I FZ 59/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 594/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 19 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2013 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 594/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił M. sp. z o.o. z siedzibą w R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia podał, że spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, a wartość jej środków trwałych 65.898.018,81 zł. Ostatni rok obrotowy spółka zamknęła zyskiem w wysokości 958.810,15 zł. Stan rachunku bankowego spółki, na dzień złożenia wniosku, wynosił natomiast 105.894,91 zł, jednakże spółka zastrzegła, że środki te są jej niezbędne na finansowanie bieżących potrzeb, a konieczność zapłaty wpisu uzupełniającego od skargi kasacyjnej w kwocie 49.900 zł utrudni jej znacznie funkcjonowanie, zakłócając płynność finansową. Ponadto spółka zaznaczyła, że suma jej wszystkich zobowiązań wynosi 65.489.317,06 zł, złożyła również do akt sprawy odpisy z ksiąg wieczystych nieruchomości będących własnością spółki, na potwierdzenie ciążących na niej zobowiązań finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 28 lipca 2016 r. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r. , sygn. akt I FZ 321/16 uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, uznał, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku i dane wynikające z załączonych do niego dokumentów nie były wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej. W opinii NSA, dla rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej w kontekście przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należałoby przede wszystkim przeanalizować stopień płynności finansowej spółki, posiłkując się na przykład historią transakcji na wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunkach bankowych. Nadto zasadnym byłoby wezwanie skarżącej do szczegółowego wyjaśnienia jakie i w jakiej wysokości niezbędne koszty związane z prowadzoną działalnością obowiązana jest ona pokryć ze środków zgromadzonych na tychże rachunkach bankowych i dopiero w oparciu o powyższe, mając na uwadze wysokość uzupełniającego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, rozstrzygnąć, czy skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2016 r. wezwał spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadniając zaskarżone obecnie postanowienie stwierdził, że ze sprawozdania z działalności zarządu spółki z dnia 31 marca 2016 r. wynika, że przychody ze sprzedaży zamknęły się w roku obrotowym (2015) kwotą 9.015.466,95 zł. spółka uzyskała w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. wynik finansowy wykazujący zysk netto w kwocie 1.444.334,16 zł. Zarząd zaproponował przeznaczyć wypracowany zysk netto na kapitał zapasowy spółki. Zarząd spółki nie widzi zagrożeń w kontynuacji działalności w 2016 r. Z bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2015 r. wynika, że suma bilansowa wyniosła 68.489.379,42 zł. Skarżąca nie wskazała także, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, bądź że objęta jest postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. W ocenie Sądu mając na uwadze wyżej odpisaną dokumentację źródłową – obrazującą stan majątkowy i dochody skarżąca jest w stanie ponieść całość kosztów postępowania w sprawie. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie: - art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej powoływana jako: "P.p.s.a."), poprzez nieuzasadnioną odmowę częściowego zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych, w sytuacji, w której w ocenie skarżącej w sprawie zostało wykazane, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania; - art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji ograniczenie prawa do sądu skarżącej niedysponującej środkami finansowymi umożliwiającymi poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca wniosła przy tym o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozstrzygnięcie jej wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 – dotyczące tożsamej sprawy spółki; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując sytuację majątkową spółki, zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w celu pełnej realizacji zaleceń sformułowanych w postanowieniu NSA z dnia I FZ 321/16 zasadnie skierował do spółki wezwanie do przedstawienia szczegółowo wymienionych dokumentów dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z informacji przedstawionej przez spółkę wynikało, że przychody ze sprzedaży zamknęły się w roku obrotowym (2015) kwotą 9.015.466,95 zł. Spółka uzyskała w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. wynik finansowy wykazujący zysk netto w kwocie 1.444.334,16 zł. Zarząd zaproponował przeznaczyć wypracowany zysk netto na kapitał zapasowy spółki. Zarząd spółki nie widzi zagrożeń w kontynuacji działalności w 2016 r. Z bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2015 r. wynika, że suma bilansowa wyniosła 68.489.379,42 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za zasadne i szczegółowo uzasadnione należy uznać przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że z danych i dokumentów przedstawionych przez spółkę nie wynika, że nie jest możliwe wygospodarowanie w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności środków finansowych koniecznych na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, jak również to, że boryka się z groźbą niewypłacalności, wprost przeciwnie przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody oraz ponoszone także jej wysokości koszty, w związku z powyższym nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że mimo argumentacji spółki o jej trudnej sytuacji finansowej z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca zawiesiła swoją działalność lub złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienia NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Oznacza to również, że inne wydatki (bieżące zobowiązania) takiego przedsiębiorcy, jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze, nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych, a gdyby takowych rezerw nie posiadał – wykazania, że nie mógł ich zgromadzić (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Trudno w takiej sytuacji dać wiarę twierdzeniom spółki, że wpis od skargi kasacyjnej uniemożliwi jej dalsze funkcjonowanie, a żądanie uiszczenia kosztów sądowych naruszy prawo skarżącej do sądu. Nie jest bowiem tak, że koszty sądowe powinny być ponoszone wyłącznie z osiągniętego zysku, stanowisko takie nie uwzględnia bowiem, że instytucja prawa pomocy powinna być stosowana wyjątkowo, tj. w każdym przypadku, w którym wnioskodawca ma możliwość wygospodarowania we własnym zakresie środków na poniesienie kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na obywateli. Reasumując, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji spółki i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Oceny tej nie podważyła powołana w zażaleniu argumentacja. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.