II FZ 93/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "J." sp. z o.o. w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 grudnia 2012r., sygn. akt I SA/GL 1063/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "J." sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 26 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy "J." Sp. z o.o. w R. (dalej: ,,spółka’’) w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "J." Sp. z o.o. w R. na Decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2010 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: W dniu 1 sierpnia 2012 r. spółka wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za lipiec 2010 r. W związku z wezwaniem spółki z dnia 12 września 2012 r. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1500 zł. spółka na urzędowym formularzu PPPr złożyła dnia 12 lipca 2012 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do wniosku załączyła bilans na dzień 31 grudnia 2011 r., rachunek zysków i strat za okres od stycznia do grudnia 2011 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych. Po wezwaniu spółki przez Sąd o uzupełnienia formularza na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 w zw z art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) spółka przesłała plik dokumentów, z których wynika, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. na dzień 30 września 2012 r. Spółka posiadała na rachunkach bankowych środki pieniężne w łącznej kwocie 6.089,43 zł. W tych ramach należy nadto odnotować, że oprócz zdeklarowanego rachunku w druku PPPr, Spółka posiada jeszcze cztery inne (tj. dwa rachunku w I., rachunek w P. i w M.). Na koniec roku obrotowego, tj. na dzień 31 grudnia 2011 r. Spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w łącznej kwocie 1.949.286,78 zł. W okresie od lipca do września 2012 r. Spółka dokonała dostawy towarów (świadczenia usług) na terytorium kraju, zwolnione od podatku od towarów i usług na łączną kwotę 3.877.461,00 zł. a wartość zdarzeń gospodarczych (podstawy) podlegających opodatkowaniu podatkiem pośrednim wyniosła w tym okresie 69.153,00 zł. Z raportu kasowego Spółki za okres od 1 lipca 2012 r. do 30 września 2012 r. wynika, że z kasy pokrywane są wydatki bieżące, w tym z tytułu opłat sądowych na łączną kwotę 5.207,38 zł. Stan kasy na dzień 30 września 2012 r. wyniósł 97.845,10 zł. Pomimo wskazania wśród załączników, do pisma z dnia 26 października 2012 r., nie dołączono "Zeznania podatkowe skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r." Dodatkowo nadesłano jedynie strony od 4 do 8 informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za rok 2011 r. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy. Spółka wniosła sprzeciw zaznaczając, że posiadany przez nią majątek nie może zostać przez nią spieniężony, gdyż stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia noych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach losowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Z uwagi na fakt, ze nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, stąd popyt na ten składnik majątku spółki jest obecnie zerowy. Podkreślono także, że sprzedaż majątku spółki miałaby charakter nieodwracalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie obecnie rozpoznanego wniosku Spółka posiadała aktywne środki obrotowe (środki w kasie i na rachunkach bankowych) w łącznej kwocie 103.934,53 zł. Środki te stanowią wielokrotność wysokości wpisu sądowego w tej sprawie. Po wtóre, zdaniem referendarza sądowego, Spółka przedstawiła w druku PPPr tylko te okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy. Sąd podkreślił, że we wniosku brak było pełnej wersji informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2011 r. Nadto Spółka pomimo deklarowanych trudności finansowych funkcjonuje na rynku gospodarczym i na bieżąco reguluje swoje zobowiązania. Część z tych zobowiązań stanowią należności z tytułu opłat sądowych ponoszonych na rzecz innych sądów administracyjnych. Nawiązując do deklarowanej przez Spółkę straty Sąd zauważył, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych W zażaleniu skarżąca zarzuciła powyższemu postanowieniu naruszenie prawa procesowego, tj. art. 246 § 2 p.2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym zaś – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. sąd oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach (por. M. Grzymisławska-Cybulska, Zakresy podmiotowy i przedmiotowy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 1, s. 38). Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Wymaga podkreślenia również, że sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jego udzielenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn.akt I FZ 436/04). Dane załączone przez spółkę wskazują, że spółka dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów wymaganego wpisu od skargi. Sąd po wnikliwym przeanalizowaniu przedstawionych przez spółkę dokumentów słusznie zauważył, że aktywne środki obrotowe (środki w kasie i na rachunkach bankowych) wynoszą w łącznej kwocie 103.934,53 zł. Co więcej, mimo deklarowanych trudności finansowych Spółka pozostaje w obrocie i utrzymuje płynność finansową. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, fakt, że wartość ta jest wielokrotnie niższa niż deklarowana przez osobę prawną wartość posiadanego majątku powoduje, iż nie spełnia ona przesłanek przyznania prawa pomocy przewidzianych przez art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 22 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 629/08). Ponadto, co należy podkreślić, spółka nie wykazała, że wygospodarowanie w jej sytuacji majątkowej sumy potrzebnej na uiszczenie wpisu sądowego nie mieści się w jej możliwościach finansowych. Ograniczyła się jedynie do wskazania, że nie może spieniężyć części swojego majątku w postaci automatów go gry. Jak przyjmuje się w orzecznictwie – nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie również prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie uznające, że rozstrzygnięcie przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nieznajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GZ 79/08, Lex nr 479147). Argumenty podniesione przez spółkę w zażaleniu nie mogą zmienić oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd ten ocenia bowiem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pod kątem zaistnienia bądź nie okoliczności, o których mowa w art. 184 i 185 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach zarzucić błędu. Sąd I instancji zbadał możliwości finansowe Spółki, uwzględniając wysokość obciążeń finansowych jakie Strona musi ponieść w niniejszym postępowaniu i odniósł się do podnoszonych przez Stronę argumentów. W konsekwencji należy przyjąć, że sytuacja finansowa spółki nie mieści się w kryteriach określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. warunkujących otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.