II SA/Lu 701/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Dudek po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] , nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R z dnia [...] nr [...] odmawiającą przyznania H. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. B.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że matka wnioskodawcy A. B. jest wdową, która orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...]. Nr akt [...] została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką. Organ podniósł, że z przedłożonych decyzji wydanych w sprawie wymiaru podatku rolnego wynika, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha ([...] ha + [...] ha + [... ] ha), w tym [...] ha przeliczeniowych ([...] ha + [...] ha + [...] ha) i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] 1993 r. (zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa z dnia [...]. NKP [...]). Powołując się na treść art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 128, art. 129 § 1 oraz art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), Kolegium wskazało, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. Dodatkowo Kolegium podkreśliło, że nieuzasadnione byłoby stanowisko, aby rolnicy uzyskiwali prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie rezygnując z pracy w gospodarstwie rolnym i z osiąganych z tego tytułu dochodów, gdy tymczasem ideą tego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielniej egzystencji. W skardze na powyższą decyzję H. B. podkreślił, że zrezygnował z pracy z powodu złego stanu zdrowia rodziców. Ostatnio zatrudniony był jako kierowca na podstawie umowy zlecenia. Ze względu na chorobę, a później śmierć ojca, nie miał możliwości wykonywania pracy. Wyjaśnił, że posiada niewielkie gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha to są pastwiska i trwałe użytki zielone, natomiast [...] ha to grunty orne. Wskazał, że zajmuje się hodowlą koni, co pozwalało mu na pełnienie opieki na rodzicami. Nadmienił, że obecnie wzrosły koszty leczenia matki. Ze względu na brak możliwości pozostawienia matki bez opieki nie może podjąć dodatkowej pracy. Zaznaczył, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki nie jest w stanie utrzymać gospodarstwa rolnego na poziomie przynoszącym dochody. Z tego powodu zmniejszył hodowlę koni z 14 sztuk do 3 sztuk, przy czym oświadczył, że obecnie zmuszony jest sprzedać pozostałe klacze. Ze względu na brak dochodu powstało zadłużenie w gminie za wodę i ścieki oraz w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z powodu nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W ocenie skarżącego, stanowisko organów administracji, iż nie spełnia przesłanki rezygnacji z pracy, jest błędne, ponieważ zmuszony był do zmniejszenia ilości hodowanych koni. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, wskazując, że H. B. nie zrezygnował z pracy zarobkowej, bowiem nadal prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu od [...] 1993 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Prowadząc gospodarstwo rolne, nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowy jest bowiem sam fakt, że jako rolnik podlega on ubezpieczeniu społecznemu, a zatem nie spełnia przesłanki rezygnacji lub niepodjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej. Ponadto Kolegium wniosło o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie w oparciu o treść art. 125 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.) z uwagi na to, że rozstrzygnięcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zapadnie w sprawie o sygnaturze akt I OSK 116/12, będzie miało wpływ na wynik tej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały naruszają prawo. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie jest ocena zasadności odmowy przyznania H. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką A. B. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do treści art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na wnioskodawcy H. B. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki A. B., która legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym przez Lekarza Orzecznika ZUS w dniu [...] r. (k. 2 akt administracyjnych). Bezspornym jest, iż H. B. prowadzi gospodarstwo rolne i podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik (k. 5 - 6 akt administracyjnych). Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, zgodnie z którym prowadzenie przez wnioskodawcę gospodarstwa rolnego jest równoznaczne z niespełnieniem warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga w pierwszej kolejności sięgnięcia do art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnosząc powyższe do treści art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, w którym mowa o "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", wskazać należy, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje tym osobom, które wykonują pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonują pracę lub świadczą usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą. Wśród wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy rodzajów aktywności zawodowej ustawodawca nie zamieścił prowadzenia gospodarstwa rolnego, co uprawnia do konkluzji, iż w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi ono ani zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej. Prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi zatem rodzaj aktywności obojętnej z punktu widzenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro ustawodawca nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego w normie zawierającej definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to organ nie miał podstaw, by uznać je za zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w świetle uregulowań ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet jeżeli stanowi ono jedyne źródło dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., I OSK 2005/11, którym utrzymano w mocy wyrok WSA w Lublinie z dnia 13 lipca 2011 r., II SA/Lu 394/11. Tak również: wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 maja 2011 r., II SA/Ke 229/11 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 maja 2010 r., III SA/Kr 96/10). Stąd wniosek, że jeżeli wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba prowadzi gospodarstwo rolne a nie podejmuje albo rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy w celu sprawowania opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, to istnieje podstawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile oczywiście nie zachodzą negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 ustawy. Za przyjęciem powyższego poglądu przemawia również wykładania art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym, wśród zamkniętego katalogu przesłanek przesądzających o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie wymienił rolnika podlegającego obowiązkowemu ubezpieczeniu z racji prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wykładnia językowa powyższego przepisu wskazuje, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana na równi z osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skoro zatem art. 17 ust. 5 powołanej ustawy enumeratywnie wymienia osoby nieuprawnione do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, za niedopuszczalną należy uznać wykładnię tego przepisu wykraczającą poza jego literalne brzmienie i poszerzanie na tej podstawie katalogu podmiotów nieuprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nieznajdujące uzasadnienia w przepisach prawa wyjście poza wykładnię językową tego przepisu prowadzi organy administracji do błędnej konkluzji, że na gruncie obowiązującego prawa żaden rolnik, małżonek rolnika oraz domownik wykonujący pracę w tym gospodarstwie, podlegający obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Reasumując, wskazać należy, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę prowadzącą gospodarstwo rolne nie jest wyłączone wówczas, gdy praca w tym gospodarstwie jest wykonywana w takim zakresie, iż umożliwia tej osobie sprawowanie opieki nad bliskim legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy zostały spełnione pozostałe warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzecznictwie zaprezentowano odmienne stanowisko, którego skład orzekający w niniejszej sprawie, z wyżej wskazanych powodów, nie podziela (wyroki NSA: z dnia 20 kwietnia 2012 r., I OSK 2018/11, z dnia 11 marca 2011 r., I OSK 1987/10 oraz z dnia 16 grudnia 2011 r., I OSK 1393/11). Błędne uznanie przez organy obu instancji w niniejszej sprawie, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego wyłącza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie wydanych przez te organy decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku Kolegium o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, sąd stanął na stanowisku, iż żadna z wymienionych w art. 125 § 1 p.p.s.a. podstaw zawieszenia tego postępowania w niniejszej sprawie nie występuje. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona oceny stanu faktycznego, mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię prawa i poczyni dodatkowe ustalenia mające na celu wyjaśnienie, czy skarżący spełnia przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym, czy nie podejmuje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką A. B. Ponownie przeprowadzone postępowanie odpowiadać powinno wymogom określonym w art. 7, 77 § 1, 80 i art. 136 k.p.a., zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów sąd orzekł jak w sentencji.