I SA/Sz 369/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Łukasz Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku zobowiązanego oddala skargę. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie, dalej "prokurator" wydał w dniu 1 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt Ap V Ds.9/13 na podstawie art. 291 § 1 i § 3, art. 292, art. 293 § 1 i § 2, art. 295 § 4 Kpk, art. 131 i § 4, art. 33 Kks postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego. Prokurator zabezpieczył na mieniu podejrzanego grożące mu : - karę grzywny w wysokości 1000 stawek dziennych po [...] zł każda (łącznie [...] zł); - środek karny przepadku korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa w kwocie [...]zł; - środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa karnego skarbowego w kwocie [...] zł. W dniu 17 października 2013 r. Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie nadał ww. postanowieniu prokuratora klauzulę wykonalności. Pismem z dnia 28 października 2013 r. prokurator przesłał ww. postanowienie organowi egzekucyjnemu - Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie celem realizacji. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie wydał w dniu 5 grudnia 2013 r. na podstawie art. 157 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), dalej "upea", postanowienie o odmowie dokonania zabezpieczenia na mieniu podejrzanego na wniosek prokuratora przesłany wraz z postanowieniem z dnia 1 października 2013 r. Organ egzekucyjny podał, że zgodnie z art. 155a § 1 pkt 1 upea dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Na podstawie art. 195a Kkw istnieje możliwość zlecenia wykonania zabezpieczenia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu na podstawie przepisów upea. Organ wskazał, że na mocy art. 155b pkt 1 upea organ egzekucyjny lub egzekutor przystępując do czynności zabezpieczających doręcza zobowiązanemu odpis zarządzenia zabezpieczenia. Organ podał, że na mocy art. 156 § 1 pkt 8 upea zarządzenie zabezpieczenia zawiera, min. pouczenie dla zobowiązanego o przysługującym prawie do złożenia zarzutów. Wskazał również, że zgodnie z art. 164 § 2 upea, jeżeli organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem, obciążenia nieruchomości hipoteka przymusową dokonuje wierzyciel. Zdaniem organu, na podstawie art. 1a pkt 13, art. 5 pkt 1 i 2 upea wierzycielem w niniejszej sprawie jest prokurator jako organ żądający zabezpieczenia. Wobec brak wydania przez prokuratora ww. zarządzenia, organ egzekucyjny odmówił dokonania zabezpieczenia. Prokurator złożył zażalenie na ww. postanowienie i wniósł o jego uchylenie. Zarzucił organowi naruszenie: - art. 2 § 2 upea, przez błędne uznanie, że przepis ten daje podstawę do wydania przez prokuratora zarządzenia na mocy art. 155a § 1 upea, podczas gdy postępowanie o zabezpieczeniu zostało uregulowane odrębnymi przepisami, tj. art. 291, art. 293 § 1 Kpk i art. 131 kks; - art. 179 § 2 Kks i art. 195a § 1 Kkw, przez zaniechanie ich zastosowania i odmowę wykonania postanowienia prokuratora wbrew ustawowemu nakazowi przystąpienia do wykonania czynności egzekucyjnych na mieniu podejrzanego. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wydał w dniu 20 stycznia 2014 r. postanowienie, w którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 21 listopada 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, na podstawie której zmieniono niektóre przepisy upea i wprowadzono przepisy przejściowe. Organ odwoławczy przywołał treść art. 155a § 1 pkt 1 i art. 157 § 1 upea jako podstawę do wystawienia przez wierzyciela zarządzenia zabezpieczenia. Organ odwoławczy powołał się również na treść wyroku NSA z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2495/11, w którym NSA wskazał, że skoro art. 195a Kkw daje możliwość zlecenia wykonania zabezpieczenia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu to tym samym nakazuje do wykonania tego zabezpieczenia stosować przepisy upea. Odstępstwo od stosowania upea dotyczy wyłącznie określenia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego na podstawie art. 187 Kkw. Wobec powyższego prokurator jako wierzyciel –podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia zgodnie z art. 1a pkt 13 upea winien do wniosku o zabezpieczenie dołączyć zarządzenie zabezpieczenia. Organ odwoławczy wskazał, że podzielił pogląd zaprezentowany przez NSA w ww. wyroku. Odnośnie obciążenia nieruchomości podejrzanego hipoteką przymusową, organ odwoławczy podał, że na podstawie art. 164 § 2 upea, prokurator jako wierzyciel może dokonać tego obciążenia samodzielnie. Prokurator złożył na ww. postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji. Zarzucił organowi naruszenie: - art. 18 w zw. z art. 157 Kpa w zw. z art. 15, art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 124 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, przez brak