IV SA/Wr 793/11
WyrokWSA we Wrocławiu2012-02-07
Skład orzekający: Henryk Ożóg, Tadeusz Kuczyński, Wanda Wiatkowska-Ilków
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy brak możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej z powodu wieku uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem?Ratio decidendi
Sąd stwierdził, że brak możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia, w szczególności z powodu ukończenia 60 lat przez kobietę, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia powinna być dokonywana wyłącznie na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, która nie wprowadza kryterium wieku osoby sprawującej opiekę. Organ odwoławczy błędnie uznał, że brak statusu osoby bezrobotnej wyklucza prawo do świadczenia.Stan faktyczny
K. K. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, który jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Organ I instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na fakt pozostawania męża w związku małżeńskim oraz na wiek skarżącej (65 lat), który uniemożliwia jej uzyskanie statusu osoby bezrobotnej. Skarżąca podniosła, że od 14 lat sprawuje opiekę nad mężem i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. , decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 17 ust. 1, 1a, 3, 4, 5 pkt 2 lit. a, art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.); dalej ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U z 2008 r. nr 69, poz. 415 ze zm.); dalej ustawa promocji zatrudnienia, po rozpoznaniu odwołania K. K. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...], nr [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem Z. K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, który jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji. Organ ten powołał się na ustalone w ustawie o świadczeniach rodzinnych zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (art. 17 tej ustawy), w szczególności krąg osób zobowiązanych do alimentacji na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i z tego tytułu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie organ I instancji stwierdził, że stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej mężem.
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że jest jedyną osobą, która już od 14 lat sprawuje opiekę nad mężem i z tego tytułu musiała zrezygnować z zatrudnienia. Z powodu stałej opieki nad mężem nie może też podjąć nowego zatrudnienia. W jej ocenie stanowisko organu I instancji jest krzywdzące, ponieważ nie uwzględnia żony jako osoby sprawującej stałą opiekę nad mężem.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie to przysługuje matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 tej ustawy świadczenia te nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim lub została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej, 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W myśl art. 24 ust. 2 powołanej ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.
Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w K. G. z dnia 21 maja 2001 r. wynika, że mąż skarżącej został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji – na stałe. Wnioskiem z dnia 19 lipca 2011 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem. Do wniosku dołączyła powyższe orzeczenie, kserokopie: dowodów osobistych, aktu małżeństwa i legitymacji emeryta – rencisty, oświadczenie strony o braku zatrudnienia oraz o tym, że nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy z uwagi na to, że sprawuje opiekę nad mężem.
Jedyną powołaną przez organ I instancji przeszkodą otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pozostawania w związku małżeńskim, co oznacza że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych – niepozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki.
Kolegium nie podzieliło powyższego stanowiska podnosząc, że w tym zakresie została już ukształtowana odmienna linia orzecznictwa sądów administracyjnych, z której wprost wynika, ze świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również, gdy sprawuje się opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 546/09, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1105/09, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 485/09, wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt 1699/09, wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 63/10 i z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 603/09). Kolegium podzieliło stanowisko Sądu wyrażone w ostatnim z przywołanych wyroków, w którym stwierdzono, że w aktualnym stanie prawnym – zmienionym na skutek wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07 ) i znowelizowania ustawy o świadczeniach rodzinnych okoliczność – fakt, iż skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim ze skarżącym. Wykładnia sądowa, która została zastosowana w niniejszej sprawie powinna zmierzać do rezultatu wynikającego z takiego rozumienia prawa, które zapewnia jego spójność oraz konstytucyjność. Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie zasad i wartości konstytucyjnych. Takiej też wykładni w rozpoznawanej spawie dokonał Sąd w odniesieniu do przepisów art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mając na uwadze wskazane zasady konstytucyjne równości wobec prawa oraz ochrony rodziny i zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władzy publicznej. A zatem sam fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie może stanowić przeszkody w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad tą osobą, istnieją jednak jeszcze inne przesłanki uniemożliwiające przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, iż w niniejszej sprawie strona nie może otrzymać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak możliwości uznania jej za osobę poszukującą pracy i mogącą tę pracę faktycznie podjąć. Strona podała, że nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, jednakże na mocy aktualnych przepisów nie mogłaby zostać zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia wyraźnie wskazuje, iż pojecie osoby bezrobotnej oznacza osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, jeżeli (...) nie ukończyła 60 lat kobieta (...). Ustawodawca określił więc ścisłe warunki, które muszą być zostać spełnione, aby osoba mogła otrzymać status osoby bezrobotnej. Jedną z tych przesłanek jest pojęcie zdolności i gotowości podjęcia zatrudnienia bądź też innej pracy zarobkowej. Ustawodawca zawęża możliwość uznania danej osoby za osobę bezrobotną ustanawiając pewne określone ramy czasowe, ustalając jako zobiektywizowany wyznacznik wiek danego człowieka. Strona ma 65 lat, wiec według ustawy nie może zostać uznana za osobę bezrobotną. Tym samym nie może też zostać uznana z osobę zdolną i gotową do podjęcia pracy ani za osobę, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co z kolei uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy z tytułu opieki nad chorym mężem, który miał udar mózgu i padaczkę. Podała, że od 14 lat opiekuje się mężem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie może zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, iż ze względu na wiek 65 lat nie może sprawować opieki nad chorym mężem, gdyż chce nadal pomagać mężowi i że ludzie starsi od niej potrafią jeszcze pracować.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodając, że powodem, dla którego odmówiono skarżącej wnioskowanego świadczenia jest jej wiek, czyli wiek osoby która ma sprawować opiekę.
Nadto Kolegium wskazało, że brak jest podstaw do uznania że skarżąca jest osobą, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest ona również osobą, która nie podejmuje pracy lub innej formy zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad chorym mężem. Skarżąca zarówno w odwołaniu jak i w skardze podała, że od 14 lat opiekuje się mężem. Podczas tego okresu nie podejmowała żadnej pracy. Również obecnie nie pracuje, nie poszukuje pracy, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy.
Kolegium uznało, że pomimo, iż skarżąca faktycznie opiekuje się mężem to nie spełnia wymogów ustawowych, jakich ustawodawca wymaga od osoby opiekuna, gdyż nie jest ona osobą rezygnującą z zatrudnienia ani też osobą, która nie podejmuje zatrudnienia. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, który wyraźnie wskazuje, iż pojęcie osoby bezrobotnej oznacza osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej (...), zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zamieszkania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jeżeli (...) nie ukończyła 60 lat kobieta (...).
Skoro skarżąca ma 65 lat, więc nie może zostać uznana za osobę bezrobotną, ani tym samym za osobę zdolną i gotową do podjęcia pracy ani też za osobę, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co z kolei uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270, dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne ( art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, świadczenie to przysługuje: matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 tej ustawy świadczenia te nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim lub została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej, 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko w rodzinie; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...], nr [...] w którym stwierdzono, że mąż skarżącej jest całkowicie niezdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji (art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 21 lit "b" ustawy o świadczeniach rodzinnych).
O ile należy podzielić pogląd organu odwoławczego, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad taką osobą i że o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki, o tyle skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela wykładni art. 17 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy, w wyniku której organ odwoławczy doszedł do przekonania, że brak możliwości uzyskania na podstawie przepisów ustawy o promocji zatrudnienia statusu osoby bezrobotnej przez osobę sprawującą opiekę stanowi bezwzględną negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.
Zdaniem Sądu ocena spełnienia przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wskazany kierunek wykładni przepisu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy znajduje pełne uzasadnienie w wykładni historycznej i językowej. Zgodnie z początkowym brzmieniem normy art. 3 pkt 22 ustawy, która poza trzema przepisami weszła w życie w dniu 1 maja 2004 r., ustawowe określenie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oznaczało "zatrudnienie lub inna pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu". Powyższe było równoznaczne z odesłaniem rozważanego terminu najpierw do definicji ustawowych zawartych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj. Dz. U z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.), a następnie w ustawie o promocji zatrudnienia. Wyłączając poza nawias pewne nieistotne różnice językowe można wskazać, że obie wymienione ustawy dotyczące zatrudnienia i bezrobocia pojęcie "zatrudnienia" definiowały jako "wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą", a pojęcie "pracy zarobkowej" jako "wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych" (porównaj odpowiednio art. 2 ust. 1 pkt 16 i 25 oraz art. 2 ust. 1 pkt 11 i 43).
Mimo tego stosunkowo wąskiego określenia pojęcia "zatrudnienia" i "innej pracy zarobkowej", na równi z tymi terminami zostały w niej potraktowane inne formy aktywności zawodowej mające na celu uzyskiwanie zarobków. W związku z tym uzasadnione było szerokie traktowanie pojęć "zatrudnienia" i "inna praca zarobkowa" w kategoriach wszelkiej aktywności zawodowej o celach zarobkowych. Taki sposób rozumienia tego terminu przyświecał również, jak można sądzić, autorowi uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 1555/VI kadencja). Wynika z niego, że cel świadczeń opiekuńczych to częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki dziecku niepełnosprawnemu lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by zaopiekować się dzieckiem lub osobą dorosłą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności.
