II SA/Ke 768/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia 22.07.2011r. S. M. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – H. M.. Do wniosku załączono m.in. uwierzytelnioną kopię orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...], uznającego H. M. za stale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. Organ I instancji, odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, powołał się m. in. na art. 17 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992), zwanej dalej ustawą, wskazując że S. M. jest rolnikiem posiadającym gospodarstwo rolne o powierzchni 13,43 ha przeliczeniowych – co uniemożliwia spełnienie warunku nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odwołaniu od w/w decyzji S. M. wskazał, że sam fakt pozostawania rolnikiem nie uniemożliwia mu sprawowania opieki nad matką, gdyż wszystkie czynności związane z tą opieką stawia na pierwszym miejscu. Ponadto jego gospodarstwo rolne jest w pełni zmechanizowane, co umożliwia sprawne i szybkie wykonywanie czynności gospodarczych i daje czas na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, podzieliło w całości stanowisko organu I instancji, podkreślając że pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy – z której rezygnacja jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 ustawy) – nie mieści się praca w gospodarstwie rolnym. Z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w którym S. M. pracuje 3 – 4 godziny dziennie, uzyskiwany jest bowiem dochód, o jakim mowa w art. 5 ust. 8 ustawy, który w wymiarze rocznym wynosi rocznie około 25.600 zł, co miesięcznie stanowi kwotę 2.140 zł. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne to rodzaj ekwiwalentu pieniężnego w wysokości 520 zł miesięcznie – który otrzymuje osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności stawia ją przed koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie nie podejmowania tej pracy. Tym samym osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, aby nabyć prawo do tego świadczenia, nie może osiągać żadnych dochodów z tytułu zatrudnienia bądź innych świadczeń wymienionych w przepisach art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy. Ponadto przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne i osiągającemu z tego tytułu dochody naruszałoby konstytucyjną zasadę równości podmiotów wobec prawa, gdyż osoba nie posiadająca gospodarstwa rolnego, aby nabyć prawo do tego świadczenia nie może osiągać żadnych dochodów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] S. M. wskazał, że jego matka jest bardzo chora i wymaga stałej opieki, którą – wobec wysokich kosztów – może zapewnić wyłącznie on. Skarżący podkreślił, że zajmując się matką nie jest w stanie pracować w swoim gospodarstwie rolnym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej właściwości stwierdzić należy, że orzekające w niniejszej sprawie organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący kwestionuje legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką sprawowaną nad matką – H. M.. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992), zwanej dalej ustawą, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. U podstaw rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie legło stwierdzenie, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli wnioskodawca jest rolnikiem i osiąga – z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego – dochód, o jakim mowa w art. 5 ust. 8 tej ustawy. Z tego też względu, zdaniem Kolegium, skarżącego nie można zaliczyć do osób rezygnujących, czy też niepodejmujących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – stosownie do art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy. Dokonanej w ten sposób wykładni przepisów skład orzekający w sprawie niniejszej nie podziela. Należy podkreślić, że stanowisko zaprezentowane przez organy – co do statusu rolnika, wykluczającego przyznanie takiej osobie świadczenia pielęgnacyjnego – nie jest odosobnione, albowiem zostało wyrażone m. in. w wyrokach: WSA w Olsztynie z dnia 19.07.2011r., sygn. akt: II SA/Ol 521/11, WSA w Bydgoszczy z dnia 25.05.2011r., sygn. akt: II SA/Bd 379/11 oraz w jednym wyroku NSA z dnia 11.03.2011r., sygn. akt: I OSK 1987/10 (dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Godzi się jednak podnieść, że w orzecznictwie sądowym prezentowany jest także pogląd przeciwny, przedstawiony m. in. w wyrokach: WSA [...] z dnia 11.05.2011r. sygn. akt II SA/Ke 229/11, z dnia 11.08.2011r. o sygn. akt: II SA/Ke 439/11, z dnia 8.09.2011r. o sygn. akt: II SA/Ke 465/11; WSA w Bydgoszczy z dnia 30.05.2011r., sygn. akt II SA/Bd 257/11 (dostępnych w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), który to pogląd Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela, a zgodnie z którym fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być on pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym należy odpowiedzieć na pytanie, czy posiadanie gospodarstwa rolnego oraz osiąganie dochodów z takiej działalności stanowią negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo oraz rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej w pełni akceptuje stanowisko zaprezentowane w w/w wyroku WSA z dnia 8.09.2011r. w sprawie o sygn. akt. II SA/Ke 465/11, zgodnie z którym "przepis art. 17 ust. 1 nie reguluje w sposób samodzielny przesłanek przyznania tego świadczenia. Mowa jest w nim o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to