III SA/Wa 1806/12
WyrokWSA w Warszawie2013-02-07
Skład orzekający: Małgorzata Długosz-Szyjko, Krystyna Kleiber, Dariusz Kurkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy potrącenie wzajemnych wierzytelności stanowi zapłatę w rozumieniu art. 87 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT, umożliwiającą zwrot podatku naliczonego w terminie 25 dni, w sytuacji gdy wartość transakcji przekracza 15.000 euro i wymagała zapłaty za pośrednictwem rachunku bankowego zgodnie z art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że potrącenie wzajemnych wierzytelności jest dopuszczalną prawem formą uregulowania zobowiązania, która wygasza należność i tym samym spełnia warunek zapłaty w rozumieniu art. 87 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT, nawet jeśli wartość transakcji przekracza 15.000 euro. Interpretacja organów podatkowych, wykluczająca potrącenie jako formę zapłaty i wymagająca wyłącznie płatności za pośrednictwem rachunku bankowego, jest błędna i narusza prawo podatnika do zwrotu podatku w rozsądnym terminie.Stan faktyczny
Spółka P. sp. z o.o. wniosła o zwrot różnicy podatku VAT naliczonego nad należnym za luty 2011 r. w terminie 25 dni, powołując się na faktury dokumentujące zakup działek, które zostały zapłacone częściowo przelewem, a częściowo poprzez kompensatę wzajemnych wierzytelności. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwrotu w skróconym terminie, uznając, że kompensata nie spełnia wymogu zapłaty za pośrednictwem rachunku bankowego, wymaganego przy transakcjach przekraczających 15.000 euro. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał tę decyzję w mocy. Spółka zaskarżyła decyzję do WSA, zarzucając niewłaściwą wykładnię przepisów.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz P. sp. z o.o. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Protokolant referent stażysta Katarzyna Smaga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2013 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu różnicy podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym za luty 2011 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w O. kwotę 3023 zł (słownie: trzy tysiące dwadzieścia trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] orzekł o niespełnieniu przez P. sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej "Spółka", "Skarżąca") warunków do zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym za luty 2011 r. w kwocie 1.508.064,00 zł w terminie 25 dni.
Z akt sprawy wynika, że Spółka składając deklarację VAT-7 za miesiąc luty 2011 r. wniosła o przyspieszony zwrot różnicy podatku w wysokości 1.508.064,00 zł w terminie 25 dni.
W toku przeprowadzonych czynności kontrolnych w zakresie zasadności zwrotu podatku od towarów i usług organ pierwszej instancji ustalił, że zwrot podatku wynikał z ujęcia przez Spółkę w zakresie podatku naliczonego w deklaracji VAT-7 za luty 2011 r. następujących faktur VAT:
1. nr [...] z dnia 30 grudnia 2010 r. wartość netto 3.426.495,00 zł, VAT 753.828,90 zł wystawionej przez I. S.A., tytułem sprzedaży działki nr [...] o pow. 1,5754, położonej w P. przy ul. D. zgodnie z umową z dnia 22 grudnia 2010 r. (Akt notarialny Rep. A nr [...]),
2. nr [...] z dnia 28 grudnia 2010 r. wartość netto: 3.426.495,00 zł, VAT 753.828,90 zł wystawionej przez G. sp. z o.o. S.K.A, tytułem sprzedaży działki nr [...] o pow. 1,5754, położonej w P. przy ul. D. zgodnie z aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia 22 grudnia 2010 r.
