III SA/Kr 1119/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] z dnia 5 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności finansowych uchyla zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 739/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że "organy wydały decyzję o charakterze formalnym uzasadniając ją w efekcie okolicznościami, które mogą być przedmiotem rozpoznania z punktu widzenia merytorycznej zasadności żądania skarżącego". W wyniku powyższego wyroku Dowódca JW [...] B wydał w dniu [...] 2011 r. decyzję Nr [...], w której postanowił: "odmówić F. M. zwrotu kwoty 34.500,92 zł, o którą to zostały pomniejszone kwoty przysługujące w związku z ponownym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 stycznia 2008 r. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 94 ust. 1 i 2 oraz art. 95 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892 z późn. zm.). W uzasadnieniu podano, że po zwolnieniu F. M. ze służby z dniem 30 września 2003 r. wypłacono mu odprawę w kwocie 13.903,64 zł i odszkodowanie z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia w kwocie 20.597,58 zł. Decyzję o zwolnieniu z dniem 30 września 2003 r. uchylono i następnie zwolniono F. M. ze służby z dniem 31 stycznia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2011 r. opisano wszystkie należności jakie przysługiwały F. M. w związku ze zwolnieniem ze służby z dniem 31 stycznia 2008 r., które stanowiły łącznie kwotę 49.976,20 zł podając, że kwotę tę pomniejszono o kwotę 34.500,92 zł, "na którą składały się wypłacone wnioskującemu należności z tytułu pierwszego nieważnego zwolnienia ze służby wojskowej" i wypłacono kwotę 15.475,28 zł stanowiącą uzupełnienie należności. Z powyższą decyzją nie zgodził się F. M., który w odwołaniu zarzucił m.in. wskazanie przez organ błędnej podstawy prawnej, albowiem podany art. 95 pkt 2 ustawy mówi o ekwiwalencie za urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Zdaniem odwołującego się, organ dokonał niezgodnego z art. 103 ustawy o służbie wojskowej potrącenia, które przepis ten wyraźnie precyzuje. Zarzucił, że rozliczając się z WKU otrzymał Kartę Obiegową i ani Główny Księgowy WSzW, ani Komendant WKU nie uczynili w niej żadnych adnotacji wskazujących na zobowiązania wobec WKU i WSzW. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] decyzją nr [...] z dnia 5 lipca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną wskazano art. 94 ust. 1 i 2 oraz art. 95 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na uzasadnienie podano, że decyzją Nr [...] Dowódcy Okręgu Wojskowego z dnia [...] 2003 r. wypowiedziano F. M. stosunek służbowy z okresem wypowiedzenia do 31 maja 2004 r., a na wniosek F. M. z dnia 5 sierpnia 2003 r. skrócono okres wypowiedzenia o 8 miesięcy. Po zwolnieniu po zwolnieniu ze służby z dniem 30 września 2003 r. wypłacono F. M. odprawę, ekwiwalent za niewykorzystany urlop i odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia w łącznej kwocie 37.933,80 zł oraz 12-to miesięczne uposażenie niezależne od odprawy w wysokości 30.895,92 zł. Podano, że F. M. pobrał świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 58.601,79 zł. Po stwierdzeniu nieważności decyzji Dowódcy Okręgu Wojskowego z dnia [...] 2003 r. – decyzją z dnia [...] 2007 r. przyznano F. M. wyrównanie uposażenia za okres od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2006 r. w kwocie 12.502,83 zł (oraz inne należności w łącznej kwocie 102.000,54 zł odejmując pobrane należności i świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 89.497,71 zł. Decyzja ta w wyniku odwołania F. M. została utrzymana w mocy decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] 2007 r., którą z kolei F. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego., który Wojewódzki Sąd Administracyjny w Katowicach w orzeczeniu z dnia 7 lipca 2008 r. uchylił decyzje organu I i II instancji. W toku powyższego postępowania, na wniosek F. M. z dnia 27 września 2007 r. został on zwolniony ze służby wojskowej ze skróconym okresem wypowiedzenia, przy czym w związku ze zwolnieniem ze służby wyliczono należność przysługującą F. M. na kwotę 49.976,20 zł wypłacając mu tę kwotę po potrąceniu wypłaconej w 2003 r. odprawy w kwocie w kwocie 13.903,64 oraz odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia w kwocie 20.597,28 zł powołując się na notatkę sporządzoną w dniu 10 maja 2007 r. W wyniku uchylenia decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] 2007 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] 2007 r. organ I instancji decyzją z dnia [...] 