VIII SA/Wa 938/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r. sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego H. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Postanowieniem z [...] września 2013 r., po rozpatrzeniu zażalenia H. S. (dalej: "skarżący"), Dyrektor Izby Skarbowej W. (dalej: "Dyrektor IS" lub "organ odwoławczy"), utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] czerwca 2013 r. Przedmiotem postanowień była odmowa przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania od decyzji wymiarowej Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "Naczelnik US") z [...] stycznia 2013 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor IS wskazał między innymi przepisy art. 162 § 1 – 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012, poz. 749 ze zm.; dalej: "Op"). 1.2. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor IS wskazał, że Naczelnik US decyzją z [...] stycznia 2013 r. określił skarżącemu zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług za okres od maja 2007 r. do grudnia 2009 r. Decyzję doręczono skarżącemu [...] stycznia 2013 r. Pismem z [...] stycznia 2013 r. skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł od niej odwołanie. Ponieważ odwołanie nie zostało podpisane, Dyrektor IS, działając na podstawie art. 169 § 1 Op, wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych odwołania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Poinformował także pełnomocnika skarżącego o możliwości złożenia pisma w urzędzie pocztowym, zgodnie z art. 12 § 6 Op. Przesyłka została prawidłowo doręczona pełnomocnikowi skarżącego [...] kwietnia 2013 r. Termin do dokonania zakreślonej w wezwaniu czynności upłynął zatem z dniem [...] kwietnia 2013 r. Pismem z [...] kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił do Dyrektora IS z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania wymaganej czynności. Powołał się na swoją niezdolność do pracy z powodu choroby od [...] do [...] kwietnia 2013 r. (zwolnienie lekarskie). Do wniosku załączył podpisany egzemplarz odwołania. Postanowieniami z [...] czerwca 2013 r. Dyrektor IS odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania, a także pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia z powodu nieusunięcia w terminie jego braków formalnych, wskazanych w wezwaniu doręczonym pełnomocnikowi skarżącego [...] kwietnia 2013 r. 1.3. W zażaleniu, jego autor zarzucił naruszenie przepisów art. 162 Op poprzez wadliwą wykładnię pojęcia braku winy. Powołał się na swoje pismo z [...] marca 2013 r. zawierające uzupełnienie odwołania, wniesione przed wezwaniem pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych odwołania. Stwierdził, że brak formalny został uzupełniony. Dodał, że spełnione zostały przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu, przewidziane w art. 162 § 1 – 2 Op. Brak formalny został uzupełniony niezwłocznie po ustaniu przyczyn uniemożliwiających wykonanie czynności, o której mowa w wezwaniu (uzupełnienie brakującego podpisu). Po stronie pełnomocnika skarżącego brak jest winy w uchybieniu terminu do dokonania wskazanej w wezwaniu czynności. Organ wadliwie przyjął, że nieuzupełnienie braku formalnego nastąpiło z powodu niedbalstwa (braku należytej staranności). Zauważył, że odwołanie od decyzji wymiarowej Naczelnika US z [...] stycznia 2013 r. zostało wniesione w terminie przewidzianym dla tej czynności i spełniało wszelkie wymogi, o których mowa w przepisach art. 168 § 1 – 2 Op. 2. Dyrektor IS stwierdził, że pełnomocnik skarżącego uchybił zakreślonemu przez organ terminowi do uzupełniania braków formalnych odwołania. Nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminowi. Nie dołożył bowiem należytej staranności aby uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z niedopełnieniem w zakreślonym terminie czynności, o której mowa w wezwaniu. Oświadczenie o chorobie, potwierdzone zaświadczeniem (zwolnieniem) lekarskim, nie świadczy o tym, że pełnomocnik skarżącego dochował należytej staranności. Zdaniem organu, przy zachowaniu minimum staranności, działając jako profesjonalny pełnomocnik mógł bowiem dochować terminu do złożenia podpisanego odwołania. Tym bardziej, że dokonał wymaganej czynności oraz wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu w ostatnim dniu niezdolności do pracy z powodu choroby. Z treści zaświadczenia (zwolnienia) lekarskiego wynika, że chory może chodzić. Mógł zatem uzupełnić brak formalny odwołania w czasie choroby. Zdaniem Dyrektora IS, wskazywane przez pełnomocnika skarżącego przeszkody organizacyjne nie świadczą o tym, że dochował on należytej staranności. Profesjonalny pełnomocnik powinien bowiem zorganizować swoją działalność w taki sposób, aby uniknąć sytuacji, jak niniejsza, w której nie wywiązuje się z powierzonych mu obowiązków. Reasumując Dyrektor IS stwierdził, że przedstawione przez pełnomocnika skarżącego okoliczności (choroba i związane z nią problemy natury organizacyjnej) nie świadczą o braku jego winy w niedochowaniu terminu zakreślonego w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych podania (odwołania). Dyrektor IS powołał się na przepisy art. 162 § 1 i § 2 op oraz wypracowane na tle tych przepisów poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (między innymi wyroki NSA: z 3 czerwca 2008 r., II FSK 477/07; z 17 czerwca 2010 r., I FSK 356/09; z 27 marca 2013 r., II FZ 166/13). 