Organ stwierdził, że zapłata za powyższe faktury została dokonana w następujący sposób:
a) w zakresie pierwszej faktury:
– w dniu 20 stycznia 2011 r. dokonano przelewu bankowego w wysokości 1.000.000,00 zł,
– w dniu 15 lutego 2011 r. dokonano kompensaty na kwotę 3.180.323,90 zł zgodnie z umową pożyczki z dnia 15 lutego 2011 r.,
b) w zakresie drugiej faktury:
– w dniu 1 lutego 2011 r. dokonano przelewu bankowego w wysokości 1.000.000,00 zł,
– w dniu 15 lutego 2011 r. dokonano kompensaty na kwotę 3.180.323,90 zł zgodnie z umową pożyczki z dnia 15. lutego 2011 r.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. uznał, że skoro płatność wynikająca z jednorazowej transakcji przekroczyła 15.000 euro, to bezwzględnie należało dokonać zapłaty za pośrednictwem rachunku bankowego. Zdaniem organu przymus dokonania rozliczeń za pośrednictwem rachunku bankowego wyklucza w takiej sytuacji przeprowadzenie transakcji w formie potrącenia. Powyższe okoliczności spowodowały w ocenie organu, iż Spółka nie spełniła warunków do zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym w terminie 25 dni, gdyż kompensata nie spełnia wymogu zapłaty przewidzianej w art. 87 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 z późn. zm.; dalej "u.p.t.u.").
W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o orzeczenie o prawie uzyskania zwrotu podatku od towarów i usług za luty 2011 r. w terminie 25 dni.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1. art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. w związku z art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.; dalej "u.s.d.g.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie,
2. art. 165 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.; dalej "O.p.") poprzez niedoręczenie Spółce postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 1961/08).
W uzasadnieniu Spółka podniosła, że stanowisko organu jest niezgodne z przepisami prawa krajowego, wspólnotowego oraz z orzecznictwem polskich sądów administracyjnych i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (dalej "ETS"). Zdaniem Spółki art. 87 ust. 6 pkt. 1 u.p.t.u. nakazuje jedynie - w przypadku wyboru pieniężnej formy regulowania zobowiązań przekraczających określony limit - dokonania zapłaty w pieniądzu za pośrednictwem rachunku bankowego.
Spółka stwierdziła, że określony w art. 87 ust. 6 pkt. 1 u.p.t.u. wymóg bezpośredniej zapłaty należności wynikającej z faktury, w której wykazana została kwota podatku podlegająca zwrotowi, podatnikowi będącemu wystawcą faktury należy interpretować w taki sposób, który nie będzie sprzeczny z wynikającym z art. 183 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L 347/1; dalej "Dyrektywa 2006/112/WE") obowiązkiem zwrotu nadwyżki podatku w rozsądnych terminach bez stosowania ograniczeń, których nie da się uzasadnić potrzebą zwalczania uchylania się od opodatkowania, czy też potrzebą zwalczania wykorzystywania konstrukcji właściwych podatkowi VAT wyłącznie w celu uzyskiwania korzyści niezwiązanych z rzeczywistym obrotem podlegającym opodatkowaniu. Na potwierdzenie swojego stanowiska spółka wskazała orzecznictwo ETS (sprawy C-286/94 i C-78) oraz sądów administracyjnych (m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 4 czerwca 2009 r. sygn. akt I FSK 603/09 i z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I FSK 1050/09), a także stanowisko Ministra Finansów zaprezentowane w interpretacji z dnia 27 grudnia 2007 r. nr ITPP2/443-129/07/EŁ. Zaznaczyła również, że brak przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług w trybie art. 87 ust. 2 u.p.t.u., skutkuje koniecznością dokonania zwrotu wraz z odsetkami w wysokości odsetek od zaległości podatkowych.
Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że z regulacji zawartych w art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. wynika, iż na umotywowany wniosek podatnika i przy spełnieniu określonych warunków podstawowy termin zwrotu może zostać skrócony do 25 dni. Zaznaczył, że podatnik może jednakże otrzymać wcześniejszy zwrot, gdy spełni następujące warunki:
– opłaci wszystkie faktury lub dokumenty celne dokumentujące zakupy rozliczone w deklaracji VAT-7,
– zapłata za te faktury zostanie dokonana bezpośrednio podatnikowi będącemu wystawcą faktury, z uwzględnieniem art. 22 ust. 1 u.s.d.g.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 22 u.s.d.g., mówiący o płatnościach i zapłacie, odnosi się do spełnienia świadczenia w formie pieniężnej (rozliczeń pieniężnych) i w tym zakresie wprowadza obowiązek regulowania należności powyżej określonej w nim kwoty za pośrednictwem rachunku bankowego. Następnie stwierdził, że z analizy treści i celu art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. wynika, że przyspieszony termin zwrotu podatku od towarów i usług (25 dni) dotyczy kwot podatku naliczonego wynikających z faktur dokumentujących kwoty należności, które zostały w całości zapłacone. Na potwierdzenie swojego stanowiska przytoczył pogląd reprezentowany w orzecznictwie pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm.; dalej "ustawa z 1993 r."), aktualny- zdaniem organu odwoławczego - również w odniesieniu do obowiązujących regulacji; zgodnie, z którym dokonanie przez spółkę potrącenia jej wierzytelności z wzajemną wierzytelnością kontrahenta nie spełnia określonego w art. 21 ust. 6a ustawy z 1993 r. wymogu zapłacenia należności za pośrednictwem rachunku bankowego w wypadkach określonych w art. 13 ust. 1 pkt 1 Prawa działalności gospodarczej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06).
W kontekście powyższego, organ odwoławczy uznał, iż art. 22 u.s.d.g. wyłącza możliwości stosowania w rozliczeniach między kontrahentami instytucji uregulowanych w Kodeksie cywilnym, w tym zapłaty w formie potrącenia (kompensaty) wzajemnych wierzytelności w sytuacji przekroczenia kwot progowych. Uznał bowiem, iż w każdym przypadku gdy przedsiębiorca ma przyjąć płatność wynikającą z wystawionej przez niego faktury na kwotę wyższą niż równowartość 15.000 euro, art. 22 ww. ustawy wprowadza przymus, co do formy tej zapłaty, która ma nastąpić za pośrednictwem rachunku bankowego. Zdaniem organu, oznacza to tym samym, iż w tym zakresie kompensata nie spełnia wymogu zapłaty określonego w art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u., zatem nie daje podatnikowi prawa do zwrotu różnicy podatku w krótszym terminie. Podniósł, iż powyższy pogląd potwierdzony został w doktrynie (por. Tomasz Michalak, VAT. Komentarz, C.H. Beck, 2010, wydanie elektroniczne).
W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że rozliczenie faktur przez Spółkę w formie potrącenia wzajemnych należności nie wyczerpuje znamion art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u., a zatem nie stanowi podstawy do ubiegania się o zwrot w przyspieszonym terminie (25 dni).
Natomiast odnosząc się do zarzutu Spółki dotyczącego niedoręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania uznał go za bezzasadny. Dyrektor IS podkreślił, iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte ma podstawie art. 165 § 1 i § 3 O.p., czyli na żądanie Spółki, z chwilą złożenia wraz z deklaracją VAT-7 wniosku o skrócenie terminu zwrotu podatku od towarów i usług. Organ wskazał, iż treść żądania musi mieć oparcie w przepisach prawa materialnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w z dnia 9 grudnia 2004 r., sygn. akt I SA/Wr 1323/03). To treść żądania wraz z podstawą tego żądania zawartą w przepisach prawa materialnego determinują przedmiot postępowania. Zdaniem organu drugiej instancji, w niniejszej sprawie za takie należy uznać okoliczności określone w art. 87 ust. 6 u.p.t.u., bowiem wynika z nich, iż to podatnik składa wniosek wraz z deklaracją. Na tej podstawie zostaje wszczęte postępowanie podatkowe. W związku z powyższym uznał, że w przedmiotowej sprawie wniosek z dnia 25 marca 2011 r. złożony przez Spółkę stanowił podstawę do wszczęcia postępowania podatkowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. w związku z art. 22 ust. 1 u.s.d.g. poprzez niewłaściwą wykładnię.
