II OSK 1135/11

Dnia 15 czerwca 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2011 roku, sygn. akt VII SA/Wa 1189/10 o odrzuceniu skargi Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej A. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2010 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej A. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że pismem z 25 maja 2010 r. strona skarżąca wniosła opisaną wyżej skargę. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do złożenia dokumentu określającego sposób reprezentacji skarżącej, w piśmie procesowym z 22 lipca 2010 r. Komisja Organizacyjna Spółdzielni Mieszkaniowej A. wyjaśniła, iż podstawą jej działania jest uchwała grupy członków Spółdzielni Mieszkaniowej B. z dnia [...] stycznia 2003 r. o podziale Spółdzielni i wydzieleniu Spółdzielni Mieszkaniowej A. w granicach działki ew. nr [...] z obrębu [...]. Skarżąca podała, że wskazana uchwała, podjęta na podstawie art. 108a ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawa spółdzielczego (t.j. Dz.U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.) powołała Komisję Organizacyjną w składzie: [...]. Komisja organizacyjna jest ciałem ustawowym, powołanym do reprezentowania członków (założycieli) spółdzielni w procesie zakładania i rejestrowania spółdzielni. Podała też, że do chwili obecnej nie nastąpił podział i nie powstała Spółdzielnia Mieszkaniowa A. Odrzucając skargę Sąd I instancji podkreślił, że zdolność sądowa strony skarżącej była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w związku ze skargą tej Komisji na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lutego 2008 r. wydaną w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego. Sprawa ta była początkowo prowadzona pod sygn. akt VII SA/Wa 728/08, a następnie pod sygn. akt VII SA/Wa 1815/08. Postanowieniem z 29 lipca 2008 r. Sąd odrzucił skargę. Następnie postanowieniem z 30 października 2008 r. sygn. akt II OSK 1562/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu NSA stwierdził, że w sytuacji, gdy określony podmiot występuje z wnioskiem o wszczęcie postępowania nieważnościowego, a organ administracji wydaje decyzję o odmowie wszczęcia tego postępowania, z uwagi na to, że podmiot ten nie ma przymiotu strony i nie ma zdolności do występowania w postępowaniu administracyjnym, to podmiot ten ma prawo zakwestionowania takiej decyzji, a zatem może wnieść odwołanie od tej decyzji, a następnie skargę do sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 6 lutego 2009 r. Sąd I instancji uchylił decyzje organów obu instancji. Zaskarżona w niniejszej sprawie przez Komisję Organizacyjną decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlane wydana została w postępowaniu nieważnościowym i stanowi kontynuację postępowania, które było kontrolowane przez Sąd w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 1815/08. Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wobec zmiany okoliczności faktycznych sprawy konieczne było ponowne zbadanie zdolności sądowej strony skarżącej. Na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. pełnomocnik uczestnika postępowania – Spółdzielni Mieszkaniowej B. w Warszawie – wskazał, że uprawomocnił się wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 30 czerwca 2009 r. sygn. akt [...] oddalający powództwo Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej "Belgradzka" przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej A. w Warszawie o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni. W konsekwencji Sąd I instancji przyjął, że w dacie wniesienia skargi, tj. w dniu 26 maja 2010 r., strona skarżąca nie mogła być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, albowiem ustał jej byt prawny (co nastąpiło z dniem 19 maja 2010 r.). Dokonując oceny w tym zakresie Sąd I instancji wziął pod uwagę także zakres upoważnienia do działania Komisji wynikający z art. 6 i art. 108a Prawa spółdzielczego. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że stwierdzony brak zdolności sądowej po stronie strony skarżącej nie mógł zostać w żaden sposób uzupełniony. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła skarżąca Komisja. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania według przedstawionych rachunków. Strona skarżąca zarzuciła naruszenia art. 108a § 1 w związku z art. 6 § 1 i 2 ustawy Prawo spółdzielcze, poprzez błędną wykładnię skutkującą stwierdzeniem ustania bytu prawnego Komisji na skutek zakończenia postępowania cywilnego o wydzielenie spółdzielni. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 25 § 1 i § 3 w związku z art. 26 § 1 i art. 58 § 1 pkt 5, a także art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – poprzez bezpodstawne uznanie braku legitymacji prawnej do wniesienia skargi przez skarżącą Komisję oraz brak uwzględnienia, że została ona wniesiona i podpisana przez osoby fizyczne, wskazane z imienia i nazwiska. Zarzuciła także naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niespełnienie wymogów uzasadnienia i brak podania podstawy prawnej uznania, że ustał byt prawny skarżącej Komisji. Skarżąca podniosła również, że Sąd I instancji pominął fakt związania, na podstawie art. 190 p.p.s.a., postanowieniem z dnia 31 października 2008 r., sygn. akt II OSK 1562/08. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Niewątpliwie zasadnicze znaczenie dla Sądu I instancji miała okoliczność uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 30 czerwca 2009 r. sygn. akt III C 743/03 oddalającego powództwo Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej A. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej B. w Warszawie o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni. Z okoliczności tej Sąd I instancji wysnuł dwa wnioski. Po pierwsze stan faktyczny sprawy zmienił się na tyle, że uzasadnione jest ponowne zbadanie zdolności sądowej strony, pomimo, że kwestia ta została wcześniej rozstrzygnięta w postanowieniu w sprawie sygn. akt II OSK 1562/08. Po drugie zaś, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skutkiem wyroku sądu cywilnego jest ustanie bytu prawnego strony skarżącej, co skutkuje odrzuceniem skargi. Odnosząc się do pierwszego ze wskazanych wyżej wniosków wskazać należy, że stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naruszenia tego przepisu strona skarżąca dopatruje się w ponownym badaniu przez Sąd I instancji zdolności sądowej strony. Zauważyć należy, że na gruncie analogicznego do art. 190 p.p.s.a. przepisu art. 39317 Kodeksu postępowania cywilnego, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 lipca 1998 r. sygn. akt I PKN 226/98 wskazał, że wykładnia prawa dokonana przez Sąd Najwyższy w sprawie przekazanej do ponownego rozpoznania (art. 39317 KPC) może stać się nieaktualną, jeżeli nastąpiła zmiana stanu faktycznego. Możliwe jest więc odstąpienie od wykładni dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w przypadku zasadniczej zmiany stanu faktycznego. Niemniej jednak należy zaznaczyć, że przepis art. 190 p.p.s.a. nie znajdował zastosowania w niniejszej sprawie. Sąd I instancji nie był związany wykładnią dokonaną w sprawie II OSK 1528/08, bowiem postanowieniem w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie o odrzuceniu skargi wydane w sprawie VII SA/Wa 728/08. W konsekwencji to w sprawie VII SA/Wa 1815/08, w której Sąd I instancji wydał wyrok, mieliśmy do czynienia ze związaniem Sądu wykładnią dokonaną przez sąd kasacyjny, bowiem to w tej właśnie sprawie doszło do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Natomiast niniejsze postępowanie, choć niewątpliwie stanowiące kontynuację poprzednich rozstrzygnięć, jest już nową sprawą, która toczy się na skutek skargi na decyzje organów administracji wydane już po wyroku uchylającym w sprawie VII SA/Wa 1815/08. Nie oznacza to oczywiście, że Sąd I instancji nie powinien był wziąć oceny prawnej wyrażonej przez Naczelny Sąd Administracyjny pod uwagę, wszak postanowienie to było postanowieniem prawomocnym, które wiąże w związku z tym w zakresie przedmiotu rozstrzygnięcia. Jeśli jednak nawet w przypadku związania wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, możliwe jest odstąpienie od niej w przypadku zasadniczej zmiany stanu faktycznego, to tym bardziej w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że konieczne mogło być ponowne rozważenie zdolności sądowej strony skarżącej. Z tych też przyczyn zarzut naruszenia art. 190 p.p.s.a. okazał się nieuzasadniony. W myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku czy też postanowienia sądu administracyjnego spełnia kilka funkcji. Nie tylko legitymizuje wyrok (postanowienie), to znaczy ujawnienia racje, które stały za orzeczeniem rozstrzygającym o legalności decyzji organu administracji, ale również ma za zadanie przekonać strony postępowania o słuszności i trafności wydanego rozstrzygnięcia. Aby orzeczenie spełniało skutecznie powyższe funkcje, powinno nie tylko zawierać w sobie, w sensie formalnym, wszystkie wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy. Niezbędne jest również, aby wszystkie te elementy tworzyły pewną niesprzeczną względem siebie całość. Adresatem uzasadnienia wyroku czy też postanowienia jest również Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Orzeczenie sądu I instancji nie będzie się poddawało kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego nie tylko wtedy, gdy nie będzie zawierało wymaganych prawem części (np. przedstawienia stanu sprawy, czy też podstawy prawnej rozstrzygnięcia), ale także i wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób lakoniczny, niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2010 r. II OSK 986/09, Lex 597986). Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia powyższych warunków nie spełnia. Sąd I instancji wskazał, że powodem odrzucenia skargi był wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 30 czerwca 2009 r. sygn. akt [...] oddalający powództwo Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej A. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej B. w Warszawie o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni. Jak już wyżej wskazano, wysnuł z tego wniosek, że ustał byt prawny Komisji, co uzasadnia utratę przez nią zdolności sądowej. Jednakże uzasadnienie Sądu I instancji nie daje odpowiedzi na pytanie dlaczego Sąd I instancji wiążę opisany wyżej wyrok sądu cywilnego z utratą bytu prawnego Komisji. Ma to szczególne znaczenie zważywszy, że zarówno powołany przez Sąd I instancji art. 108a ustawy Prawo spółdzielcze, ani też powołany w skardze kasacyjnej art. 6 tej ustawy, nie stanowią w sposób wyraźny, że zakończenie postępowania podziałowego spółdzielni wiążę się nierozerwalnie z ustaniem bytu prawnego komisji organizacyjnej. Nie wyjaśnia również kwestii ewentualnego następstwa prawnego komisji organizacyjnej. Stąd też zasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem sporządzone uzasadnienie Sądu I instancji jest wadliwe i nie wyjaśnia zasadniczych dla rozstrzygnięcia kwestii. Wobec tak określonej trafności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie był władny odnieść się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzutów naruszenia art. 108a § 1 w związku z art. 6 § 1 i 2 ustawy Prawo spółdzielcze, a także naruszenia art. 25 § 1 i § 3 w związku z art. 26 § 1 i art. 58 § 1 pkt 5, a także art. 2 i 3 p.p.s.a. Z opisanych wyżej względów nie sposób było bowiem stwierdzić, czy Sąd I instancji dopuścił się naruszenia powyższych przepisów, bowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie pozwala odpowiedzieć na pytanie o motywy podjętego rozstrzygnięcia, a więc również o zastosowanie czy wykładnię cytowanych przepisów. Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach postępowania, bowiem, żaden z przepisów cytowanej ustawy nie przewiduje możliwości zasądzenie bądź zwrotu kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi.