IV SA/Po 659/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w [...] na uchwałę Rady Gminy Kleszczewo z dnia 09 czerwca 2009 r. nr XLIV/305/2010 w przedmiocie przyjęcia regulaminu korzystania z placów zabaw 1. stwierdza nieważność pkt 7, 9 i 10 Regulaminu korzystania z placów zabaw należących do Gminy Kleszczewo, stanowiącego załącznik do zaskarżonej uchwały Rady Gminy Kleszczewo nr XLIV/305/2010 z dnia 9 czerwca 2010 r. w sprawie przyjęcia Regulaminu korzystania z placów zabaw należących do Gminy Kleszczewo; 2. określa, że zaskarżona uchwała opisana w pkt 1 nie może być wykonana. Uchwałą nr XLIV/305/2010 z dnia 9 czerwca 2010 r. , działając na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ( Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591; ze zm.) Rada Gminy Kleszczewo uchwaliła Regulamin korzystania z placów zabaw należących do Gminy Kleszczewo. Zgodnie z § 1 uchwały przyjęto Regulamin korzystania z placów zabaw na terenie Gminy, stanowiący załącznik do niniejszej uchwały. Stosownie do treści pkt 1 plac zabaw jest terenem ogólnodostępnym służącym zabawie, rekreacji i wypoczynkowi, zaś mogą z nich korzystać – w myśl pkt 1 – dzieci do lat 14. Dzieci poniżej 7 lat mogą przebywać na terenie placu zabaw wyłącznie pod opieką rodziców lub dorosłych opiekunów, którzy za nie ponoszą odpowiedzialność ( pkt 4). Zgodnie z pkt 5 uchwały, z urządzeń zabawowych należy korzystać zgodnie z ich przeznaczeniem i stosownie do wieku dzieci. Z kolei stosownie do treści pkt 6 regulaminu do uchwały na terenie placu zabaw zabrania się: a) niszczenia urządzeń zabawowych, b) wchodzenia na ogrodzenie, dachy wież i górne elementy urządzeń zabawowych, c) korzystania z huśtawek przez więcej niż jedno dziecko na jedno miejsce, d) zaśmiecania terenu, e) wprowadzania zwierząt, f) jazdy na rowerach, g) gry w piłkę, h) wnoszenia niebezpiecznych przedmiotów, i) rozpalania ognia, j) postępowania zagrażającego bezpieczeństwu innych użytkowników, k) wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych, środków odurzających oraz palenia papierosów, l) przebywania osobom pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, m) zakłócania porządku i używania wulgarnego słownictwa, n) niszczenia zieleni. Korzystający z placu zabaw zobowiązani są do bezwzględnego przestrzegania regulaminu (pkt 8). Nadto zgodnie z pkt 7 regulaminu osoby niszczące sprzęt i urządzenia placu zabaw bądź ich rodzice lub opiekunowie ponoszą odpowiedzialność materialną. W myśl zaś pkt 9 Gmina nie ponosi odpowiedzialności za wypadki powstałe w wyniku nie przestrzegania regulaminu placu zabaw. Zgodnie natomiast z pkt 10 osoby nie stosujące się do zasad określonych w regulaminie, podlegają karze grzywny według przepisów Kodeksu wykroczeń. Skargę na powyższą uchwałę wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...]., zarzucając jej istotne naruszenie prawa tj. art. 40 ust. 2 pkt 4, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ( Dz. U. Nr 142 poz. 1591 z 2001 r. z późn. zm.) poprzez wprowadzenie w pkt 7, 9 i 10 regulaminu do uchwały przepisu przewidującego odpowiedzialność cywilną za zniszczenie mienia pomimo braku po stronie Rady Gminy kompetencji do uchwalenia takiego przepisu (pkt 7); przepisu uchylającego odpowiedzialność cywilną Gminy pomimo braku po staronie Rady kompetencji do uchwalenia takiego przepisu (pkt 9); i przepisu przewidującego odpowiedzialność wykroczeniową za naruszenie postanowień regulaminu pomimo braku po stronie Rady Gminy kompetencji również do uchwalenia takiego przepisu. Skarżący wskazał, iż w pkt 6 ppkt a – n regulaminu w/w uchwały Rada Gminy ustanowiła szereg nakazów oraz zakazów dotyczących zachowania się osób korzystających z placów zabaw na terenie Gminy, jednocześnie w pkt 8 nałożyła na wszystkie