3.1. Pismem z [...] października 2013 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie organu odwoławczego. Występując o uchylenie w całości obu postanowień Dyrektora IS, autor skargi postawił im zarzuty naruszenia przepisów: - art. 168 § 3 Op poprzez przyjęcie, że "czynność procesowa nie została przez stronę dokonana ze względu na brak podpisu pełnomocnika strony w odwołaniu"; - art. 162 § 1 Op poprzez krzywdzące ustalenie pojęcia winy. Autor skargi wystąpił do Sądu o uznanie, że wskazane w art. 162 § 1 Op wymagania zostały spełnione i że czynność procesowa została przez stronę dokonana. 3.2. Uzasadniając skargę jej autor powołał się na podpisane przez niego pismo z [...] marca 2013 r. zawierające uzupełnienie odwołania, stanowiące integralną część odwołania. Okoliczność ta została pominięta przez Dyrektora IS. Powołał się na zasadę ograniczonego formalizmu w kwestiach dotyczących treści i formy odwołania. Pełnomocnik skarżącego dodał, że dopiero ostatniego dnia zwolnienia lekarskiego (niezdolności do pracy z powodu choroby) czuł się na tyle dobrze, że mógł pokonać samochodem trasę ok. 70 km z domu do kancelarii. Działania, które podjął, świadczą zaś o jego dbałości o powierzone mu obowiązki. 3.3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wystąpił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Za chybione uznał zarzuty skargi. Nie zgodził się bowiem z twierdzeniem autora skargi, że we wniosku uprawdopodobnił on brak swojej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Za chybione uznał także rozważania dotyczące kwestii związanych z uzupełnieniem odwołania. Powołał się przy tym na odpowiedź na skargę dotyczącą postanowienia w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania w sprawie, czy organy administracji nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 4.2. Spór w sprawie dotyczy oceny zasadności odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania w postaci brakującego podpisu jego autora (pełnomocnika skarżącego), który nie został uzupełniony w zakreślonym terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia tego braku formalnego. Zdaniem Dyrektora IS, wpływu na wynik sprawy nie wywiera fakt, że przed sporządzeniem wezwania do uzupełnienia braku formalnego odwołania pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo zawierające uzupełnienie odwołania, które to pismo zostało opatrzone podpisem jego autora. Bez znaczenia pozostaje także fakt, że pełnomocnik skarżącego dopełnił czynności, o której mowa w wezwaniu, kilka dni po upływie przewidzianego terminu, ale przed sporządzeniem zaskarżonego postanowienia. Istotne jest to, że brak formalny odwołania, o którym mowa w wezwaniu, nie został usunięty w zakreślonym przez organ terminie, ale 4 dni później. W ocenie Dyrektora IS, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że nie ponosi on winy w uchybieniu zakreślonego przez organ terminu do uzupełniania braku formalnego odwołania. Powoływana choroba pełnomocnika skarżącego i wskazywane przez niego trudności organizacyjne, nie świadczą o tym, że pełnomocnik skarżącego dochował należytej staranności w celu wywiązania się z powierzonych mu obowiązków. Pełnomocnik skarżącego wywodzi zaś, że brak formalny odwołania nie istniał już w dniu wezwania go do jego uzupełnienia. Nadto we wniosku wskazał on okoliczności, które uprawdopodobniły brak jego winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania. 4.3. Z treści mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 162 Op wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4). Uprawdopodobnienie jest przy tym środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247). Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet za pomocą największego w danych warunkach wysiłku. Choćby niewielkie niedbalstwo wnioskodawcy uniemożliwia przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się nagłą chorobę, która uniemożliwiła wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok NSA z 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99, niepubl.; przywołany przez B. Gruszczyńskiego [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; LexisNexis 2007, s. 580). 4.4 Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. 162 § 1 i § 2 oraz art. 191 Op, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., uzasadniające wyeliminowanie tych aktów z obrotu prawnego. Organ odwoławczy pominął bowiem okoliczności faktyczne, w tym chronologię zdarzeń, czego efektem było pochopne przyjęcie, że w dniu wydania zaskarżonych aktów istniał przedmiot wniosku o przywrócenie terminu braków formalnych odwołania. Dyrektor IS pochopnie przyjął nadto, że pełnomocnik skarżącego ponosi winę w uchybieniu zakreślonemu przez organ terminowi do uzupełnienia brakującego podpisu odwołania. Skoro pełnomocnik skarżącego złożył z własnej inicjatywy pismo zawierające uzupełnienie odwołania wniesionego w przewidzianym dla tej czynności terminie, pismo to zostało przez niego podpisane i wpłynęło do organu przed sporządzeniem przez organ wezwania do uzupełnienia braków formalnych (podpisu) odwołania, nadto pismo zawierające treść pierwotnego odwołania zostało złożone przez pełnomocnika skarżącego przed sporządzeniem przez organ postanowienia pozostawiającego odwołanie bez rozpatrzenia, to brak było podstaw do zastosowania przez Dyrektora IS art. 169 § 4 Op (zob. wyrok WSA w Warszawie z 19 lutego 2014 r., VIII SA/Wa 937/13, uchylający postanowienie Dyrektora IS w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania skarżącego od decyzji wymiarowej Naczelnika US z 10 stycznia 2013 r.). W realiach niniejszej sprawy należy bowiem uznać, że brak formalny odwołania został konwalidowany w sposób niebudzący wątpliwości co do woli skarżącego i jego pełnomocnika [...] kwietnia 2013 r. , czyli tego samego dnia, w którym został złożony wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Należało zatem rozważyć w pierwszej kolejności, czy istnieje przedmiot wniosku pełnomocnika skarżącego inicjujący incydentalne postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie. Oczywiste uchybienie pełnomocnika skarżącego, który nie podpisał odwołania, zostało bowiem przez niego mimowolnie konwalidowane pismem zawierającym uzupełnienie odwołania. Skarżący oraz jego pełnomocnik wyrazili w ten sposób wolę udziału doradcy podatkowego także w postępowaniu odwoławczym. Wątpliwości w tym zakresie zostały rozwiane w odpowiedzi na wezwanie organu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Dodać warto, że wola skarżącego i jego pełnomocnika zostały potwierdzone w zażaleniu. Powyższe okoliczności zostały bezpodstawnie pominięte przez Dyrektora IS, który wadliwie przyjął, że okoliczności te nie mają wpływ na wynik niniejszej sprawy. Stąd naruszenie art. 191 Op, którego skutkiem było wydanie zaskarżonych aktów z naruszeniem art. 162 § 1 i § 2 Op. 5. Za częściowo trafne Sąd uznał zarzuty i wnioski skargi oraz związaną z nimi argumentację skargi, o czym mowa wyżej. W pozostałym zakresie zarzuty i wnioski skargi, a także związaną z nimi argumentację należało uznać za chybione. Skoro bowiem brak formalny został uzupełniony ostatecznie przez pełnomocnika skarżącego [...] kwietnia 2013 r., czyli w dniu, w którym złożył on wniosek o przywrócenie terminu do ich uzupełnienia, to należało rozważyć, czy istnieje przedmiot tego wniosku. Dyrektor IS miał prawo wezwać pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego odwołania poprzez jego podpisanie w celu rozwiania wątpliwości w tym zakresie. Nie naruszył więc art. 168 § 3 i art. 169 § 1 Op. Składając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania pełnomocnik skarżącego pośrednio potwierdził, że istniały wątpliwości odnośnie tego, czy braki te zostały świadomie usunięte przez niego także w zakresie brakującego podpisu, skoro uzupełnienie odwołania dotyczyło wprost innych elementów tego środka zaskarżenia. Argumentację skargi należało zatem uznać za wewnętrznie sprzeczną. Skoro brak formalny odwołania został ostatecznie uzupełniony [...] kwietnia 2013 r., znacznie przed wydaniem postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia i postanowienia o odmowie przywrócenia uchybionego terminu, to brak jest podstaw do odnoszenia się przez Sąd w sposób wiążący do zarzutów dotyczących przesłanki "braku winy". 6. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor IS obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania Sądu i przyjąć, że pełnomocnik skarżącego uzupełnił brak formalny poprzez podpisanie odwołania i wyrażenie w ten sposób woli reprezentowania interesów skarżącego także w postępowaniu odwoławczym. Należy zatem rozważyć, czy istnieją podstawy do kontynuowania postępowania podatkowego w incydentalnej sprawie z wniosku pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego odwołania i wydawania rozstrzygnięcia na podstawie art. 162 § 1 i § 2 Op (pozytywnego lub negatywnego). Jeżeli istnieje konieczność kontynuowania postępowania w niniejszej incydentalnej sprawie podatkowej, obowiązkiem Dyrektora IS będzie uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia z uwzględnieniem chronologii zdarzeń oraz wskazywanych przez pełnomocnika skarżącego okoliczności, na potrzeby dokonania oceny, czy wystąpiła przesłanka "braku winy", o której mowa w art. 162 § 1 Op. 7. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200, art. 205 § 2 i § 4 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153), gdyż skarżący był reprezentowany przed Sądem przez doradcę podatkowego. Do zwróconych kosztów postępowania Sąd zaliczył 100 zł tytułem uiszczonego przez stronę skarżącą wpisu stałego od skargi oraz 240 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (razem 340 zł, jak w punkcie 3 sentencji wyroku).