Analizowana wyżej pierwotna treść definicji pojęcia "zatrudnienie i inna praca zarobkowa" zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych została zmieniona przez art. 27 pkt 2 lit "i" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. nr 86, poz. 732). Zmiana ta weszła w życie z dniem 1 września 2005 r. Zgodnie z tą zmianą nowa ustawowa definicja pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Z sensu wprowadzonej zmiany wynikają następujące wnioski: Po pierwsze wprowadzona definicja ma charakter definicji projektującej o znaczeniu regulującym tzn. ustala na przyszłość obowiązujące ustawowe znaczenie definiowanego zwrotu w sposobie jego używania. Po drugie: jeżeli ustawodawca wprowadził na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych wiążące ustalenie znaczenia zwrotu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", to należy używać tego zwrotu w tym właśnie znaczeniu, chyba że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy użyć zwrotu w znaczeniu odmiennym od ustalonego. Po trzecie: skoro obowiązująca od dnia 1 września 2005 r. ustawowa definicja pojęcia "zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" całkowicie uniezależnia rozumienie znaczenia tego zwrotu od jego pierwotnego kontekstu znaczeniowego przyjętego w treści ustaw o zatrudnieniu, które łączyły ten termin z wszelką aktywnością zawodową, to odpadła również podstawa do wywodzenia, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy użyć rozważanego zwrotu w znaczeniu odmiennym od ustalonego brzmieniem językowym, np. w znaczeniu funkcjonalnym. Znaczyłoby to bowiem, że ustawodawca mimo rezygnacji z szerokiego rozumienia pojęcia "zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" obejmującego wszelkie formy zarobkowej aktywności zawodowej na rzecz ustalenia definicji w stylizacji enumeracyjnej oznaczającej, że wyraz definiowany ("zatrudnienie i inna praca zarobkowa ") odnosi się wyłącznie do podstaw zarobkowania wyliczonych w art. 3 pkt 22 ustawy, nadal miał na celu posługiwanie się tym pojęciem w szerokim, funkcjonalnym znaczeniu przyjętym przez nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną w 2005 r.
Zauważyć należy, że w przeciwieństwie do innych świadczeń rodzinnych, takich jak zasiłek rodzinny i dodatki do niego, regulując uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego jako warunku, od którego spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia.
W świetle powyższego nie do zaakceptowania w niniejszej sprawie jest powoływanie się przez organ odwoławczy na definicję osoby bezrobotnej, zawartą w przepisach ustawy o promocji zatrudnienia. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulują bowiem w sposób samodzielny kwestie dotyczące uprawnień i wymogów jakie trzeba spełniać aby otrzymać te świadczenia. Po drugie: w świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 2) sam fakt ukończenia przez kobietę 60 lat życia wyklucza możliwość uznania takiej osoby za bezrobotnego, podczas, gdy niewątpliwie w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który wykluczałby z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kobietę, która ukończyła 60 lat życia. Po trzecie: ukończenie przez kobietę 60 lat życia, uniemożliwia zakwalifikowanie takiej osoby jako bezrobotnego, jednakże ani z przepisów ustawy o promocji zatrudnienia ani z żadnych innych przepisów, w tym Konstytucji RP, Kodeksu Pracy nie wynika, aby osoba, która ukończyła 60 rok życia nie miała prawa podjąć zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Skoro zaś ma prawo taką pracę podjąć, to ma również prawo z niej zrezygnować w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Reasumując; zdaniem Sądu sam fakt ukończenia przez kobietę 60 roku życia i brak możliwości uzyskania z tego tytułu statusu osoby bezrobotnej, o którym mowa w przepisach ustawy o promocji zatrudnienia, nie wyklucza przyznania tej osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile mogłaby ona podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadza kryterium wieku osoby sprawującej opiekę.
Organ odwoławczy błędnie zatem przyjął, że brak możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej wyklucza prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły również w wyczerpujący sposób postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie w sprawie, tj. okoliczności sprawowania przez skarżącą rzeczywistej opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz okoliczności dotyczących niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tzn. ustalenia czy gdyby nie choroba męża skarżąca byłaby w stanie podjąć zatrudnienie w rozumieniu wspomnianego art. 3 pkt 22. W tym też zakresie postępowanie administracyjne winno być uzupełnione i dopiero w zależności od ustalenia, czy skarżąca istotnie zmuszona jest sprawować opiekę nad chorym mężem organ pomocy społecznej winien rozstrzygnąć w przedmiocie jej żądania.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c", art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, ponieważ nie posiada ona przymiotu wykonalności (art. 152 p.p.s.a.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło