II FZ 1633/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. H. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 956/13 w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 15 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 1633/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 956/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 15 lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. H. Skarżący nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. W dniu 15 stycznia 2014 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 27 lutego 2014 r. wniosek ten, z uwagi na niezłożenie go w zakreślonym terminie na urzędowym formularzu, pozostawiono bez rozpoznania. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, które postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. zostało oddalone. Pismem z dnia 23 czerwca 2014 r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, po wezwaniu - na urzędowym formularzu. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, podnosząc, że niniejsze postępowanie zostało prawomocnie zakończone przed złożeniem wniosku. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 grudnia 2013 r. uprawomocnił się w dniu 18 stycznia 2014 r., natomiast przesyłka polecona zawierająca wniosek o przyznanie prawa pomocy została nadana w dniu 23 czerwca 2014 r., a więc już po zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd wskazał również, że bez znaczenia przy tym jest, że po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, toczyło się postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 stycznia 2014 r., tj. zgłoszonego jeszcze "w toku postępowania", bowiem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu na datę uprawomocnienia się wyroku. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł: o jego uchylenie oraz poprzedzającego orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, o uchylenie w całości "wezwania" do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF, o przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej dla osoby żyjącej w głębokim ubóstwie, ewentualnie: zlecić dla referendarza sądowego z urzędu zebrania dokumentów, które zostały wskazane w zarzutach i nie niszczyć – bezprawiem – osobę ubogą, a także o zwolnienie z opłaty od przedmiotowego zażalenia na podstawie złożonego formularza PPF, ponieważ "w jego całej rozciągłości nic się nie zmieniło". W uzasadnieniu wskazywał m. in., że jest osobą żyjącą w głębokim ubóstwie od wielu lat oraz wyjaśniał okoliczności związane z niemożnością przedstawienia zaświadczenia z banku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 pkt 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Z powyższej regulacji wynika, że wniosek ten składać można dopóki trwa postępowanie sądowe. Zasadniczym problemem procesowym zaistniałym w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w "toku postępowania" w rozumieniu art. 243 § 1 p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że brak jest jednolitego stanowiska w orzecznictwie w kwestii, co należy rozumieć pod pojęciem "tok postępowania" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 1001/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Zgodnie z pierwszym poglądem, przez określenie "tok postępowania" należy rozumieć także postępowanie zainicjowane przez stronę po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Co do zasady będzie to miało miejsce, kiedy strona połączy swój wniosek o przyznanie prawa pomocy z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego od prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie. Złożenie wniosku o przywrócenie terminu może bowiem spowodować nadanie toku sprawie zakończonej prawomocnie wskutek uznania, że termin do wniesienia środka odwoławczego został uchybiony, lecz bez winy strony (por. postanowienia NSA z dnia: 21 marca 2006 r., sygn. akt I OZ 346/06; 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 745/09; 20 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 4/11; 17 października 2012 r., sygn. akt I OZ 776/12, CBOSA). Zgodnie natomiast z drugim poglądem, jeżeli strona postępowania złoży wniosek o przyznanie prawa pomocy po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, wniosek ten powinien zostać odrzucony jako niedopuszczalny. Stwierdzenie prawomocności orzeczenia kończącego postępowanie oznacza, że sprawa sądowoadministracyjna nie będzie sprawą rozpoznawaną przez sąd, a w rezultacie nie będzie też sprawą w toku (por. postanowienia NSA z dnia: 20 października 2005 r., sygn. akt II FZ 653/05, OSP 2006, z. 9, poz. 103; 25 maja 2006 r., II GZ 51/06; 4 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 684/06, CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności faktyczne niniejszej sprawy przemawiają w sposób oczywisty za uznaniem, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w toku postępowania w rozumieniu art. 243 § 1 p.p.s.a. Zarzuty skarżącego na etapie składania zażalenia zupełnie pomijają przesądzającą o treści rozstrzygnięcia kwestię. Skarżący został prawidłowo wezwany do wypełniania, podpisania i złożenia formularza PPF. Jako, że w przewidzianym wezwaniu terminie tego nie uczynił, słusznie pozostawiono wniosek bez rozpoznania. Tym samym, po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 grudnia 2013 r. w dniu 18 stycznia 2014 r., mając na uwadze, że strona ograniczyła swoje działania do złożenia przedmiotowego wniosku z dnia 23 czerwca 2014 r. (w którym wnosi wszakże o przywrócenie terminu, lecz do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie ulega żadnej wątpliwości, iż wniosek nie został złożony ani przed wszczęciem postępowania ani w jego toku (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Co do ostatniego z wniosków zawartych w zażaleniu, podnieść trzeba, że ustawodawca określił, iż zgodnie z art. 261 p.p.s.a. nie pobiera się opłat sądowych od zażaleń, o których mowa w art. 259 i art. 260 p.p.s.a, tj. wnoszonych w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I FZ 278/14, CBOSA). Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.