II FZ 317/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 330/14 którym odrzucono wniosek R. G. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 330/14 oddalającego skargę R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 14 lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 330/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek R. G. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 330/14 oddalającego skargę R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 14 lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania. W postanowieniu tym Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 8 marca 2017 r. R. G. (dalej jako: "skarżący") złożył skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że w dniu 1 marca 2017 r. otrzymał od swojej matki przesyłkę z Sądu zawierającą wyrok wraz z uzasadnieniem w sprawie o sygn. akt I SA/Po 330/14. W tym samym dniu skarżący zadzwonił do Sądu i uzyskał informację z Sądu, że ww. przesyłka została odebrana przez jego ojca. Skarżący wyjaśnił, że ojciec nie przekazał mu korespondencji, ponieważ ze względu na problemy zdrowotne ma obniżoną sprawność umysłową, a występujące u niego zaburzenia psychiczne powodują między innymi osłabioną pamięć i zaburzenia świadomości. Do wniosku skarżący załączył oświadczenie złożone przez matkę, która podała, że w dniu 1 marca 2017 r. sprzątając dokumentację męża natrafiła na przesyłkę z Sądu adresowaną do jej syna i zaraz mu ją przekazała. Skarżący przedłożył również zaświadczenie lekarskie oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 87 § 5 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach. Zatem Sąd rozpoznając wniosek w tym zakresie powinien brać pod uwagę nie tylko argumenty uzasadniające przywrócenie terminu, ale również okoliczności przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w terminie. Sąd powinien również ustalić czy w danej sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy. Pod tym zaś pojęciem, jak wskazał Sąd, należy rozumieć nadzwyczajną sytuację uniemożliwiającą działanie strony w normalnym trybie, np. działanie siły wyższej, jak długotrwała poważna klęska żywiołowa. Analizując niniejszą sprawę Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że stan zdrowia ojca skarżącego, który powoduje obniżoną sprawność umysłową, osłabienie pamięci i zaburzenia świadomości, nie stanowi nadzwyczajnej sytuacji, czy wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a. Sąd zwrócił uwagę na okoliczność, że wyrok Sądu wraz z prawidłowym pouczeniem o sposobie i terminie jego zaskarżenia, został prawidłowo doręczony dorosłemu domownikowi w dniu 8 lipca 2015 r., a zatem termin na wniesienie skargi kasacyjnej upływał w dniu 7 sierpnia 2015 r. Tymczasem skarżący do dnia 1 marca 2017 r. nie zainteresował się czy w jego sprawie uwzględniono wniosek z dnia 8 maja 2015 r. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a w konsekwencji czy wyrok wraz z uzasadnieniem został mu przesłany. Sąd wskazał ponadto, że na wcześniejszym etapie postępowania, postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r. o sygn. akt I SA/)o 330/14 przywrócono skarżącemu termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 kwietnia 2015 r. Postanowienie to skarżący odebrał osobiście w dniu 1 czerwca 2016 r., a zatem powinien mieć świadomość, że wyrok wraz z uzasadnieniem zostanie mu przesłany przez Sąd. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że w sprawie nie wystąpiła okoliczność uzasadniająca przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ponieważ skarżący, dbając o swoje interesy i wiedząc, że jego ojciec ma problemy z pamięcią i odbierając przesyłki nie oddaje ich skarżącemu (jak np. nie przekazał skarżącemu zawiadomienia o rozprawie), powinien był zainteresować się, czy wyrok wraz z uzasadnieniem został jemu przesłany. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżący zarzucił naruszenie art. 88 P.p.s.a. poprzez odrzucenie wniosku, jako spóźnionego, w sytuacji, gdy zachowany został termin do jego złożenia oraz art. 87 § 5 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazujące na wyjątkową sytuację uzasadniającą uznanie przywrócenia terminu za dopuszczalne po upływie roku od jego uchybienia, podczas gdy podnoszone okoliczności uzasadniają brak winy skarżącego oraz stanowi to wyjątkowy przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie uchybionego terminu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, przy czym zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednakże, jak stanowi art. 88 P.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć również należy, że stosownie do art. 87 § 5 P.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. W tej mierze istotne jest właściwe określenie zakresu znaczeniowego pojęcia "wyjątkowego przypadku", o którym mowa w ww. przepisie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skoro granice tego pojęcia nie są wyraźne i ma ono charakter otwarty, należy je każdorazowo odnosić do konkretnych stanów faktycznych (por. postanowienia NSA z 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FZ 1871/14 oraz z 21 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 161/15, publ. CBOSA). Podnosi się również, że pojęcie wyjątkowego przypadku jest wprawdzie pojęciem niedookreślonym, jednakże należy je wykładać zawężająco, w przeciwnym razie oznaczałoby to obowiązek przywrócenia terminu w niemalże każdym przypadku (por. postanowienia NSA z 5 października 2006 r., sygn. akt II OZ 961/06, z 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 751/14, publ. CBOSA). Analizując niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że stan zdrowia ojca skarżącego skutkujący obniżoną sprawnością umysłową, zaburzeniami pamięci oraz świadomości, w efekcie którego skarżący nie otrzymał na czas odpisu wyroku Sądu, nie stanowi wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a. Przede wszystkim wskazać należy, że wnioskując o przywrócenie terminu (art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a) strona zobowiązana jest uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Musi ona zatem wykazać, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której była zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., sygn. akt. II FZ 989/13, publ. CBOSA). Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się zatem z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Tymczasem w niniejszej sprawie postępowaniu skarżącego można przypisać brak staranności i zaangażowania w prowadzenie własnych spraw, a co za tym idzie winę w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Skoro bowiem skarżący wnioskował o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 kwietnia 2015 r. (k. 75 akt sądowych), od którego to wyroku przysługiwało mu prawo do złożenia skargi kasacyjnej, to wydaje się być oczywistym, że powinien był on interesować się rozstrzygnięciem Sądu w tej sprawie. Bezczynne czekanie przez skarżącego na korespondencję z Sądu jest tym bardziej niezrozumiałe, ponieważ skarżący miał świadomość problemów zdrowotnych ojca. Jak wskazywał bowiem we ww. wniosku o przywrócenie terminu (k. 76 akt sądowych) ojciec nie przekazał mu zawiadomienia o wyznaczeniu terminu rozprawy. Skarżący zawiadomienie znalazł przypadkowo w rzeczach ojca, a okoliczność problemów ojca z pamięcią podnosił, jako okoliczność wyłączającą winę w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Tym samym skoro skarżący wiedział, że stan zdrowia ojca może wpłynąć na nieterminowy odbiór korespondencji, to powinien był szczególnie starannie zadbać o swoje interesy, np. poprzez zastrzeżenie na poczcie, aby korespondencja kierowana do niego nie była wydana ojcu ze względu na jego problemy psychiczne albo regularne monitowanie stanu sprawy. Natomiast, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, do dnia 1 marca 2017 r. skarżący w ogóle nie podjął trudu uzyskania informacji czy uwzględniono ww. wniosek, a w konsekwencji czy wyrok wraz z uzasadnieniem został mu przesłany. Takie postępowanie skarżącego nie może być uznane za staranne. W tym stanie rzeczy zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak należytej staranności po stronie skarżącego nie może stanowić o wystąpieniu wyjątkowego przypadku pozwalającego na przywrócenie terminu do wniesienia skargi, stosownie do treści przepisu art. 87 § 5 P.p.s.a. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.