2008 r. przyznał F. M. wyrównanie uposażenia za okres od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2006 r. w kwocie 58.601,79 zł, którą pomniejszono o kwotę 30.895,92 zł stanowiącą świadczenie będące odpowiednikiem obecnego art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Następnie w uzasadnieniu wskazano na to, że F. M. wniósł do Sądu Rejonowego pozew o zapłatę przez Dowódcę Jednostki Wojskowej Nr [...] kwoty 34.500,92 zł i Sąd przekazał te sprawę według właściwości Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...]. Podano, że w wyniku skargi na decyzję [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, jednak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to orzeczenie. Odnosząc się do rozstrzygnięcia zaskarżonej odwołaniem decyzji Dowódcy JW [...] z dnia [...] 2011 r. organ II instancji stwierdził, że jest ono prawidłowe, że świadczenia będące przedmiotem niniejszego postępowania mają charakter jednorazowy, że organ II instancji w całej rozciągłości podziela argumentację organu I instancji (wskazano zapewne omyłkowo, że II instancji), że uzasadnienie decyzji organu I instancji spełnia stawiane przez Kodeks postępowania administracyjnego wymogi i w sposób jasny i precyzyjny zostały przedstawione uwarunkowania prawne i faktyczne. Jednocześnie przyznano, że "przytoczone w uzasadnieniu decyzji twierdzenia nie powodują oparcia podstawy prawnej o przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z przepisami Kodeksu pracy przewidujące możliwość potrącenia z uposażenia żołnierza zawodowego części środków na zasadach określonych w art. 91 kp". Na powyższą decyzję skargę złożył F. M., który zarzucił, że w dniu zwolnienia go ze służby, tj. 31 sierpnia 2008 r. dokonano mu potrącenia kwoty 34.500, 92 zł z przysługujących mu należności naruszając tym samym art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie żołnierzy zawodowych, a nadto ustawę z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ponadto ponowił zarzuty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Na uzasadnienie podano, że na żądaną przez skarżącego kwotę składa się kwota 13.903,64 zł wypłacona tytułem odprawy w 2003 r. i kwota 20.597,28 zł wypłacona skarżącemu tytułem odszkodowania za osiem miesięcy od października 2003 r. do maja 2004 r. skróconego na wniosek żołnierza dziewięciomiesięcznego okresu wypowiedzenia poprzedzającego zwolnienie. Podano, że po przywróceniu skarżącego do służby wojskowej wyrównano mu uposażenie za okres od 01.10.2003 r. do 31.12.2006 r. bez potrącenia wypłaconego mu powyższego odszkodowania i odprawy. Tym samym – zdaniem organu odwoławczego – wypłacone należności należało potraktować jako wypłacone zaliczkowo i skompensować je z należnościami wypłacanymi skarżącemu przy kolejnym zwolnieniu ze służby. Pokreślono, że odmowa wypłaty skarżącemu kwoty 13.903,64zł związana jest z tym, że przysługuje mu tylko jedna odprawa, a wypłacenie żądanej kwoty 20.597,28 zł oznaczałoby, że za okres od 1 października 2003 r. do 31 maja 2004 r. żołnierz otrzymałby podwójne uposażenie, co byłoby sprzeczne z art. 72 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 593 z późn. zm.) stanowiącego, że żołnierz zawodowy otrzymuje jedno uposażenie. Na rozprawie w dniu 30 maja 2012 r. skarżący przyznał, że jego żądanie dotyczy wypłaty po raz drugi kwoty łącznie 34.500,92 zł, którą otrzymał po zwolnieniu ze służby w 2003 r. Kwota ta stanowi kwotę 13.903,64 zł, wypłaconą mu w 2003 r. tytułem odprawy, i kwotę 20.597,28 zł, wypłaconą mu także w 2003 r. jako równowartość 8 miesięcy wynagrodzenia za okres od 1 października 2003 r. do 31 maja 2004 r. Na uzasadnienie żądania wypłacenia mu po raz drugi tej kwoty skarżący podał, że nie rozumie dlaczego dokonano mu potrącenia tych kwot z należności później wyliczonych i przyznał, że otrzymał wszystkie należności związane ze zwolnieniem ze służby w 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na wstępie rozważań należy podkreślić, że istota problemu nie została wyjaśniona w zaskarżonych decyzjach. