wynika, że uprawnienie do czynności procesowej jaką jest wniesienie odwołania a zatem i wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia przysługuje wyłącznie stronie bądź uczestnikowi na prawach strony i prokuratorowi. Według Kolegium, z dokonanych w sprawie ustaleń bezsprzecznie wynika, że wnoszący rozpatrywany wniosek i odwołanie nie posiadają interesu prawnego w rozumieniu art. 28 Kpa w zakresie sprawy oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279), co wyklucza jednoznacznie możliwość dokonania czynności procesowych w niniejszym postępowaniu. Z treści przepisów tego dekretu wynika, że interes prawny w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją mają właściciele nieruchomości dekretowych bądź ich następcy prawni. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że stroną postępowania dekretowego są także aktualni użytkownicy (współużytkownicy) wieczyści tych nieruchomości. Organ podał, że przedmiotowa nieruchomość objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy stanowi obecnie własność Miasta W. , co potwierdził Wojewoda W. decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1992 r. i Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2001 r. Nieruchomość stanowi działkę gruntu oznaczoną nr [...] z obrębu [...], zabudowaną budynkami - pawilonami [...] wzniesionymi w latach [...], której jedynie władającym - jak wynika z zapisu w ewidencji gruntów - są "[...]". Wobec powyższego czynione przez skarżących starania o uzyskanie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie stanowią o istnieniu po stronie skarżących interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 Kpa. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium uznało, że niemożliwe jest zadośćuczynienie przedmiotowemu wnioskowi i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] H. B., J. Z., Z. M. , M. N., K. D. i R. W. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] zarzucili naruszenie przepisów postępowania poprzez rozpatrzenie interesu prawnego w drodze postanowienia oraz przepisu prawa materialnego poprzez uznanie, że skarżący jako właściciele pawilonów i jednocześnie samoistni posiadacze gruntu nie mają przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym oddania gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że organ rozpoznający odwołanie oraz wniosek o przywrócenie terminu bezzasadnie odmówił skarżącym przymiotu strony postępowania. Zdaniem skarżących, taka postawa urzędników nie licuje z obowiązkami nałożonymi administracji publicznej przez demokratyczne państwo. Skarżący wskazali, że spełnili ustawowe przesłanki wymagane do przywrócenia terminu, to jest w terminie siedmiu dni od dnia powzięcia wiadomości od decyzji złożyli odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. W ich ocenie, błędne jest stanowisko organu o braku po stronie skarżących interesu prawnego do bycia stronom postępowania o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w trybie dekretu . Rozpoznając bowiem sprawę należy mieć na uwadze całokształt uwarunkowań towarzyszących sprawie i konkretny stan faktyczny. Jak wynika z całej dokumentacji, następcy prawnemu byłego właściciela nie służy skuteczne roszczenie o oddanie gruntu położonego w W. przy ul. [...] w użytkowanie wieczyste. Wynika to z treści samego dekretu, który precyzyjnie określa przesłanki oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, które - dla zachowania pewności prawa – nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Skarżący wskazali, że dekret zakładał oddawanie gruntu w wieczystą dzierżawę, a następnie w użytkowanie wieczyste wówczas, gdy: 1) został złożony przez dotychczasowego właściciela wniosek w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę W. ; 2) korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela jest zgodne z przeznaczeniem gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego. W ocenie skarżących, z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że wniosek mógł być złożony w terminie. Następca prawny byłego właściciela nie spełnia jednak drugiej przesłanki, ponieważ korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela jest całkowicie inne, niż obecne oraz wynikające z planu zagospodarowania przestrzennego. Skarżący uważają, że próba pozbawienia ich przymiotu strony, nie tylko narusza uprawnienia wynikające z Kpa ale przede wszystkim, godzi w podstawowe zasady określone w Konstytucji RP, to jest w zasady równości obywateli oraz działania organów Państwa na podstawie i w granicach prawa. Przedmiotowe postępowanie toczy się w oparciu o przepisy dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na terenie W. Nie oznacza to jednak, że interes prawny skarżących może być oceniany przez urzędników w sposób mechaniczny, pozbawiony woli zrozumienia ich sytuacji. Skarżący zauważyli, że są samoistnymi posiadaczami nieruchomości i wystąpili do Sądu Rejonowego W. z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości z dniem 27 maja 2005 r. Sprawa zawisła przed Sądem Rejonowym W. pod sygnaturą [...]. Skarżący podali, że są właścicielami pawilonów, które wznieśli (ich poprzednicy prawni) z własnych środków na przełomie lat [...]