zaś pojęcie zostało zdefiniowane przez samego ustawodawcę w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy zostałaby taka działalność wprost wymieniona. W tym miejscu zauważyć należy, że w przeciwieństwie do innych świadczeń rodzinnych, takich jak zasiłek rodzinny i dodatki do niego, regulując uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego jako warunku, od którego spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Dlatego okoliczność, czy i jakie dochody skarżący otrzymuje z gospodarstwa rolnego nie mogą mieć wpływu na prawo do tego świadczenia. Natomiast zauważyć należy, iż często zdarza się, że posiadacze gospodarstw rolnych podejmują zatrudnienie poza rolnictwem. W zależności bowiem od struktury, bądź stopnia mechanizacji gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w taki sposób, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Takiej zaś pracy podjąć nie może, gdyż stoi temu na przeszkodzie obowiązek sprawowania pieczy nad osobną niepełnosprawną, co do której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Brak jest (...), znajdujących uzasadnienie w obowiązujących przepisach, podstaw do uznania, że taki rolnik jest pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć bowiem należy, iż w art. 17 ust. 5 ustawy zostały wymienione wszystkie przesłanki uniemożliwiające przyznanie takiego świadczenia. Dokonywanie wykładni rozszerzającej te negatywne przesłanki, a polegającej na uznaniu, że żaden rolnik, bez względu na to, że mógłby i chciał podjąć zatrudnienie o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy ale tego uczynić nie może z uwagi na konieczność opieki (bądź który z tego samego powodu z takiego zatrudnienia rezygnował), nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego że jest rolnikiem, zdaniem Sądu jest sprzeczne z art. 2 Konstytucji. Podkreślić należy, że wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarty w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy, stanowi oczywistą konsekwencję konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną; założyć bowiem należy, że wykonywanie takiej opieki, wobec osoby ze wskazaniami opisanymi szczegółowo w art. 17 ust. 1 pkt 3, wymagającej wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy, które z oczywistych względów absorbuje znaczną część jego czasu. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego (i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem), jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia sprawowanie bieżącej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną". Reasumując należy stwierdzić, że sam fakt posiadania, a nawet i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza możliwości uzyskania przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo, jego struktura, sposób prowadzenia, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje), z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Podkreślenia także wymaga, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się osoby wymagającej opieki orzeczeniem o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie niniejszej z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika (k.3), iż H. M. – osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydawanym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t.: Dz. U. z 2008r. Nr.50, poz. 291) stwierdzającym, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Przedłożenie przez stronę takiego orzeczenia wymagało wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego orzeczenie inne niż wymagane przepisem art. 17 ust. 1 ustawy, jest wystarczające. Takiego uzasadnienia wymaga bowiem od organu orzekającego art. 107 § 3 k.p.a., skoro mowa w nim, że uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Nie może zatem budzić wątpliwości, że chodzi tu o pełne wyjaśnienie podstawy prawnej. Zdaniem Sądu wskazane naruszenie przepisów postępowania nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, a przez to nie mogło samodzielnie spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji. Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że istotnie osoba legitymująca się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdzającym, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, jest traktowana jak osoba, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika to bowiem z zestawienia treści art. 17 ust. 1 ustawy, z treścią art. 3 pkt 21 lit. c). tej ustawy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem bowiem, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności – oznacza to stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach. Oznacza to więc, że za osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności należy również rozumieć osobę legitymującą się orzeczeniem o stałej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc takim orzeczeniem, jakie zostało przedstawione w rozpoznawanej sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną wyżej wykładnię przepisów (zwłaszcza zwróci uwagę, że przy ustalaniu prawa do przedmiotowego zasiłku nie ma znaczenia czy i jakie dochody skarżący otrzymuje z gospodarstwa rolnego) i w związku z tym ustali, czy wielkość i struktura posiadanego przez skarżącego gospodarstwa rolnego dają podstawę do uznania, że gdyby nie choroba matki, byłby on w stanie podjąć inne zatrudnienie. Mając powyższe na uwadze zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 135 ustawy p.p.s.a. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.