oceny prawidłowości postanowienia organu pierwszej instancji w zakresie zarzutów podniesionych w zażaleniu, jaki i przepisów prawa; - art. 1, art. 111, art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1289), przez ich zastosowanie; - art. 2 § 2 upea, przez niezastosowanie art. 291 § 1, art. 293 § 1 Kpk, art. 131, art. 179 § 2 Kks, art. 195 a § 1 Kkw, w rezultacie w sposób nieuzasadniony zastosowano art. 155a § 1, art. 156, art. 157 § 1 upea. Zdaniem prokuratora, odrębność postępowania zabezpieczającego w ramach postępowania karnego skutkuje wykonaniem przez administracyjny organ egzekucyjny postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora na podstawie odpowiednich przepisów, a nie ww. zarządzenia z art. 155a § 1 upea. Według prokuratora, nie można traktować go jako wierzyciela na gruncie upea, gdyż rzeczy i prawa majątkowe będące przedmiotem tego postanowienia stanowią zabezpieczenie przyszłych należności Skarbu Państwa. Odmienne stosowanie przepisów spowodowałoby dualizm kontroli orzeczenia organu procesu karnego w trybie przepisów upea. Prokurator przytoczył na poparcie swojego stanowiska orzeczenia sądów administracyjnych. Ponadto prokurator wskazał, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada przepisom procesowym, gdyż nie zawiera oceny legalności postanowienia organu pierwszej instancji i ogranicza się do zacytowania treści orzeczenia NSA. Prokurator podał także, że na gruncie niniejszej sprawy nie miały zastosowania przepisy ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wyjaśnił, że ustawa o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych miała wpływ na zmianę przepisów upea i w tym celu została przytoczona przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Istota sporu sprowadza się do wydania zarządzenia zabezpieczenia na podstawie art. 155a § 1 upea przez prokuratora. W orzecznictwie sądów administracyjny zarysowane są dwa poglądy dotyczące wystawienia przez prokuratora zarządzenia na podstawie art. 155a § 1 upea: 1. wskazuje na konieczność wystawienia przez prokuratora zarządzenia na podstawie art. 155a § 1 upea, m.in. wyroki NSA z dnia 23 sierpnia 2013 r. o sygn. akt II FSK 2494/11 i II FSK 2495/11, z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II FSK 807/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I SA/Po 486/12- dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl; 2. wskazuje na brak obowiązku wystawienia przez prokuratora zarządzenia na podstawie art. 155a § 1 upea, m.in. wyroki NSA z dnia 21 października 2009r., sygn. akt II GSK 154/09, z dnia 21 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1055/08 - dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl oraz Komentarzu-Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pod red. D. Kijowskiego, warszawa 2010, wydawnictwo Wolter Kluwer Polska LEX do art. 156, t.3.5, str.1132), Komentarz-Postępowanie egzekucyjne a administracji, pod red. prof. R. Hausera i prof. A. Skoczylasa, wydanie 6, wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2012, do art. 155a, t. 8, str. 669-670). Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd przychylił się do poglądu zaprezentowanego w pkt 1. W dniu 7 grudnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II FPS 6/09 NSA podjął uchwałę o treści: "1. Przepis art. 195 a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) może stanowić podstawę zlecenia wykonania zabezpieczenia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu tylko wówczas, jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz inne wymienione w nim obowiązki. 2. Zabezpieczenie grożącego środka karnego przepadku, według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, administracyjny organ egzekucyjny przeprowadza na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 i art. 2 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) w związku z art. 27 Kodeksu karnego wykonawczego" (dostępna na www.orzeczenia .nsa.gocvv.pl). W uchwale tej rozstrzygnięto, że administracyjny organ egzekucyjny może dokonać zabezpieczenia na mocy art. 195a § 1 Kkw na podstawie przepisów upea. Zdaniem Sądu, art. 195 a § 1 Kkw ma istotne znaczenie, gdyż przewiduje, że egzekucję środka karnego przepadku prowadzi urząd skarbowy według przepisów upea, jeżeli przepisy Kkw nie stanowią inaczej. W przepisach Kkw brak jest jednak jakichkolwiek postanowień, które derogowałyby stosowanie konkretnych instytucji określonych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w odniesieniu do zabezpieczenia majątkowego. Decydując się zatem na dokonywanie zabezpieczenia przez urząd skarbowy prokurator zobowiązany jest do stosowania wszystkich przepisów upea, w tym także przewidzianych w Dziale IV - Postępowanie zabezpieczające. Warunkiem dokonania zabezpieczenia przez organ egzekucyjny należności publicznoprawnej jest to, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję, o