I OZ 97/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich postanawia oddalić zażalenie. K.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 przyznał K.K. prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 oddalił skargę K.K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2013 r. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 przyznał K.K. prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 cofnął skarżącemu przyznane wcześniejszymi orzeczeniami prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I OZ 836/14. W związku z powyższym, Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarządzeniem z dnia 22 października 2014 r. wezwał K.K. do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od złożonej w dniu 18 czerwca 2014 r. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Wezwanie to doręczono skarżącemu w dniu 28 października 2014 r. Zażalenie skarżącego na powyższe zarządzenie w przedmiocie wpisu od skargi kasacyjnej zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 1073/14. W dniu 4 grudnia 2014 r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie go z kosztów sądowych. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wezwał skarżącego do wykonania zarządzenia z dnia 22 października 2014 r. do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Ponowne wezwanie w przedmiocie wpisu zostało doręczone skarżącemu w dniu 8 grudnia 2014 r. Z uwagi na to, że skarżący nie uiścił wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wymaganym terminie, który upłynął w dniu 15 grudnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 odrzucił skargę kasacyjną K.K. od wyroku z dnia 20 marca 2014 r. Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 20 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2015 r. sygn. akt I OZ 265/15. W dniu 12 listopada 2015 r. skarżący uiścił kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego, zaś w dniu 13 listopada 2015 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podał, że do dnia 1 października 2015 r. nie posiadał pracy (nie miał stałego, niezależnego źródła dochodu). W dniu 1 października 2015 r. podpisał umowę o pracę. Zgodnie z treścią umowy, jak i regulaminu pracy, wynagrodzenie wypłacane jest raz w miesiącu – płatne z dołu dziesiątego dnia następnego miesiąca. Do dnia 10 listopada 2015 r. nie posiadał możliwości opłacenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej bez uszczerbku swojego utrzymania na poziomie minimalnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 odmówił K.K. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w niniejszej sprawie jest bezsporne, że termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 20 marca 2014 r. upłynął w dniu 15 grudnia 2014 r. Skarżący, uiszczając wpis sądowy od skargi kasacyjnej dopiero w dniu 12 listopada 2015 r., uchybił terminowi do jego uiszczenia. We w wniosku o przywrócenie terminu nie wykazał natomiast przesłanki braku winy w jego uchybieniu. Przesłanki takiej nie stanowi bowiem wskazany przez skarżącego brak "stałego, niezależnego źródła dochodu" aż do dnia 1 października 2015 r., a w konsekwencji brak możliwości opłacenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej bez uszczerbku swojego utrzymania na poziomie minimalnej egzystencji. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie, trudna sytuacja majątkowa nie stanowi bowiem podstawy do przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Skoro ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to nie może ulegać wątpliwości, iż brak środków finansowych wskazany we wniosku o przywrócenie terminu, będący przyczyną uchybienia terminu przewidzianego do wykonania obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, może stanowić jedynie podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 25 listopada 2010 r., I OZ 886/10; z dnia 6 grudnia 2006 r., II FZ 752/06; z dnia 8 listopada 2013 r., II GZ 614/13; z dnia 3 września 2015 r., II OZ 812/15). Sąd pierwszej instancji podkreślił, że sytuacja majątkowa skarżącego była kilkukrotnie przedmiotem oceny zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (postanowienia z dnia 18 sierpnia 2014 r. i 10 lutego 2015 r.), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienia z dnia 7 października 2014 r. i 31 marca 2015 r.). W ocenie sądów obu instancji sytuacja ta nie uzasadniała jednak uwzględnienia wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w tym wniosku złożonego w dniu 4 grudnia 2014 r., a więc w tym okresie, kiedy zostało mu ponownie doręczone wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (8 grudnia 2014 r.). Skarżący nie uprawdopodobnił również, iż dopiero od dnia 1 października 2015 r. podjął stałe zatrudnienie i w dniu 10 listopada 2015 r. otrzymał wynagrodzenie umożliwiające mu uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Powyższe postanowienie K.K. uczynił przedmiotem zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2014 r. Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, bowiem nie wskazał na żadne swoje niezawinione działania w tym zakresie. Trudna sytuacja majątkowa i brak środków finansowych nie usprawiedliwia opóźnienia w uiszczeniu należnej opłaty, a zatem nie stanowi argumentu przemawiającego za przywróceniem terminu do uiszczenia wpisu sądowego, ponieważ ustawodawca przewidział możliwość ubiegania się przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie, sytuacja majątkowa skarżącego była przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 7 października 2014 r. sygn. akt I OZ 836/14 oddalił zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 18 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 o cofnięciu K.K. przyznanego wcześniej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, natomiast postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. sygn. akt I OZ 265/15 oddalił zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 10 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 1294/13 o odmowie przyznania K.K. prawa pomocy. W ocenie sądów obu instancji sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadniała zatem uwzględnienia jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, wobec niezrealizowania przez skarżącego jednej z podstawowych przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu, jaką jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej, stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, a w konsekwencji zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.