I FSK 1439/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Nina Półtorak, po rozpoznaniu w dniu 2 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 43/14 odrzucające skargę R. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2010 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. 1. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 43/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę R. O. (dalej jako Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2010 r. 1.1. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że w dniu 13 grudnia 2013 r. Skarżący złożył do WSA w Kielcach skargę na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., zawierając w skardze wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie został zwolniony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych, w związku tym Sąd pierwszej instancji przesłał mu odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 stycznia 2015 r. o ostatecznym wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie to doręczone zostało Skarżącemu w dniu 22 stycznia 2015 r. Pomimo upływu zakreślonego terminu, Skarżący wpisu nie uiścił. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wprawdzie Skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednakże postanowieniem referendarza sądowego został on oddalony w dniu 12 lutego 2015 r. WSA wskazał, że stosownie do art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako P.p.s.a.), skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. 2. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia, działający przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 220 § 3 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieziszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy Skarżący nie wyczerpał drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych; 2) art. 259 § 1 w zw. z § 3 i w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. poprzez uznanie, że "pomimo wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od orzeczenia referendarza w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy wywołuje skutki postanowienia sądu (jest prawomocne)". 2.1. W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącego wskazał, że Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę pozbawił go możliwości skorzystania z drogi sądowej oraz że Skarżącego nie stać na wniesienie wpisu sądowego, o zwolnienie od którego starał się. Zwrócił uwagę, że w dacie wydania przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonego postanowienia nie został rozpatrzony wniesiony przezeń w terminie sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów. Dalej wskazano, że stopień niesprawiedliwości orzeczenia Sądu pierwszej instancji, spowodowany być może "pomyłką sekretariatu sądu lub operatora pocztowego" skłonił pełnomocnika Skarżącego do przyjęcia sprawy dla dobra wymiaru sprawiedliwości. Pełnomocnik Skarżącego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaznaczył, że zamierza "rozwinąć uzasadnienie skargi lub ją wycofać po zapoznaniu się z aktami i danymi operatora pocztowego", co jednak nie nastąpiło. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Skarga kasacyjna była nieuzasadniona. 3.1. Przede wszystkim należy wskazać, że wśród wymogów, które ustawodawca stawia przed autorem skargi kasacyjnej w art. 176 P.p.s.a., wymieniono obowiązek uzasadnienia stawianych zarzutów, co oznacza, że brak uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej powoduje, że niemożliwa staje się ich merytoryczna ocena (por. np. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 1054/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że związany jest on wskazanymi w niej podstawami i nie ma uprawnienia do ich rozwijania, czy też doprecyzowywania. W konsekwencji przedmiotem oceny NSA mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i 176 P.p.s.a. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu wyjaśnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej. W związku z tym w uzasadnieniu należy odnieść się nie tylko do poglądu przyjętego przez sąd, ale również sprecyzować własne stanowisko wobec zaskarżonego rozstrzygnięcia, czyli wskazać właściwe znaczenie interpretowanego przepisu i właściwą jego subsumpcję. Niestety nader lakoniczne uzasadnienie skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie (które nie zostało uzupełnione wbrew zapowiedzi zawartej w skardze) nie wyjaśnia na czym polegać miały naruszenia przepisów prawa wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej, co powoduje, że zarzuty te stają się mało czytelne. 3.2. Z zarzutów skargi kasacyjnej można wywodzić, że pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 220 § 3 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy Skarżący nie wyczerpał drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Na marginesie wskazać należy, że w petitum skargi Skarżący wskazał naruszenie art. 22 § 3 P.p.s.a., lecz z dalszej treści sformułowanego zarzutu wynika, że w istocie chodzi o naruszenie art. 220 § 3 P.p.s.a. