II GZ 14/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 699/13 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia skargi w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 699/13, odmówił G. W. przywrócenia terminu do złożenia skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, z następującym uzasadnieniem. W dniu [...] września 2013 r. G. W. (dalej: skarżący) wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, podnosząc w uzasadnieniu wniosku, że w okresie od dnia [...] lipca 2013 r. do dnia [...] lipca 2013 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym poza miejscem zamieszkania. Ze wskazanej przyczyny nie był on zatem w stanie odebrać decyzji dwukrotnie awizowanej w dniach: [...] lipca 2013 r. oraz [...] lipca 2013 r. Skarżący podniósł ponadto, że o zaskarżonej decyzji dowiedział się w dniu [...] września 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku, poprzez uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, G. W. przesłał dwa oświadczenia potwierdzające okoliczność przebywania przez niego na urlopie wypoczynkowym we wskazanym okresie. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji podniósł, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. Decyzja administracyjna została doręczona zastępczo na podstawie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: k.p.a.) w dniu [...] lipca 2013 r. W ocenie Sądu I instancji, skarga G. W. bezspornie została złożona z uchybieniem terminu, bowiem została wniesiona w dniu [...] września 2013 r., zaś koniec terminu na dokonanie tej czynności procesowej upływał w dniu [...] sierpnia 2013 r. Sąd stwierdził, że okoliczność przebywania skarżącego na urlopie wypoczynkowym we wskazanym okresie nie może być uznana za okoliczność faktyczną, uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie wykazał zatem należycie, że znajdował się w wyjątkowej, niezależnej od siebie sytuacji, uniemożliwiającej zachowanie terminu do wniesienia skargi. Na powyższe postanowienie G. W. wniósł zażalenie, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego zmiany i przywrócenia terminu do złożenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez bezzasadną i nienależycie uzasadnioną odmowę przywrócenia terminu w sytuacji wykazania braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2013 r., tj. uprawdopodobnienia przebywania w datach awizowania decyzji na urlopie wypoczynkowym poza miejscem zamieszkania w dniach od [...] lipca do [...] lipca 2013 r. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w datach awizowania przesyłki poleconej, zawierającej decyzję ostateczną organu, nie był w stanie jej odebrać, co doprowadziło do uchybienia 30-dniowemu terminowi do jej zaskarżenia. Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji w sposób lapidarny stwierdził po jego stronie brak należytej staranności, nie wskazując ponadto, ani też nie wyjaśniając przesłanki, na podstawie której fakt przebywania na urlopie wypoczynkowym w datach prób doręczenia decyzji uznał za nienależytą dbałość o swoje interesy, a tym samym za winę w uchybieniu terminowi do złożenia skargi. Jako istotną okoliczność skarżący podniósł ponadto niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że decyzja ostateczna została wydana z naruszeniem przepisu art. 35 § 3 k.p.a., tj. po upływie około 3 miesięcy od wniesienia odwołania. Wymaganie zatem od skarżącego rezygnacji z wypoczynku oraz oczekiwania w miejscu zamieszkania na decyzje organu, stanowi zbyt surowy wymóg dla strony postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności. Oznacza to, iż samo wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy, winno być wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, o jakim mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W rozpoznawanej sprawie sporną okolicznością jest to, czy skarżący zawinił uchybieniu terminowi. W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że kryterium uprawdopodobnienia braku winy polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Pojęcie braku winy postrzegane jest zaś jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania, czyli siły wyższej (szerzej zob.: A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II , str. 368 - 370). Chodzi więc o wystąpienie okoliczności całkowicie od strony niezależnych i niemożliwych do przewidzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z okoliczności przedstawionych we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz w zażaleniu na postanowienie WSA, jasno wynika, że w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r. skarżący przebywał poza miejscem zamieszkania z powodu urlopu wypoczynkowego. Okoliczności te zostały uprawdopodobnione poprzez nadesłanie na wezwanie Sądu stosownych oświadczeń. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dokonał analizy okoliczności sprawy w sposób wystarczający do jednoznacznego stwierdzenia, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się bowiem, że w przypadku krótkotrwałego wyjazdu, nawet zaplanowanego, nie jest niedbalstwem nieupoważnienie nikogo do odbioru przesyłek nadanych w sposób szczególny, tj. również m.in. korespondencji sądowej, czy też nieustanowienie pełnomocnika do doręczeń. Zatem Sąd I instancji przed stwierdzeniem, że skarżący nie wykazał wystarczającej dbałości o własne interesy, powinien ustalić wszelkie okoliczności sprawy, przez niego wskazane (por. postanowienie NSA z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 630/12). Nie może nadto ujść uwadze Sądu I instancji inna teza z orzecznictwa, zgodnie z którą przebywanie przez stronę na urlopie poza miejscem stałego zamieszkania jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie uchybionego terminu dla dokonania czynności procesowej w świetle art. 58 § 1 k.p.a. Strona bowiem ma prawo do korzystania z konstytucyjnego prawa do wypoczynku, w myśl regulacji ujętej w art. 66 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 726/08). Ponadto w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 962/12 wskazano, że powoływanie się przez skarżącego na fakt przebywania na urlopie wypoczynkowym uprawdopodabnia okoliczności wskazujące na brak jego winy w uchybieniu terminu, w konsekwencji czego nie można dopatrzyć się w działaniu strony nienależytej staranności w prowadzeniu własnej sprawy. W jeszcze innym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że o braku winy skarżącego w nieterminowym wniesieniu środka zaskarżenia przesądził składający się na stan faktyczny zbieg zdarzeń, uniemożliwiających dotrzymanie terminu do dokonania tej czynności (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt I GZ 477/13). Mając na uwadze powołane powyżej tezy orzecznictwa, treść zażalenia G. W., w tym również podniesioną tam okoliczność przedłużenia toczącego się postępowania administracyjnego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie zbadał w sposób wystarczający, czy skarżący wykazał należyte zadbanie o swoje interesy, a tym samym ewentualne wystąpienie okoliczności wyłączających winę w nieterminowym wniesieniu skargi. Należało również rozważyć, czy okoliczność wydłużenia postępowania przed organem odwoławczym miała w sprawie znaczenie. Nałożenie się okresu przebywania poza miejscem zamieszkania z datą doręczenia decyzji w trybie zastępczym sprawiło, że w całokształcie okoliczności sprawy sąd kasacyjny uznał, że WSA powinien dokonać ponownej oceny wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy i zbadać czy na pewno skarżący nie dopełnił należytej staranności w obliczu wystąpienia i kumulacji wskazanych zdarzeń. Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie to nie poszczególne zdarzenia losowe, ale ich zbieg przesądził o uchybieniu terminu do wniesienia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II GZ 516/13). Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności sprawy oraz tezy odnoszące się do należytej staranności strony postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że konieczną jest ponowna analiza materiału zgromadzonego w sprawie w celu zbadania czy skarżący wykazał odpowiednią dbałość o swoje interesy i należytą staranność w toczącym się postępowaniu. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.