osoby korzystające z placów zabaw obowiązek stosowania się do regulaminu. Z kolei w pkt 10 9 Rada Gminy postanowiła, że naruszenie postanowień regulaminu podlega karze grzywny według przepisów ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. nr 12 poz. 114 z późn. zm.). W ocenie Prokuratora analiza zaskarżonej uchwały Nr XLIV/305/2010 pozwala na stwierdzenie, iż pkt 7, 9 i 10 jej regulaminu w istotny sposób narusza przepisy art. 40 ust. 2 pkt 4, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, bowiem wprowadzenie w Regulaminie korzystania z placów zabaw na terenie Gminy, sankcji wykroczeniowej za naruszanie postanowień regulaminu uznać należy za sprzeczne z zasadami stanowienia przepisów gminnych wskazanymi w powyższych przepisach. Podkreślił, że zgodnie z art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, gminie na podstawie tej ustawy przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, zaś na podstawie art. 40 ust. 3 w zakresie nieuregulowanym w odrębnych ustawach lub innych przepisach powszechnie obowiązujących rada gminy może wydawać przepisy porządkowe, jeżeli jest to niezbędne dla ochrony życia lub zdrowia obywateli oraz dla zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego. Jedynie wskazane powyżej przepisy porządkowe wydawane na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym mogą - zgodnie z art. 40 ust. 4 tej samej ustawy - przewidywać za ich naruszanie karę grzywny wymierzaną w trybie i na zasadach określonych w prawie o wykroczeniach. Wywodził, iż Rada Gminy, ustanawiając na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym regulamin korzystania z placów zabaw na terenie Gminy nie była zatem uprawniona do wprowadzenia do tego aktu prawa miejscowego jakichkolwiek przepisów przewidujących kary za naruszanie postanowień regulaminu. Wydana na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 4 uchwała nie może bowiem zawierać przepisów porządkowych, albowiem ich wydanie wymagałoby przyjęcia innej podstawy prawnej i innego sposobu publikacji oraz określenia daty wejścia w życie zaskarżonego aktu. Skoro zatem regulamin korzystania z placów zabaw na terenie Gminy nie może być aktem zawierającym przepisy porządkowe w rozumieniu art. 40 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, to oznacza to, iż sam regulamin nie może zawierać jakichkolwiek własnych przepisów o charakterze karnym sankcjonujących jego naruszenie, albowiem takie przepisy mogą znaleźć się tylko w przepisach porządkowych. Rada Gminy obowiązana jest nadto przestrzegać zakresu upoważnienia udzielonego jej przez ustawę w zakresie tworzenia aktów prawa miejscowego i w działaniach tych nie może wkraczać w materię uregulowaną ustawą. Skarżący wskazał także, iż uchwała rady gminy nie może regulować jeszcze raz tego, co jest już zawarte w obowiązującej ustawie, a uchwała zawierająca takie unormowania, jako istotnie naruszająca prawo, winna być uznana za nieważną w części w jakiej zawiera takowe regulacje. Z kolei ustalenie, iż naruszenia ustanowionych w formie regulaminu korzystania z placów zabaw na terenie Gminy zakazów mieścić się mogą w dyspozycji czynu zakazanego i zagrożonego karą w kodeksie wykroczeń, w kodeksie karnym lub w ustawie szczególnej skutkuje stwierdzeniem, iż w niniejszej sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 40 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. II GSK 68/06). Zdaniem skarżącego kwestionowany akt narusza zatem powszechnie obowiązujący porządek prawny w stopniu istotnym zarówno poprzez regulowanie przez gminę raz jeszcze tego co zostało już pomieszczone w źródłach powszechnie obowiązującego prawa ogólnokrajowego, jak i poprzez wykroczenie przy stanowieniu aktu prawa miejscowego poza delegację ustawową wynikającą z