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej można jedynie wywodzić, że Skarżący upatruje naruszenia tego przepisu przez WSA w odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia przez niego wpisu sądowego, w sytuacji, gdy nie został jeszcze rozpatrzony jego sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zwolnienia z kosztów sądowych. 3.3. Zgodnie z art. 220 § 3 P.p.s.a., skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W świetle utrwalonego orzecznictwa NSA okolicznością, która zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla Skarżącego (zob. postanowienia NSA: z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z dnia 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09, publ. CBOSA). W rozpoznawanej sprawie Skarżący wraz z wniesioną skargą złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, stąd Sąd pierwszej instancji nie wezwał Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego. W związku z niezłożeniem wniosku na urzędowym formularzu PPF w wyznaczonym terminie 7 dni, wniosek ten został zarządzeniem z dnia 12 lutego 2014 r. pozostawiony bez rozpoznania. Kolejny wniosek Skarżącego z dnia 4 marca 2014 r. został rozpatrzony odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 marca 2014 r. Sprzeciw Skarżącego od tego postanowienia został przez Sąd pierwszej instancji odrzucony z powodu wniesienia po terminie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2014 r. (sygn. akt I FZ 179/14). W związku z wnioskiem Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza z dnia 28 marca 2014 r., Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. W konsekwencji rozpoznania zażalenia Skarżącego na to ostatnie postanowienie WSA, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r. (sygn. akt I FZ 451/14) uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia WSA w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie z dnia 28 marca 2014 r. odmawiające przyznania prawa pomocy uzyskało w konsekwencji wskazanego wyżej postanowienia NSA przymiot prawomocności, a w konsekwencji moc wiążącą między innymi wobec sądu, który je wydał, a zatem w rozpoznawanej sprawie wobec WSA w Kielcach. Oznacza to, że Sąd był uprawniony do wezwania strony do uiszczenia wpisu z wyznaczeniem terminu jego uiszczenia pod rygorem odrzucenia skargi. 3.4. Jak wynika z akt sprawy, w związku z prawomocnym rozstrzygnięciem w przedmiocie pierwszego wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Skarżący został wezwany w dniu 20 stycznia 2015 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 stycznia 2015 r., do uiszczenia wpisu sądowego. W zakreślonym terminie Skarżący wpisu sądowego nie uiścił, złożył natomiast dnia 27 stycznia 2015 r. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten został oddalony w dniu 12 lutego 2015 r. postanowieniem referendarza, na które Skarżący wniósł w terminie sprzeciw. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r. WSA wniosek ten oddalił i ostatecznie orzekł w jego przedmiocie postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r., odmawiającym przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Fakt złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonanego w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 P.p.s.a. Jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści postanowienia prawomocnego (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 60/09). Jak wskazano wyżej, z utrwalonego orzecznictwa NSA wynika, że złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 P.p.s.a., a zatem w rozpoznawanej sprawie Skarżący mimo wniesienia kolejnego wniosku w przedmiocie prawa pomocy, zobowiązany był uiścić wpis sądowy. W konsekwencji w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi, nie miała znaczenia okoliczność braku prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy dodać, iż inna interpretacja powyższych regulacji mogłaby pozwolić stronom na nieograniczone przewlekanie postępowania sądowoadministracyjnego poprzez składanie kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Pogląd powyższy, który Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie podziela znajduje potwierdzenie w utrwalonej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 23 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 60/09; postanowienia WSA: w Krakowie z dnia 23 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 1165/08; w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 949/10; w Łodzi z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 736/11 – publ. CBOSA). 3.5. Odnosząc się do sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 259 § 1 w zw. z § 3 i w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należy wskazać, że pełnomocnik Skarżącego nie uzasadnił podniesionego zarzutu. Wskazane przepisy P.p.s.a. nie stanowiły i nie mogły stanowić podstawy wydania zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji. Sąd bowiem orzekał w przedmiocie odrzucenia skargi ze względu na stwierdzenie zaistnienia przesłanki określonej w art. 220 § 3 P.p.s.a., nie orzekał natomiast w rozpoznawanej sprawie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. 4. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.