II OZ 1260/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 755/10 odmawiające Stowarzyszeniu [...] w B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 755/10 WSA w Białymstoku odmówił Stowarzyszeniu [...] w B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Stowarzyszenie [...] w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stowarzyszenie działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2006 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła [...] zł, w 2007 r. - [...] zł, w 2008 r. – [...] zł, natomiast w 2009 r. i 2010 r. wynik finansowy stowarzyszenia zamknął się stratą na kwotę [...] zł. Strona skarżąca nie posiada majątku (ruchomości i nieruchomości), jest zadłużona z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około [...] zł. Stowarzyszenie nie ma również środków finansowych na koncie bankowym - zostało ono zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 3 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy WSA w Białymstoku wezwał stronę skarżącą do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało wskazać: dochody i wydatki Stowarzyszenia za 2011 r., przy czym należało przedstawić dokumenty potwierdzające przeznaczenie i wysokość tych wydatków. Dodatkowo Stowarzyszenie zostało zobligowane do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za okres maj – lipiec 2011 r., sprawozdania z działalności za 2010 r., bilansu za 2010 r. oraz dokumentów poświadczających wysokość aktualnego zadłużenia z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej. Postanowieniem z dnia 7 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że wniosek nie mógł być uwzględniony z tego powodu, że brak odpowiedzi Stowarzyszenia na wezwanie z dnia 3 sierpnia 2011 r., uniemożliwiał pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sprzeciw od tego postanowienia wywiodło skarżące Stowarzyszenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uzasadniając w dalszej części postanowienie z dnia 25 października 2011 r. wskazał, że wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a. spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. W ocenie Sądu skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób rzetelny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonych oświadczeń wynika, że Stowarzyszenie obecnie nie ma na koncie bankowym zgromadzonych środków finansowych. Za rok 2006 strata finansowa z działalności strony skarżącej wyniosła [...] zł, w 2007 r. - [...] zł, w 2008 r. – [...] zł, natomiast w 2009 r. i 2010 r. wyniosła [...] zł. Stowarzyszenie [...] w B. nie posiada majątku, jest zadłużone z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około [...] zł. Nadto Stowarzyszenie podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej. Analiza oświadczeń składanych przez Stowarzyszenie prowadzi do wniosku, że strona nie podaje rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji. O takiej postawie skarżącego Stowarzyszenia świadczy fakt nieprzedłożenia dokumentacji świadczącej o jego aktualnej sytuacji majątkowej. W konsekwencji uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem z całą pewnością ustalić ani dochodów ani wydatków Stowarzyszenia za okres maj - lipiec 2011 r., a w związku z tym nie można również stwierdzić, czy strona skarżąca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Brak jest również bilansu i sprawozdania finansowego Stowarzyszenia za 2010 r. Z pism nie wynika również jakie są faktycznie wpływy ze składek członkowskich. Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej nie stanowi samoistnej podstawy do przyznania mu prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie [...] w B. wskazuje, że występując jako organizacja pożytku publicznego, realizując swoje statutowe cele w niniejszej sprawie, powinno być całkowicie zwolnione od kosztów sądowych. Stowarzyszenie podało, że nie posiada żadnych środków i nie ma aktualnie możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również że nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ wyklucza to status organizacji pożytku publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – a więc takim o jaki wnioskował skarżący następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., II OZ 698/09, z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09, czy z 15 lipca 2009 r., II OZ 614/09). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. W niniejszej sprawie pismem z dnia 3 sierpnia 2011 r. Stowarzyszenie [...] w B. zostało wezwane do przedłożenia określonych dokumentów i wyjaśnień. To umożliwiłoby bowiem dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - tj. czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zważywszy zaś, że skarżący nie wykonał otrzymanego wezwania w całości tj. nie przedłożył wszystkich wskazanych przez Sąd dokumentów oraz nie podał wszystkich wymaganych informacji, tym samym uniemożliwił Sądowi dokonanie powyższej analizy. W szczególności w aktach sprawy brak jest bilansu i sprawozdanie finansowego Stowarzyszenia za 2010 r. Za takie dokumenty, w ocenie Sądu, nie można uznać pism sporządzonych przez samego skarżącego, niemających waloru dokumentów księgowych. Przedstawiane wyniki finansowe mogłyby być podstawą oceny sytuacji majątkowej organizacji tylko wówczas, gdyby wynikały z dokumentów mających walor obiektywny. Nie została również w żaden sposób wskazana wysokość wpływów ze składek członkowskich. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu stwierdzenia, iż Stowarzyszenie powinno zostać zwolnione od kosztów sądowych, ponieważ jest organizacją pożytku publicznego podać należy, że w obecnym porządku prawnym brak jest normy, która stanowiłaby o zwolnieniu organizacji społecznych od obowiązku uiszczania opłat sądowych. Dodać należy również , iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres, której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007). Stowarzyszenie nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W takim stanie rzeczy zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 października 2011 r. odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.