art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym. Wskazał także, iż analogiczny pogląd prawny co do niedopuszczalności stanowienia w przepisach wydawanych na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym przepisów o charakterze karnoadmnistracyjnym wyrażany jest również w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w szczególności w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 1995 roku, sygn. IV SA 1511/95 ( Lex nr 25027), w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 27 maja 1994 r., sygn. SA/Wr 470/9 ( Lex nr 43619), czy też wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 lipca 2009 r., sygn. II SA/Gl 1252/09. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności pkt 7, 9 i 10 Regulaminu korzystania z placów zabaw należących do Gminy Kleszczewo, stanowiącego załącznik do zaskarżonej uchwały nr XLIV/305/2010 z dnia 9 czerwca 2010r. jako w istotny sposób naruszającego przepisy rangi ustawowej wskazane w zarzucie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje min. także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: jako ppsa.). Kompetencja prokuratora do wniesienia skargi opiera się na art. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze ( Dz.U. z 2008 roku, Nr 7, poz. 39 ze zm.), który stanowi, że jeżeli uchwała organu samorządu terytorialnego albo rozporządzenie wojewody są niezgodne z prawem, prokurator zwraca się do organu, który je wydał, o ich zmianę lub uchylenie albo kieruje wniosek o ich uchylenie do właściwego organu nadzoru; w wypadku uchwały organu samorządu terytorialnego prokurator może także wystąpić o stwierdzenie jej nieważności do sądu administracyjnego. Zgodnie z przepisem art. 147 ppsa w razie uwzględnienia skargi na akt organu jednostki samorządu terytorialnego sąd administracyjny stwierdza jego nieważność albo orzeka, iż został on wydany z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie nieważności. Podstawy stwierdzenia nieważności uchwały lub aktu organu gminy wyznaczają przepisy ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 91 ust. 1 zdanie 1 tej ustawy, uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalony jest pogląd, iż tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności aktu (uchwały) organu gminy. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (vide: M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, str. 101-102). W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, przyjmuje się przykładowo podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 1998 roku, II SA/Wr 1459/97, OwSS 1998/3/79, z dnia 8 lutego 1996 roku , SA/Gd 327/95, OwSS 1996, Nr 3, poz. 90). W świetle wskazanych podstaw stwierdzania nieważności aktów organów gminy, stanowisko Prokuratora wyrażone w skardze należało uznać za zasadne. Słuszne jest bowiem stanowisko skarżącego, iż zakwestionowana uchwała Rady Gminy podjęta została z istotnym naruszeniem prawa, co uzasadniało częściowe wyeliminowanie jej z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie nieważności w zakresie obejmującym pkt 7, 9 i 10 regulaminu stanowiącego załącznik do tego aktu. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym na podstawie upoważnień ustawowych gminie (radzie gminy jako jej organowi stanowiącemu) przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązującego na obszarze gminy. Z kolei w myśl art. 40 ust. 2 przywołanej ustawy, bezpośrednio na jej podstawie, organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie wewnętrznego ustroju gminy oraz jednostek pomocniczych, organizacji urzędów i instytucji gminnych, zasad zarządu mieniem gminy oraz zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Szczególną, odrębną w stosunku do wyliczonych w art. 40 ust. 2 pkt 1-4 ustawy aktów prawa