czym stanowi przepis art. 154 § 1 upea, wymieniając w punktach przykładowo sytuacje, których spełnienie stwarza domniemanie utrudnienia lub udaremnienia egzekucji. Z kolei przepis art. 155a upea stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Przepisy upea nie przewidują żadnego wyjątku uprawniającego do odstąpienia od stosowania tego swego rodzaju "tytułu wykonawczego" w postępowaniu zabezpieczającym. Przepis art.156 § 1 upea zawiera cały szereg wymogów formalnych, któremu musi odpowiadać zarządzenie zabezpieczenia, w tym w pkt 8 – pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie do złożenia zarzutów. Brak zatem zarządzenia zabezpieczenia powodowałby pozbawienie w postępowaniu zabezpieczającym zobowiązanego do skorzystania z tego środka zaskarżenia. Tymczasem żaden przepis Kkw, Kpk jak również upea nie wyłączył stosowania art. 166b upea w sprawach toczących się na wniosek prokuratora. W realiach niniejszej sprawy nie można zatem uznać, by prokuratur, kierując do organu egzekucyjnego wniosek o zabezpieczenie, nie był zobligowany do dołączenia zarządzenia zabezpieczenia. W przeciwnym wypadku zobowiązany pozbawiony byłby instrumentu zwalczania zabezpieczenia, jakim są zarzuty przy ingerencji w jego prawo własności, chronionej przez art. 64 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podnieść należy również, że nie można uznać, iż prawa zobowiązanego są wystarczająco chronione przez możliwość zaskarżenia postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu. O ile zaskarżając postanowienie o zabezpieczeniu podejrzany może kwestionować istnienie przesłanek zabezpieczenia, jego zakres lub sposób, o tyle zarzuty w postępowaniu zabezpieczającym na etapie jego wszczęcia są swoistym środkiem zaskarżenia, jednym ze sposobów weryfikacji czynności zabezpieczających. Inny jest zatem zakres i przedmiot zaskarżenia w przypadku wniesienia zażalenia na postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu, a inny zakres i przedmiot zaskarżenia w przypadku złożenia zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym. Wskazać należy także, że odstępstwo od stosowania upea dotyczy wyłącznie określenia na podstawie art.187 Kkw właściwości miejscowej organu egzekucyjnego. Nie wyłączono jednakże, jak wyżej już wskazano, stosowania pozostałych przepisów upea. Zdaniem Sądu, prokurator zlecający wykonanie zabezpieczenia jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 upea, na tym etapie postępowania reprezentuje on interesy Skarbu Państwa. Prokurator jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Skoro administracyjny organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia (art.155a § 1 upea), to zlecając zgodnie z art.195a Kkw dokonanie zabezpieczenia egzekucyjnemu organowi administracyjnemu prokurator, jako wierzyciel, musi do wniosku dołączyć również zarządzenie zabezpieczenia. Zgodnie z art. 2 § 2 upea, w zakresie nieuregulowanym odrębnymi przepisami, należności, o których mowa w § 1, podlegają zabezpieczeniu w trybie i na zasadach określonych w dziale IV. Odnośnie zarzutów procesowych, Sąd uznał, że wymienione w skardze przepisy nie zostały naruszone. Zaskarżone postanowienie odpowiada przesłankom z art. 124 Kpa. Organ odwoławczy przedstawił swój pogląd prawny jako zgodny z przywołanym przez niego orzeczeniem NSA, którego fragment zacytował. Kwestia przywołania przez organ odwoławczy przepisów ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych została przez organ wyjaśniona. Nie stanowiły one podstawy wydania zaskarżonego postanowienia, lecz jedynie wskazywały na treść przepisów upea w brzmieniu obowiązującym w sprawie. Mając na uwadze powyższe rozważania Sad uznał zarzuty skargi za niezasadne. Na marginesie wskazać należy, że na stronie internetowej Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie (www.szczecin.pa.gov.pl), w zakładce –opracowania PA w Szczecinie znajduje się dokument - Metodyka postępowania w zakresie zabezpieczenia majątkowego – aktualizacja, gdzie w części IV. - Sposoby, tryb oraz organy właściwe do wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, pkt B, ppkt b, str. 22 - wskazano na rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (w zakresie przedmiotu niniejszej sprawy), które były przedmiotem analizy przeprowadzonej w departamencie Postępowania Sądowego, w wyniku której do prokuratur apelacyjnych skierowano pismo nr PG IV PS 404/15/11 z dnia 2 czerwca 2011 r. wskazujące na zasadność wyczerpania pełnego toku kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej w przypadkach żądania przez organy egzekucyjne przedłożenia przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia. W tym stanie rzeczy, wobec braku stwierdzenia w sprawie uchybień procesowych, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak i naruszeń przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), skargę oddalił.