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy dotknął istoty problemu, co jednak nie zastępuje wyjaśnienia treści wydanego rozstrzygnięcia i prawidłowego uzasadnienia wydanej decyzji. Sąd zwraca uwagę na to, że przedmiotem skargi, w wyniku której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 739/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji była decyzja w przedmiocie umorzenia postępowania. Z tego względu przeprowadzone w uzasadnieniu tego wyroku rozważania dotyczące potrącenia należności miały charakter czysto teoretyczny, nie związany bezpośrednio z istotą niniejszej sprawy. Z wypowiedzi skarżącego zawartych w jego pismach i złożonych na rozprawie wynika, że skarżący nie kwestionuje tego, że organy administracyjne prawidłowo wyliczyły i wypłaciły mu należności związane ze zwolnieniem ze służby, a jedynie uważa, że w związku z nieprawidłowym zwolnieniem go ze służby w 2003r. miał prawo zatrzymać wszelkie należności związane ze zwolnieniem ze służby w 2003 r. Z pism i wypowiedzi skarżącego wynika, że jego zdaniem nabył on prawo do uposażenia za pełny okres, w którym nie pełnił służby od chwili zwolnienia ze służby z dniem 30 września 2003 r. do chwili przywrócenia go do służby, w tym ponownie za okres ośmiu miesięcy od dnia 1 października 2003 r. do dnia 31 maja 2004 r., za który wynagrodzenie wcześniej otrzymał jako tzw. "odszkodowanie" w zamian za skrócenie na jego wniosek dziewięciomiesięcznego okresu wypowiedzenia, a także że ponownie nabył uprawnienia do pełnych należności związanych ze zwolnieniem ze służby. Innymi słowy, skarżący – zdaniem Sądu – wiąże swoje roszczenia z treścią art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 593 z późn. zm.), który to przepis wskazuje na granice i zasady potrąceń dokonywanych z uposażenia żołnierza zawodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, że rację miałby skarżący twierdząc, iż potrącenia z uposażenia można dokonać tylko w ściśle wymienionych ustawowo wypadkach, jednak w niniejszej sprawie - mimo pewnego wprowadzenia w błąd przez organy obu instancji posługujące się nieprawidłowo pojęciem "potrącenia" zamiast użycia prawidłowego sformułowania "po odjęciu już wypłaconych" - w ogóle nie mamy do czynienia z kwestią "potrącenia". Problematykę potrącenia reguluje ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) - Kodeks cywilny (k.c.) - w Tytule VIII "Potrącenie, odnowienie, zwolnienie z długu" Księgi trzeciej zatytułowanej "Zobowiązania" i pojęcie "potrącenie" winno być rozumiane w sposób określony w przepisach tej ustawy. W podobny sposób jak kwestie potrącenia z uposażenia reguluje inna ustawa - Kodeks pracy. Dla jasności należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnym, ale wyłącznie ze świadczeniami należnymi, w pewnej części wypłaconymi skarżącemu wcześniej. Z tego względu posługiwanie się pojęciem "potrącenia" jest błędne, gdyż organy ustalając wysokość należnego skarżącemu uposażenia i innych należności powinny wskazać, iż w pewnej części te należności pieniężne zostały już wcześniej wypłacone (w związku z decyzją o zwolnieniu ze służby, której nieważność następnie stwierdzono), a więc od kwot ustalonych należy odjąć kwoty już wypłacone, a powstała w ten sposób różnica pozostaje obecnie do wypłaty, tak więc organy powinny operować wyłącznie pojęciem "po odjęciu już wypłaconych". Sąd zauważa, że w powyższym zakresie wielokrotnie wypowiadały się wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 980/07 (opubl. LEX nr 481231), a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1159/10 (opubl. LEX nr 951939), w którym wskazał, że przepis art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w sprawie podobnej do niniejszej w ogóle nie miał zastosowania i stwierdził, że: "Zgodnie z ust. 1 tegoż artykułu z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust. 2-4. Jak wyżej jednak wspomniano, omawiany stan faktyczny dotyczył stosunku służbowego a więc mającego charakter administracyjny. Instytucja potrącenia uregulowana jest natomiast w Kodeksie cywilnym w art. 498-505 i - jak zgodnie podnosi się w doktrynie i orzecznictwie - ma