. Wokół tych pawilonów skoncentrowane jest ich życie zawodowe bowiem prowadzona w nich działalność stanowi jedyne źródło utrzymania, co nie było brane pod uwagę przez organ administracji. Skarżący wskazali, że organ administracji naruszył przepisy postępowania, ponieważ rozstrzygnięcie zagadnienia interesu prawnego może nastąpić wyłącznie w decyzji merytorycznej kończącej sprawę, a nie w postanowieniu rozstrzygającym wniosek o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Za trafne należało uznać zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., że w postępowaniu o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz spadkobiercy dawnego właściciela gruntu, toczącym się w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279 ze zm.) stronami są osoby, którym przysługują określone prawa rzeczowe. Osobami tymi są: osoba bądź osoby zgłaszające roszczenia dekretowe, ich następcy prawni (wnioskodawcy), właściciel gruntu, osoby będące użytkownikami wieczystymi gruntu, a w przypadku gruntu zabudowanego także właściciele lokali z którymi związane są odpowiednie udziały w użytkowaniu wieczystym gruntu (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 1110/06, LEX nr 362467). Z akt sprawy wynika natomiast, że H. B., J. Z., Z. M. , M. N., K. D. i R. W. w dacie wydania zaskarżonego postanowienia byli dzierżawcami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (umowy dzierżawy nr:[...], [...], [...], [...]). Jeżeli chodzi o M. N., to w aktach sprawy brak stosownej umowy dzierżawy. Z oświadczenia zawartego w skardze wynika natomiast, że skarżący uważają się za posiadaczy samoistnych, którzy są właścicielami budynków wybudowanych przez nich bądź ich poprzedników prawnych, służących do prowadzenia działalności gospodarczej (z pisma skarżących z dnia [...] lipca 2010 r. złożonego na rozprawie w sprawie o sygn. I SA/Wa 120/10 wynika, że skarżący w dniu 10 listopada 2009 r. uchylili się od skutków prawnych złożonych pod wpływem groźby oświadczeń woli). Zasadnie zatem organ odwoławczy – stosując przepis art. 59 § 2 Kpa – odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. Uszło uwadze skarżących, że zgodnie z art. 127 § 1 w zw. z art. 129 § 2 Kpa odwołanie służy stronie, a termin 14 - dniowy do jego wniesienia biegnie od doręczenia stronie decyzji organu pierwszej instancji. Wobec tego, w sytuacji, gdy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania składa osoba nie będąca zainteresowanym (stroną w rozumieniu art. 28 Kpa, czy uczestnikiem postępowania), wówczas nie można mówić o uruchomieniu się terminu 14 – dniowego, o którym mowa w art. 129 § 2 Kpa. Skoro tak to nie można też mówić o uchybieniu terminu do wniesienia podania (art. 58 § 1 Kpa), a zatem istnieje podstawa do odmowy przywrócenia terminu (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 973/06). Wobec tego obowiązkiem organu odwoławczego było w pierwszej kolejności zbadanie dopuszczalności złożonego przez skarżących podania w aspekcie podmiotowym, tj. ustalenie, czy osoby wnoszące odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu legitymują się interesem prawnym, o którym mowa w art. 28 Kpa w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że w postępowaniu wywołanym wnioskiem dekretowym nie mają przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa osoby będące samoistnymi posiadaczami nieruchomości oraz korzystający z gruntu na podstawie umów o charakterze obligacyjnym (najemcy, dzierżawcy), choćby nawet pobudowali na tym gruncie budynki i wystąpili z roszczeniami o ustanowienie na ich rzecz użytkowania wieczystego gruntu (z akt sprawy wynika, że skarżącym odmówiono ustanowienia użytkowania wieczystego w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami - pismo Urzędu W. z dnia 15 marca 2002 r., nr [...]). Skarżący nie wzięli pod uwagę, że orzecznictwo sądowoadministracyjne odmawia tej kategorii osób prawa strony w postępowaniu dekretowym (por. np. wyroki wydane w sprawach: I SA 970/03, I SA/Wa 1871/08, I OSK 1110/06, I OSK 427/05, I SA/Wa 1560/09, I SA/Wa 825/08, I SA 2099/03, I SA/Wa 62/10). Dla sprawy nie ma również znaczenia podnoszona w skardze kwestia wystąpienia z wnioskiem do sądu powszechnego o zasiedzenie przedmiotowego gruntu, skoro wniosek w tym zakresie został wniesiony do sądu po wydaniu przez organ zaskarżonego postanowienia, tj. w dniu [...] listopada 2009 r. (oświadczenie pełnomocnika włożone do protokołu rozprawy w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 121/10), a poprzedni wniosek w tym zakresie został rozstrzygnięty przez sąd negatywnie (oświadczenie skarżących zawarte w piśmie z dnia 18 marca 2009 r.). Trzeba wskazać, że wydaniu decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego gruntu w trybie art. 7 dekretu nie stoi na przeszkodzie istniejące na gruncie prawo obligacyjne, ponieważ w przepisach dekretu brak negatywnej przesłanki w tym zakresie. Z drugiej strony decyzja ta, sama w sobie, nie powoduje powstania prawa użytkowania wieczystego, ponieważ jego istnienie zależy od zawarcia stosownej umowy (art. 234 w w. z art. 158 K.c. - por. postanowienie SN z dnia z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt I CSK 293/06, OSNC 2007/10/156) i wpisu tego prawa do księgi wieczystej (art. 27 ugn). Decyzja ta nie pozbawia też praw osób korzystających z gruntu na podstawie tego rodzaju umów (dopiero po wpisie użytkowania wieczystego do księgi wieczystej na podstawie zawartej umowy w grę wchodzą skutki, o których mowa w art. 678 K.c. w zw. z art. 694 K.c. w zw. z art. 4 pkt 3b ustawy o gospodarce nieruchomościami). Istotnego znaczenia dla sprawy nie miały podnoszone przez skarżących okoliczności, dotyczące nie spełnienia przez A. S. przesłanek z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, ponieważ przedmiotem niniejszego postępowania była ocena przez Sąd legalności postanowienia Kolegium z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], w zakresie zawartego w nim rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz kontrola stanowiska organu w zakresie przyczyny wydania postanowienia odmownego (braku po stronie skarżących interesu prawnego). W niniejszej sprawie nie mógł być skuteczny zarzut pominięcia przez organ tego, że wokół pawilonów posadowionych na przedmiotowym gruncie skoncentrowane jest życie zawodowe skarżących oraz że działalność tam wykonywana stanowi ich jedyne źródło utrzymania. Sąd zauważa, że tego rodzaju okoliczności świadczą o tym, iż skarżący są jedynie faktycznie zainteresowani losami wniosku dekretowego, ale nie mogą wskazać przepisu prawa materialnego, z którego mogli by wywieść interes prawny i brać udział w postępowaniu dekretowym. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.