miejscowego, kategorię stanowią przepisy porządkowe, które stosownie do art. 40 ust. 3 rada gminy także może wydawać jednak jedynie wówczas gdy jest to niezbędne dla ochrony życia lub zdrowia obywateli oraz dla zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego, a nadto jedynie w zakresie nieuregulowanym w odrębnych ustawach lub innych przepisach powszechnie obowiązujących. Z mocy zaś ust. 4 cytowanego artykułu przepisy porządkowe, mogą przewidywać za ich naruszanie karę grzywny wymierzaną w trybie i na zasadach określonych w prawie o wykroczeniach. Podjęta przez Radę Gminy uchwała Nr XLIV/305/2010 z dnia 9 czerwca 2010r. w sprawie przyjęcia Regulaminu korzystania z placów zabaw należących do Gminy Kleszczewo, wskazuje w podstawie prawnej przepis art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym. Niewątpliwie formułując w uchwale regulamin korzystania placów zabaw znajdujących się na terenie Gminy, Rada Gminy uprawniona była do uregulowania w nim zasad i trybu korzystania z placów zabaw. Place zabaw niewątpliwie bowiem należą do kategorii gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Nie może też budzić wątpliwości, iż użyte w art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym pojęcie "zasady i tryb korzystania" zawiera w sobie kompetencję organu stanowiącego gminy do formułowania w stosunku do terenów i urządzeń użyteczności publicznej norm i zasad prawidłowego postępowania, ustalania obowiązujących reguł zachowania się, określenia ustalonego porządku zachowania się. Oznacza to w konsekwencji uprawnienie rady gminy do wprowadzenia reguł dotyczących obowiązującego sposobu zachowania się podmiotów, które przebywają na terenach lub w obiektach o jakich mowa w art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminy. Odnosząc poczynione uwagi do kontrolowanej uchwały Rady Gminy wskazać należy, iż użyty w niej zwrot "zakazy" czy też "zabronione" (pkt 2, 6 regulaminu) powinny być rozumiane jako wprowadzenie reguł dotyczących sposobu zachowania się podmiotów korzystających z placów zabaw. Z całą stanowczością stwierdzić jednak należy, jak słusznie wywodził w skardze Prokurator, iż w uchwale podjętej na podstawie przepisu art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy organ stanowiący Gminy nie był uprawniony do określenia sankcji za naruszenie zakazów ustanowionych w pkt 6 ppkt a – n regulaminu. Wydana na wskazanej podstawie prawnej uchwała stosownie do przywołanej wyżej treści normy nie może bowiem zawierać przepisów porządkowych, których charakter i przesłanki dopuszczalności wydania zostały omówione powyżej, wydawanych na innej podstawie prawnej. Uchwała nie może tym samym przewidywać kar albowiem uprawnienie do ich wprowadzenia ograniczone zostało przez ustawodawcę wyłącznie do trybu wydawania przez radę gminy przepisów porządkowych. W tym zakresie należy w pełni podzielić i zaaprobować stanowisko wyrażone w skardze. Tym samym , w ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie zaszły podstawy do stwierdzenia nieważności pkt 10 regulaminu zaskarżonej uchwały, stanowiącego, iż naruszenie postanowień regulaminu podlega odpowiedzialności z ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. nr 12 poz. 114 z późn. zm.) Stosownie bowiem do art. 40 ust 3 ustawy o samorządzie gminnym wyłącznie przepisy porządkowe mogą wprowadzać kary. Z całą pewnością zaś przepisem porządkowym nie jest uchwała w zakresie wprowadzenia zasad i sposobu korzystania z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Rada gminy może wprowadzać regulaminy korzystania z placów zabaw należących do Gminy, zawierające nakazy i zakazy określonego zachowania się osób. Zakazy te i nakazy nie mogą być jednak zagrożone sankcjami karnymi przewidzianymi w kodeksie wykroczeń. Choć nie można wykluczyć, że ustanowione w formie regulaminu korzystania z placów zabaw zakazy i nakazy mieścić się mogą w dyspozycji czynu zakazanego i zagrożonego karą w kodeksie wykroczeń. Tego rodzaju informacja może być zamieszczona na tablicach informacyjnych i innych obwieszczeniach o ustanowionych zakazach regulaminowych. Informacja ta jednak musi być ścisła i zgodna z normą karną kodeksu wykroczeń. Pogląd taki, w pełni podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 1994 roku w sprawie SA/Wr 470/94 ( publik. Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych z 1994r., nr 4-5, poz. 175). Podkreślić wreszcie należy, iż uchwała rady gminy nie może regulować jeszcze raz tego, co jest już zawarte w obowiązującej ustawie, a uchwała zawierająca takie unormowania, jako istotnie naruszająca prawo, winna być uznana za nieważną w części w jakiej zawiera takowe regulacje. Wprowadzenie więc do regulaminu zapisu sankcjonującego nie przestrzeganie zawartych w nim zakazów jako wykroczenia spowodowało nadanie przez Radę Gminy Kleszczewo zaskarżonej uchwale charakteru przepisów porządkowych, do czego Rada nie była uprawniona. Wprowadzenie przedmiotowej regulacji spenalizowało również takie zachowania stanowiące naruszenia zakazów zawartych w Regulaminie, które same w sobie nie wyczerpywałyby znamion jakiegokolwiek wykroczenia określonego w kodeksie wykroczeń, bądź ustawach szczególnych, jak np. wchodzenie na górne elementy urządzeń zabawowych. Także umieszczenie w treści zaskarżonej uchwały regulacji dotyczącej odpowiedzialności cywilnej rodziców i opiekunów prawnych dzieci za wyrządzone szkody, w sytuacji gdy odpowiedzialność deliktowa została już uregulowana w art.415 oraz art.427, 428 i 430 kodeksu cywilnego, stanowi niedopuszczalne powtarzanie w akcie prawa miejscowego postanowień ustaw lub ich modyfikacji (wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2008r. II OSK 370/07, Lex nr 446997). Jednak Rada Gminy stanowiąc przepis prawa miejscowego nie przytoczyła in extenso unormowań aktu prawnego wyższego rzędu, tj. ustawy kodeks cywilny, jednak uchwalając pkt 7 regulaminu wkroczyła w materię uregulowaną ustawą tj. kodeksem cywilnym, co jest niedopuszczalne. Uchwała rady gminy, będąca aktem prawa miejscowego, jest jednocześnie źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej na obszarze danej gminy (art.87 ust.2 Konstytucji), musi zatem respektować unormowania zawarte w aktach prawnych wyższego rzędu (wyrok NSA z 28 lutego 2003r., I SA/Lu 882/02). Ponadto Rada Gminy Kleszczewo w sposób nieuprawniony zniosła odpowiedzialność gminy za wypadki powstałe w wyniku nie przestrzegania regulaminu placu zabaw. Wskazać należy, że ogólne reguły odpowiedzialności cywilnej, w tym zasady odpowiedzialności właściciela i zarządcy nieruchomości zostały określone w art.415 oraz 434 kodeksu cywilnego. Nie jest zatem możliwe dowolne zniesienie tej ustawowej odpowiedzialności przez akt prawa miejscowego. W ocenie składu orzekającego, omówione naruszenie prawa, ma charakter istotnego naruszenia prawa bowiem kontrolowana uchwała w zakresie pkt 7, 9 i 10 regulaminu stanowiącego do niej załącznik podjęta została przez Radę Gminy bez podstawy prawnej. Okoliczność ta, stosownie do art. 147 § 1 ppsa przesądzała o konieczności stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w zakresie jej pkt 7, 9 i 10 . Zgodnie z art. 152 ppsa orzeczono, iż w tym zakresie uchwała nie podlega wykonaniu przyjmując, iż instytucja ta dotyczy także przepisów prawa miejscowego (vide: R. Sawuła "Stosowanie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wybrane zagadnienia", Państwo i Prawo 2004/8/71; także Z. Kmieciak, glosa do wyroku NSA z dnia 29 kwietnia 2004 r., OSK 591/04, opubl. OSP 2005/4/50 i powołane tam poglądy).