zasadniczo zastosowanie do należności wynikających ze stosunków cywilnoprawnych (prywatnoprawnych). Przemawia za tym treść art. 1 k.c., który ogranicza zasięg regulacji kodeksowej do tej sfery stosunków prawnych. W związku z powyższym instytucja potrącenia, uregulowana w Kodeksie cywilnym, odnosi się jedynie do wierzytelności cywilnoprawnych a dokonanie potrącenia wierzytelności o zróżnicowanym charakterze (wierzytelności publicznoprawnych z należnością cywilnoprawną) jest możliwe, o ile przewidują to konkretne przepisy prawa. W niniejszym stanie faktycznym zatem, choć treść wydanych w tej sprawie decyzji mogłaby sugerować, że z uposażenia żołnierza zawodowego dokonano potrącenia (bo takim terminem posługiwały się organy), to w rzeczywistości nie doszło do tego rodzaju kompensacji. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej C. J. przyznano zwaloryzowane należności, wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej a jedynie - przy ich wypłacie - odliczono od nich wysokość wypłaconych wcześniej, w związku ze zwolnieniem ze służby, świadczeń w postaci: odprawy wojskowej, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za urlop. W ten sposób organ odliczył dokonaną wcześniej na rzecz żołnierza wypłatę środków pieniężnych od kwoty należnego mu uposażenia." W powyższym zakresie należy także przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1019/09 (opubl. LEX nr 594839), w którym także stwierdzono, że w podobnej sprawie przepisy dotyczące potrąceń w ogóle nie miały zastosowania. Sąd ten podniósł, że: "Potrącenie w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego (...) dotyczą wierzytelności wzajemnie wymagalnych. W sprawie niniejszej taka sytuacja nie miała miejsca. Nadto w sprawie nie dokonano potrącenia z uposażenia żołnierza zawodowego, o czym mowa w art. 103 ustawy, choć to sugerowałoby pismo z dnia (...). W istocie bowiem w sprawie dokonano (...) wypłaty uposażenia należnego w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Stwierdzenie nieważności tego wypowiedzenia spowodowało, że od daty zwolnienia należało się uposażenie, a wobec tego, że zostały wypłacone (...) świadczenia pieniężne związane ze stosunkiem służbowym, a w stosunku do należnego uposażenia były one zaniżone, organy dokonały uzupełnienia uposażenia do kwoty należnej. W takiej sytuacji odmowa wyrównania uposażenia, której domagał się (...) nie naruszała prawa, wyrównano mu bowiem należne uposażenie, zaś zadośćuczynienie jego żądaniu spowodowałoby wypłatę uposażenia w wysokości nienależnej, dwukrotnie za to samo." Sąd zauważa, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do zarzutów stawianych przez skarżącego w odwołaniu. W szczególności organ nie wyjaśnił, czy organ I instancji wskazał właściwą podstawę prawną swego rozstrzygnięcia i wobec treści art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który mówi o ekwiwalencie za urlop wypoczynkowy i dodatkowy, organ odwoławczy nie wyjaśnił dlaczego miałby on stanowić podstawę rozstrzygnięcia wydanego nie tylko przez organ I instancji, ale też przez organ odwoławczy. Tym samym – zdaniem Sądu - organ odwoławczy naruszył art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) w związku z art. 140 k.p.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy ograniczy ustalenie stanu faktycznego sprawy do kwestii związanych z wniesionym przez skarżącego F. M. żądaniem do Sądu Rejonowego zapłaty przez Dowódcę Jednostki Wojskowej Nr [...] kwoty 34.500,92 zł, albowiem sprawa dotycząca tego żądania została przekazana według właściwości do rozpatrzenia Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] i stanowi przedmiot postępowania w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy pominie w swych ustaleniach wszelkie inne wątki związane ze sprawami innych żądań i należności dotyczących skarżącego F. M. Ponadto organ odwoławczy zobowiązany jest do odniesienia się do wszystkich zarzutów stawianych przez skarżącego w odwołaniu. Mając powyższe na względzie, Sąd stwierdza, ze zaskarżona decyzja została wydana niezgodnie z obowiązującym prawem, a zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił ją orzekając na mocy powołanych wyżej przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. - jak w wyroku.