IV SA/Po 327/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia (...) r. nr (...) Wnioskiem z dnia (...) r. H. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R.S. Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy G. na podstawie art. 104, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 3, ust. 5 pkt 2, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 25, art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. Nr 219, poz. 1706, dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych bądź uśr) w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2009 r. Nr 114, poz. 950 ze zm.) oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) odmówił H. S. świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem R.S. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania przedmiotowego świadczenia. Zgodnie bomie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji H.S. podniosła, iż opiekuje się mężem, który jest osobą leżącą i wymagającą całodobowej opieki. W związku z tym nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej SKO bądź Kolegium) na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a - o świadczeniach rodzinnych - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, iż materialno - prawną podstawę w niniejszej sprawie stanowiła ustawa o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotowe świadczenie zostało przewidziane w art. 17 ust. 1 uśr. Powyższy przepis z dniem 14 października 2011 r. otrzymał nowe brzmienie na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr w przypadku osoby wymagającej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która te opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej, chyba że współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej. Z uwagi na nowelizację przepisów art. 17 uśr dotychczasowe stanowisko sadów administracyjnych ukształtowane na bazie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr i odnoszące się do przepisów w wersji obowiązującej przed nowelizacją nie może być w pełni brane pod uwagę przez organy administracji publicznej. Powyższe oznacza, iż osoba będąca w związku małżeńskim, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 13 października 2011 r. mogła w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) odnoszącego się do przepisów obowiązujących właśnie do tego dnia, wnioskowane świadczenie otrzymać. Wobec faktu, iż skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 27 października 2011 r. przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących od dnia 14 października 2011 r. W ocenie Kolegium, orzekający w niniejszej sprawie organ I instancji dokonał właściwej wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r. i prawidłowo uznał, iż odwołująca nie jest uprawniona do uzyskania dochodzonego świadczenia. Jak wynika bowiem z akt sprawy osoba wymagająca opieki – R. S. pozostaje ze stroną postępowania w związku małżeńskim, co w świetle przywołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W skardze na powyższą decyzje skarżąca podniosła, iż mąż ze względu na stan zdrowia jest osobą wymagającą całodobowej opieki i pielęgnacji. Skarżąca natomiast jest osoba bezrobotna, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. i pozostającą bez prawa do zasiłku. Nie posiada uprawnień do renty, renty socjalnej, zasiłku stałego czy przedemerytalnego. Nie może podjąć zatrudnienia ze względu na opiekę nad mężem. W przeciwnym razie musiałaby oddać męża do zakładu opiekuńczego, a koszty utrzymania takiej osoby w zakładzie są bardzo wysokie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012..270, dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowo - administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie, w myśl art. 135 ppsa następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii, czy fakt pozostawania przez męża skarżącej w związku małżeńskim, w sytuacji gdy sama skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem, wykluczającą podjęcie zatrudnienia. W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji wadliwie odczytały treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu najpierw konieczne jest ustalenie, czy skarżąca należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, co wynika z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności". Taką wykładnię potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Jednakże, jak zauważono w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/GI 92/11, publ. cbios), nowela ta nie zmieniła jednak, bądź nie uchyliła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W efekcie literalne brzmienie przepisu, uniemożliwiające skorzystanie z świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem niweczyło skutki orzeczenia Trybunału. Było to także przyczyną podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt S 1/10 (Lex Omega nr 602861), przedstawiającego Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, iż pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie również kolejna nowelizacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., sprawia, że literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadzi do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia zaprezentowana przez organy w kontrolowanym postępowaniu prowadzi do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, że świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki, niepełnosprawnym współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r. III SA.Kr 328/12, publ. cbois). Taka interpretacja omawianego przepisu, w szczególności w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie zasługuje na aprobatę. Zatem należy dokonać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a cytowanej ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art.128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej (patrz wyrok WSA w Łodzi z dnia 6.11.2008r., II SA/Łd 814/08, wyrok WSA w Gdańsku z dn.5.sierpnia .2009r. II SA/Gd 319/09). Przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych aktualnie nie będzie mógł być stosowany, gdy o świadczenie pielęgnacyjne wystąpi zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia10 marca 2010 r. VIII SA/Wa 671/09, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r. II SA/Ol 456/11, publ. cbois). W związku z tym za całkowicie nietrafne należy uznać stanowisko obu orzekających w sprawie organów, które odmówiły skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis nie miał zastosowania. To zaś stanowiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego też przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni przepisów prawa. Ponadto organy wezmą pod uwagę, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od ustalenia, czy wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad inną osobą. Nie oznacza to jednak, że rezygnacja ta musi bezpośrednio poprzedzać złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ani też, że wnioskodawca musi faktycznie pracować w okresie poprzedzającym złożenie wniosku. Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 9 grudnia 2010r., sygn. akt II SA/Bd 1273/10 (Lex Omega nr 752001), że "Jako błędną należy ocenić taką interpretację art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istnieje wymóg, aby osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne udowodniła, że bezpośrednio przed podjęciem opieki pracowała". Moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma znaczenie jedynie dla okresu, na który ustala się świadczenie pielęgnacyjne, co wynika z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast organ, do którego wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zobowiązany jest do ustalenia wszystkich istotnych elementów stanu faktycznego, a do takich niewątpliwie należy także okoliczność, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad inną osobą, ewentualnie, czy niepodejmowanie pracy ma związek przyczynowy ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Dopiero takie ustalenia dadzą możliwość prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ppsa.