W uzasadnieniu wskazała, że art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. przyznaje prawo do wcześniejszego zwrotu podatku od towarów i usług w przypadku, gdy zapłata kwot wynikających z faktur nastąpiła z uwzględnieniem art. 22 u.s.d.g. W ocenie Skarżącej, określenie "z uwzględnieniem" oznacza, iż zwrot podatku od towarów i usług uzależniony jest od dokonania zapłaty za pośrednictwem rachunku bankowego jedynie wówczas, gdy dokonywane jest rozliczenie w pieniądzu (elektronicznym bądź w gotówce). Zdaniem Skarżącej, gdyby ustawodawca chciał ustanowić, jako warunek zwrotu w przyspieszonym terminie wyłącznie zobowiązania wygasające poprzez zapłatę w pieniądzu, wskazałby to wyraźnie w przepisie.
W opinii Skarżącej, interpretacja organu podatkowego w zakresie art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. jest przejawem nadmiernego formalizmu, nie uwzględnia celu tej regulacji oraz celu art. 22 u.s.d.g. Podkreśliła, że celem art. 22 ust. 1 u.s.d.g. było stworzenie warunków, umożliwiających większą przejrzystość finansów prowadzonych przez przedsiębiorców (zob. M. Sieradzka, Swoboda działalności gospodarczej. Komentarz do art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, publ. LEX/el. 2012). Stwierdziła, iż powyższy przepis ani żaden inny nie wyłącza możliwości stosowania w rozliczeniach między kontrahentami obrotu gospodarczego instytucji uregulowanych w Kodeksie cywilnym, w tym zapłaty w formie potrącenie wzajemnych wierzytelności.
Zdaniem Skarżącej, ewentualne wątpliwości interpretacyjne nie mogą być interpretowane przez instytucje państwowe w sprzeczności z zasadą państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP.
Skarżąca stwierdziła, iż argumentacja organu drugiej instancji, oparta na wyroku dotyczącym nieobowiązującego już aktu prawnego, nie może zostać uwzględniona wobec pozostawania w oczywistej sprzeczności ze stanowiskiem orzecznictwa sądów administracyjnych, w zakresie obecnie obowiązującego art. 87 ust. 6 pkt. 1 u.p.t.u. Na potwierdzenie swojej argumentacji przytoczyła bogate orzecznictwo (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1731/11 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1289/11), piśmiennictwo (por. A. Bartosiewicz, R. Kubacki, VAT. Komentarz do art. 87 ustawy o podatku od towarów i usług, LEX, 2012) oraz stanowisko Ministra Finansów zawarte w interpretacjach prawa podatkowego (por. m.in. interpretacje z dnia 9 sierpnia 2010 r. nr ILPP1/443-565/10-2/BD oraz z dnia 4 listopada 2009 r. nr IPPP3/443-769/09-2/SM).
Podniosła również, że przedmiotowe zagadnienie musi być rozważane w kontekście dotychczasowego orzecznictwa ETS (por. sprawę C-78/00 i C-286/94), dotyczącego podstawowych zasad wspólnego systemu VAT tj. zasady proporcjonalności i neutralności.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W., podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
We wniesionej w niniejszej sprawie skardze postawiony został zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. w związku z art. 22 ust. 1 u.s.d.g. poprzez niewłaściwą wykładnię. I z tym zarzutem należy się zgodzić.
Przepis prawa materialnego, będący podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie dotyczącej zwrotu bezpośredniego nadwyżki podatku naliczonego za luty 2011 r., w terminie krótszym niż podstawowy 60-dniowy, brzmi:
"Na wniosek podatnika, złożony wraz z deklaracją podatkową, urząd skarbowy jest obowiązany zwrócić różnicę podatku, o której mowa w ust. 2, w terminie 25 dni, licząc od dnia złożenia rozliczenia, w przypadku gdy kwoty podatku naliczonego, wykazane w deklaracji podatkowej, wynikają z:
1) faktur dokumentujących kwoty należności, które zostały w całości zapłacone, z uwzględnieniem art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, ze zm.), (...)".
Z kolei przepis do którego odsyła ustawa podatkowa stanowi, że dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy:
1) stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz
2) jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji.
Na wstępie zauważyć należy, że przepisem art. 1 pkt 42 lit. g) ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 209, poz. 1320), z dniem 1 grudnia 2008 r., dokonano zmiany przepisu art. 87 ust. 6 pkt 1 odstępując od wymogu obowiązującego do daty nowelizacji tj. dokonania zapłaty bezpośrednio podatnikowi - wystawcy faktury. Czego zdaje się nie dostrzegać organ podatkowy, gdyż w uzasadnieniu wydanej decyzji zaprezentowana wykładnia wynika z poprzedniego brzmienie tego przepisu (p. str. 4, wiersz 7 i 8 decyzji odwoławczej).
Następnie podnieść trzeba, że zobowiązanie wygasa przede wszystkim poprzez jego spełnienie, co w przypadku świadczenia pieniężnego ma miejsce w sytuacji zapłaty określonej kwoty pieniężnej. Należy mieć także na uwadze i to, że zobowiązanie pieniężne wygasa także poprzez kompensację wzajemnych wierzytelności, potrącenie, zgodnie z instytucją prawa cywilnego przewidzianą w art. 498 Kodeksu cywilnego, stosowaną w obrocie gospodarczym. Zastosowanie potrącenia pozwala uniknąć dwukrotnego, wzajemnego świadczenia należności, a co za tym idzie i kosztów z tym związanych. Zatem zobowiązanie pieniężne wygasa nie tylko poprzez jego zapłatę, ale także i poprzez potrącenie. Wobec tego przepis art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, mówiący o płatnościach, zapłacie, odnosi się do spełnienia świadczenia w formie pieniężnej, rozliczeń pieniężnych. W tym też zakresie wprowadza on obowiązek regulowania należności powyżej określonej w nim kwoty za pośrednictwem rachunku bankowego. Błędne jest stanowisko organu I instancji, że uniemożliwia on podmiotom gospodarczym regulowanie zobowiązań w innej formie niż zapłata za pośrednictwem rachunku bankowego.
Analizując treść i cel art. 87 ust. 6 pkt 1 należy dojść do wniosku, że przyspieszony zwrot dotyczy kwot podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących kwoty należności, które zostały w całości zapłacone. Co prawda ustawodawca użył słowa "zapłacone", ale w odniesieniu do "kwot należności" wynikających z faktur. W ocenie Sądu z całości tego unormowania wynika, że chodzi o podatek naliczony wynikający z kwot należności, które zostały uregulowane, zobowiązanie spełniono, a jeśli pomiędzy stronami nastąpiły rozliczenia pieniężne, to musi zostać spełniony warunek dotyczący, przy przekroczeniu ustalonej kwoty, zapłaty poprzez rachunek bankowy. Warunek uregulowania, zapłaty, wszystkich należności, aby skorzystać z przyspieszonego zwrotu, określany jest w literaturze jako restrykcyjny. Biorąc pod uwagę z jednej strony prawo podatnika do zwrotu podatku w rozsądnym terminie (orzeczenie ETS z dnia 25 października 2001 r., w sprawie C-78/00), z drugiej strony zaś możliwość ustalania przez państwo członkowskie warunków tego zwrotu, należy dojść do wniosku, że interpretacja dokonana przez organy obu instancji narusza ww. prawo podatnika w sytuacji dokonania rozliczenia z wystawcą faktury w formie niepieniężnej. Stanowisko, że należności mogą być zapłacone w każdy przewidziany prawem sposób np. poprzez faktora, czy w formie kompensaty należności, a w tylko w przypadku uregulowania należności w formie pieniężnej należy respektować wymóg z art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jest powszechnie podzielane w orzecznictwie i piśmiennictwie; ( p. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I FSK 1075/10, wyrok WSA w Warszawie z 12 marca 2009 r. sygn. akt III SA/WA 3172/08, "Leksykon VAT 2009" Janusza Zubrzyckiego, Oficyna Wydawnicza UNIMEX, Wrocław 2009, tom I, str. 1010.).
