II FSK 783/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 711/13 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 711/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę Z. (zwanego dalej: "Z.") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 marca 2013 r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że wskazane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 marca 2013 r. zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 20 marca 2013 r. W dniu 18 kwietnia 2013 r. Z. skierował skargę na przedmiotowe rozstrzygnięcie bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sąd ten, po otrzymaniu skargi w dniu 22 kwietnia 2013 r., przekazał środek zaskarżenia Dyrektorowi Izby Skarbowej w K. w dniu 25 kwietnia 2013 r. W motywach rozstrzygnięcia Sąd, powołując się na art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), przyjął, że w przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu, z pominięciem właściwego organu, datą wniesienia środka zaskarżenia jest dzień przekazania skargi przez sąd temu organowi. Mając zatem na względzie, że w sprawie niniejszej skarga została złożona w dniu 25 kwietnia 2013 r., a więc po upływie ustawowego terminu, Sąd odrzucił ją na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej Z. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 58 § 1 pkt 2 w związku z art. 53 § 1 i art. 83 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi Z. z dnia 18 kwietnia 2013 r. wskutek przyjęcia, że doszło do uchybienia ustawowemu, trzydziestodniowemu terminowi do wniesienia skargi, mimo że została ona złożona w placówce pocztowej w 29 dniu tego terminu; 2) art. 54 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że omyłkowe zaadresowanie koperty i skierowanie skargi bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w ustawowym terminie daje podstawy do odrzucenia przedmiotowej skargi. Strona skarżąca argumentowała, że wykładnia art. 54 § 1 p.p.s.a. dokonana przez Sąd pierwszej instancji była zbyt rygorystyczna i uchybiała art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Z., urzeczywistnienie prawa do sądu powinno wiązać się z odformalizowaniem trybu składania środka zaskarżenia. W przekonaniu strony, powołany przepis p.p.s.a. zawiera jedynie instrukcję postępowania i nie przewiduje żadnych konsekwencji jego naruszenia. Nie określa również obowiązków sądu administracyjnego w zakresie terminu i trybu przekazania środka zaskarżenia właściwemu organowi. Odwołując się do wykładni systemowej autor skargi kasacyjnej podkreślił, że zasadą powinno być uwzględnianie daty nadania pisma, o czym świadczyć mogą stosowne regulacje art. 65 Kodeksu postępowania administracyjnego czy art. 369 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określają jednoznacznie zarówno termin, jak i tryb zaskarżania aktów organów administracji publicznej. Zgodnie bowiem z art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Stosownie natomiast do art. 54 § 1 powołanej ustawy, skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Z brzmienia przytoczonych przepisów wynika wyraźnie, że dla zachowania terminu zaskarżenia konieczne jest prawidłowe, to jest zgodne z przepisami prawa, wniesienie skargi. W świetle powołanych regulacji, nie można uznać za wystarczające terminowego nadania pisma w placówce pocztowej, jeśli skarga została skierowana do niewłaściwego adresata, a więc podmiotu innego niż organ, którego działanie jest kwestionowane w drodze skargi. Nie sposób podzielić przy tym sugestii autora skargi kasacyjnej jakoby art. 54 § 1 p.p.s.a. miał jedynie "instrukcyjny" charakter, a co się z tym wiąże uchybienia co do sposobu wniesienia skargi nie mogłyby rodzić jakichkolwiek konsekwencji. Stanowisko takie nie znajduje uzasadnienia, w szczególności podejścia takiego nie może usprawiedliwiać postulowana konieczność odformalizowania trybu zaskarżania rozstrzygnięć organów administracji publicznej ani rozwiązania prawne funkcjonujące w ramach innych procedur. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że propozycja skarżącego w istocie przekreślałaby sens jednoznacznego unormowania art. 54 § 1 p.p.s.a. nakazującego przestrzeganie określonych zasad przy wnoszeniu skargi. Chybione pozostaje również powoływanie w omawianym zakresie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego czy Kodeksu postępowania cywilnego. Zawarte tam regulacje nie znajdują zastosowania w sprawie i nie mogą służyć modyfikacji reguł ustanowionych na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego (zob. co do niedopuszczalności zastosowania art. 65 k.p.a. np. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1981/10 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl, zwanej dalej: "CBOSA"). Co więcej, potwierdzają one wniosek, iż odejście od ujęcia restrykcyjnego, tj. wprowadzenie skutku w postaci zachowania terminu, mimo skierowania pisma (podania, apelacji) do niewłaściwego organu lub sądu, musi być przez ustawodawcę wyraźnie przewidziane. Jednocześnie podkreślić należy, że w judykaturze konsekwentnie prezentowane jest stanowisko o uznaniu za datę wniesienia skargi daty skierowania jej (przesłania lub złożenia) do organu właściwego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za ugruntowany należy uznać – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie - pogląd, zgodnie z którym "Wniesienie pisma zawierającego skargę do sądu zamiast do organu administracji publicznej skutkuje tym, że to sąd powinien ją przekazać, zgodnie z treścią art. 54 § 1 p.p.s.a., do właściwego organu administracji. O zachowaniu terminu do wniesienia skargi decyduje wówczas data nadania skargi przez sąd (który w tym wypadku zastępuje działanie skarżącego) do właściwego organu administracji publicznej." (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 248/07; podobnie tytułem przykładu: postanowienia NSA: z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt II FSK 1724/06; z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1418/10; z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 659/11; z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OZ 303/11; z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 24/13 – treść orzeczeń dostępna w CBOSA). W świetle przedstawionych uwag nie może ulegać wątpliwości, że wniesienie skargi w rozumieniu art. 54 § 1 p.p.s.a. nastąpiło w niniejszej sprawie już po terminie do zaskarżenia, tj. w dniu 25 kwietnia 2013 r., a więc w dacie przekazania przez wojewódzki sąd administracyjny - błędnie zaadresowanej do niego - skargi Z. do Dyrektora Izby Skarbowej w K. Sam fakt nadania środka zaskarżenia przed upływem trzydziestodniowego terminu bezpośrednio do sądu (a nie właściwego organu) jako czynność dokonana niezgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 54 § 1 p.p.s.a. nie świadczyła bowiem o zachowaniu terminu do wniesienia skargi. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odrzucające skargę jako spóźnioną odpowiadało prawu, zaś zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej były nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji postanowienia w oparciu o art. 184 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku Dyrektora Izby Skarbowej w K. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii postanowień należy niewątpliwie zaliczyć postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.). Na marginesie zauważyć również należy, że wniosek o zwrot kosztów zastępstwa prawnego jest nieuzasadniony w sytuacji, gdy – tak jak w rozpatrywanym przypadku – odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika.