II OZ 582/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 317/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 317/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jego skargi na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że z przedstawionego przez wnioskodawcę opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uznano, że wnioskodawca posiada środki na poniesienie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi, jak również na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych razem z wnioskiem kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawca utrzymuje się wraz z rodziną z dochodu uzyskiwanego przez rodziców wnioskodawcy z tytułu emerytur rolniczych oraz zasiłków rodzinnych jakie żona wnioskodawcy otrzymuje na dzieci. Łączny miesięczny dochód ośmioosobowej rodziny wynosi 2507,19 zł brutto. Wnioskodawca posiada jednocześnie znacznych rozmiarów (10,8845 ha) gospodarstwo rolne oraz dom o powierzchni 200 m². Oświadczył, że innych nieruchomości, oszczędności, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiada. Dodał ponadto, że nie uzyskuje żadnych innych źródeł utrzymania, poza wskazanymi w formularzu. Również nikt z domowników nie uzyskuje innych źródeł utrzymania. Gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów. Płody rolne są przeznaczane, wg oświadczenia, w całości na żywność dla rodziny. Dochód z gospodarstwa rolnego dla celów podatkowych wg oświadczenia obliczony został w skali miesięcznej w roku 2011 na kwotę 1071,29 zł. Podał, że na energię elektryczną miesięcznie ponosi wydatek około 400 zł, natomiast na gaz w kwocie 100-150 zł. W 2013 r. nie uzyskał żadnego dochodu podlegającego opodatkowaniu. Nie posiada samochodu o wartości powyżej 3000 euro. Oświadczył, że ani wnioskodawca, ani nikt z domowników w okresie trzech lat nie zbył jakiejkolwiek nieruchomości, a także, że nie prowadzi działów specjalnych produkcji rolnej. Zaznaczył, że w 2007 r. zdiagnozowano u niego chorobę, po wypadku samochodowym, naczyniaka trzonu kręgu C7, który powoduje, że przewlekle choruje. Nie otrzymuje żadnych dopłat unijnych, nie posiada żadnych rachunków bankowych ani lokat dewizowych czy kosztowności. Dodał, że także pozostali członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku oraz kont bankowych poza żoną, która musiała założyć konto ze względu na wymogi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej do wpłat zasiłków przyznanych dla dzieci. Wnioskodawca dołączył ponadto kopię decyzji przyznającej zasiłek rodzinny, kopie odcinków emerytur, kopię zaświadczenia z ARiMR, kartę informacyjne ze szpitala, kartę informacyjną leczenia, kopie zwolnień lekarskich. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu wskazują, że wnioskodawca nie jest osobą ubogą, a tylko takim osobom powinno być przyznawane prawo pomocy. Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie wiedzy prawniczej, ale też doświadczenia życiowego, a z tego wynika, że osoba, która dysponuje ponad 10 hektarowym gospodarstwem, które jest uprawiane, ma dom o powierzchni ponad 200 m² oraz miesięczny dochód na poziomie 2507,19 zł - może opłacić wpis sądowy w wysokości 200 zł oraz ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, niepubl.). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 925/12; z dnia 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13). W ocenie Sądu, nieusprawiedliwione niewykorzystywanie możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowanie jakiejkolwiek działalności zarobkowej w ogóle, nie może być przyczyną przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie (por. postanowienia NSA sygn. FZ 464/04, FZ 465/04, II FZ 211/05). Wnioskodawca, decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej - choćby dorywczej. Wprawdzie z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest osobą przewlekle chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednak w stosunku do wnioskodawcy, jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie zezwalają na przyjęcie, że obecny stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Skarżący może poszukiwać pracy zarobkowej niezwiązanej z wysiłkiem fizycznym. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący utrzymuje się wraz z rodziną z dochodu uzyskiwanego przez rodziców wnioskodawcy z tytułu emerytur rolniczych oraz zasiłków rodzinnych, jakie żona wnioskodawcy otrzymuje na dzieci. Łączny miesięczny dochód ośmioosobowej rodziny wynosi 2507,19 zł brutto. Wprawdzie dochód ten nie jest znaczny, jednakże skarżącego nie można zaliczyć do osób rzeczywiście ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ bowiem nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Skarżący dysponuje majątkiem w postaci domu o powierzchni 200 m² oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,8845 ha. Mając to na względzie, stwierdzić należy, że posiadany przez skarżącego majątek może zostać wykorzystany w celu poniesienia niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Należy przy tym mieć na uwadze, że strona nie musi pozbawić się swojego majątku, aby pokryć koszty postępowania. Gospodarstwo rolne może stać się źródłem dochodu strony i może stanowić zabezpieczenie w przypadku wzięcia kredytu, czy też zaciągnięcia pożyczki. W tym stanie sprawy zasadne jest stwierdzenie, że dzięki posiadanemu majątkowi, skarżący może zdobyć środki pieniężne niezbędne do sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.