Przyjmując pogląd organów podatkowych za prawidłowy trzeba byłoby uznać, że prawo do zwrotu w terminie skróconym przysługiwałoby podatnikom, którzy spełnią swoje świadczenie obojętnie w jaki sposób, jeśli kwota należności jest niższa niż 15.000 EUR, jak i tym podatnikom, u których należności przekraczają 15.000EUR, ale którzy zapłaty dokonają tylko za pośrednictwem rachunku bankowego. Tym samym podatnicy rozliczający wzajemne zobowiązania powyżej tejże kwoty granicznej, chcąc wystąpić o przyśpieszony zwrot, zamiast kompensaty, musieliby dokonać wzajemnych płatności przy użyciu rachunków bankowych. Mając na względzie to, że wszelkie ustanawianie warunków ma zapobiegać ewentualnym oszustwom podatkowym, wyłudzaniu VAT, należy zauważyć, że dokonanie potrącenia wierzytelności wzajemnych, jest tak samo czytelne, jak dokonanie zapłaty poprzez rachunek bankowy. Z punktu widzenia organów podatkowych są to zdarzenia, które, w przypadku złych intencji stron, wymagają sprawdzenia w równym stopniu. Okolicznościami mającymi w tym przypadku znaczenie będą zasadność zapłaty z rachunku bankowego za faktycznie zrealizowaną dostawę czy usługę, zgodnie z wystawioną fakturą, jak i zasadność dokonania potrącenia wierzytelności wymagalnych wynikających z faktycznie wykonanych czynności dostawy czy usługi, na które zostały wystawione faktury.
Gdyby zatem Spółka swoje zobowiązanie do zapłaty za towar czy usługę realizowała poprzez przekazanie kwoty pieniężnej bez pośrednictwa rachunku bankowego, to biorąc pod uwagę wartość transakcji, nie spełniłaby wymogu z art. 87 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Jednakże Spółka dokonała kompensaty wierzytelności wzajemnych, czyli wykonała zobowiązanie w dopuszczalny prawem sposób. Zgodzić się więc należy ze stanowiskiem autora skargi, że błędna jest interpretacja organów podatkowych, że przepis art. 87 ust. 6 pkt 1 ustawy o VAT może mieć zastosowanie, tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy przy należności przekraczającej 15.000 EUR, co wystąpiło w sprawie, wykonanie zobowiązania nastąpi za pośrednictwem rachunku bankowego.
Art. 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. należy uznać za spełniony także wtedy, gdy zamiast zapłaty należności z faktury, pomiędzy podatnikiem i wystawcą faktury dochodzi do wzajemnego potrącenia wierzytelności w wyniku którego obowiązek zapłaty wynikający z transakcji udokumentowanej fakturą wygasa.
Końcowo Sąd zwraca uwagę, że zaskarżone orzeczenie jest sprzeczne z poglądami Ministra Finansów przedstawionymi we wskazanych przez Stronę interpretacjach przepisów prawa podatkowego.
Rozpoznając sprawę ponownie organ podatkowy uwzględni przedstawioną przez Sąd wykładnię 87 ust. 6 pkt 1 u.p.t.u. i art. 22 ust. 1 u.s.d.g.
Biorąc pod uwagę powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a), art. 152, art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. Nr 270) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej spółki określono, na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit a) w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło