I GNP 5/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi Dyrektora Izby Celnej w G. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12 ze skargi kasacyjnej T. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 309/11 w sprawie ze skargi T. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...]; [...] w przedmiocie należności celnych i podatku od towarów i usług postanawia: 1. odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku; 2. zwrócić Dyrektorowi Izby Celnej w G. wpis od skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku w wysokości 200 (dwieście) zł. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12 po rozpoznaniu skargi kasacyjnej T. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z 22 września 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 309/11 w sprawie ze skargi T. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie należności celnych i podatku od towarów i usług uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. i zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Dyrektor Izby Celnej w G. działając na podstawie art. 285a § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego Unii Europejskiej, to jest art. 220 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.Urz.WE.L.1992.302.1 ze zm.), zwanego dalej: WKC, poprzez jego błędne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Stwierdził, że na skutek rażącego naruszenia tej normy prawa doszło do wydania orzeczenia, które jest niezgodne z art. 220 ust. 2 lit. b), art. 71 oraz art. 218 WKC, a także art. 23 ust. 3 ustawy z 19 marca 2004 r. – Prawo celne (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 727 ze zm.). Zdaniem organu, wydanie przez NSA wyroku z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12, doprowadziło do uchylenia przez WSA w G. (po ponownym rozpoznaniu sprawy) decyzji organów obu instancji i wydania przez Naczelnika Urzędu Celnego w G. decyzji z [...] maja 2013 r. nr [...], którą zarządzono zwrot należności celnych na rzecz T. Spółki z o.o. w W. wraz z odsetkami. Spowodowało to powstanie szkody po stronie wnoszącego skargę w kwocie 11.211,00 zł. (obejmującej koszty postępowania sądowoadministracyjnego, a także dokonany zwrot pobranych należności celnych wraz z odsetkami). Organ stwierdził też, że wydane przez NSA orzeczenie z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12 jest ostateczne, a jego wzruszenie w trybie innych środków prawnych nie jest możliwe. W odpowiedzi na skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12 T. Spółka z o.o. w W. wniosła o jej odrzucenie z uwagi na możliwość zmiany zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych, ewentualnie, w przypadku przyjęcia skargi do rozpoznania, o jej oddalenie z uwagi na brak podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W art. 285e § 1 p.p.s.a. ustawodawca określił szczególne wymogi, jakie powinna spełniać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z jego treścią skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać: 1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części; 2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie; 3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne; 4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy; 5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono stosując art. 285a § 2 - że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi; 6) wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Zgodnie z § 2 art. 285e p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony. Do skargi - oprócz jej odpisów dla doręczenia ich stronom i uczestnikom postępowania - dołącza się dwa odpisy przeznaczone do akt Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 285j zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Stosownie zaś do treści art. 285h § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1, jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną. Z treści art. 285f § 2 p.p.s.a. wynika, że jedynie w przypadku stwierdzenia niezachowania warunków formalnych określonych w art. 285e § 2, przewodniczący wzywa o poprawienie lub uzupełnienie skargi. Wniesiona w tej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 285e § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zawiera wskazania, czy orzeczenie od którego jest wniesiona jest zaskarżone w całości lub w części. Ponadto jej autor nie uprawdopodobnił wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy (wbrew obowiązkowi określonemu w pkt 4 art. 285e § 1 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12, którego dotyczy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, uchylił zaskarżony skargą kasacyjną T. Spółki z o.o. w W. wyrok WSA w G. z 22 września 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 309/11 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w okolicznościach faktycznych tej sprawy popełnienie błędów przez organy celne państwa trzeciego należało rozważyć w aspekcie art. 220 ust. 2 lit. b) WKC. Nie stwierdził natomiast, że w sprawie tej istniał obowiązek zastosowania tego przepisu. Dopiero w wyniku ponownego rozpoznania sprawy WSA w G. wyrokiem z 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 743/12 uchylił decyzje organów obu instancji. Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w G. z [...] maja 2013 r. nr [...], którą zarządzono zwrot należności celnych na rzecz T. Spółki z o.o. w W. wraz z odsetkami została wydana w wykonaniu zaleceń zawartych w wyroku WSA w G. z 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 743/12. Nie można zatem zgodzić się z poglądem organu wnoszącego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, że szkoda po stronie wnoszącego skargę w kwocie 11.211,00 zł. (obejmująca koszty postępowania sądowoadministracyjnego, a także dokonany zwrot pobranych należności celnych wraz z odsetkami) powstała w wyniku wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12, objętego skargą o stwierdzenie jego niezgodności z prawem. Na marginesie tej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa też, że Dyrektor Izby Celnej w G. nie złożył skargi kasacyjnej od wyroku WSA w G. z 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 743/12. Brak wskazania we wniesionej w tej sprawie skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku zakresu zaskarżenia oraz uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, jako elementów konstrukcyjnych takiej skargi (art. 285e § 1 pkt 1 i pkt 4 p.p.s.a.), powoduje jej odrzucenie na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. Wymogi określone w art. 285e § 1 są elementami konstrukcyjnymi tej skargi, a zatem w przypadku ich niespełnienia skarga nie może podlegać sanacji poprzez ewentualne wezwanie strony do uzupełnienia powstałych w tym zakresie braków. Skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II ONP 2/11, z 25 lutego 2011 r., sygn. akt I ONP 14/11, z 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I ONP 16/10, z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I ONP 5/12, z 18 marca 2011 r., sygn. akt I FNP 1/11 i z 7 września 2012 r., sygn. akt I FNP 6/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd, zgodnie z którym wszystkie wymagania określone w art. 285e § 1 pkt 1-6 p.p.s.a. są samoistne i niezależne, nie mogą zatem być ani nawzajem zastępowane, ani pomijane, został wyrażony także w literaturze przedmiotu (B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Lex 2013). Taki pogląd pozostaje też zbieżny z rozumieniem wymogów konstrukcyjnych skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, uregulowanej w Dziale VIII ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 101), zwanej dalej: k.p.c. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 lipca 2005 r., sygn. akt IV CNP 1/05, Lex nr 1109453, wyraził pogląd, przywołany również w cytowanej literaturze przedmiotu, zgodnie z którym "wymagania przewidziane w art. 4245 § 1 k.p.c. mają charakter istotny, konstrukcyjny, a skarga ich niespełniająca podlega odrzuceniu wprost, zgodnie z art. 4248 § 1 k.p.c. Każde z sześciu wymagań z art. 4245 § 1 k.p.c. jest indywidualne i niezależne, a zatem każde powinno być wyraźnie wyodrębnione i wypełnione". Brak choćby jednego z nich powoduje, że skarga jest dotknięta istotną wadą, nienaprawialną w trybie właściwym dla usuwania braków formalnych i podlega odrzuceniu a limine (vide: postanowienia Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2008 r., sygn. akt I BU 18/07, Lex nr 646301 oraz z 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt. IV CNP 44/10, Lex nr 603892). Warto też zauważyć, że powyższa regulacja była przedmiotem oceny z punktu widzenia jej zgodności z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lipca 2011 r., sygn. akt SK 49/08 orzekł, że art. 4248 § 1 w związku z art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie - bez wezwania do usunięcia braków - skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia niespełniającej wymogu wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał na charakter prawny skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, którą uznaje się za jeden z nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Trybunał rozważał tę problematykę z punktu widzenia formalizmu procesowego oraz zasady sprawiedliwości (rzetelności) proceduralnej i przypomniał, że w swym bogatym orzecznictwie dotyczącym wymagań stawianych środkom procesowym nie wskazywał, aby ze stanowiącej element prawa do sądu zasady sprawiedliwości proceduralnej wynikał uniwersalny obowiązek sądu wzywania stron do usuwania braków wniesionych nieprawidłowo środków procesowych. Wprost przeciwnie, naturalną konsekwencją niespełnienia wymagań przewidzianych dla określonego instrumentu procesowego jest jego odrzucenie przez sąd (por. wyrok TK z 12 września 2006 r., sygn. SK 21/05, OTK-A 2006/8/103). Podkreślił też, że procedura regulująca dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stawia określone wymagania, jednak Trybunał Konstytucyjny nie może przyjąć, że ich spełnienie wykracza poza możliwości zawodowych pełnomocników. Należy też przywołać w tym miejscu wyrok z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt SK 22/11 (OTK-A 2014/4/37), w którym Trybunał Konstytucyjny badał konstytucyjność art. 180 w związku z art. 178 i art. 176 p.p.s.a. w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie, bez wezwania do usunięcia braków, skargi kasacyjnej niespełniającej wymogu zamieszczenia w niej wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia wraz z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Trybunał Konstytucyjny dokonał w tym wyroku porównania środków prawnych, jakimi są skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wydanego w postępowaniu cywilnym. Stwierdził, że ich odmienność wynika już z samego charakteru obu środków prawnych, bowiem skarga kasacyjna, przysługująca od nieprawomocnego orzeczenia WSA, jest zwykłym środkiem zaskarżenia, a jej celem jest doprowadzenie do uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia sądu pierwszej instancji. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest natomiast jednym z nadzwyczajnych środków zaskarżenia, niemającym na celu wzruszenia prawomocnego orzeczenia, lecz uznanie jego sprzeczności z prawem, bez jego uchylania albo zmiany. Nie bez znaczenia, zdaniem TK, pozostaje również zróżnicowanie czasu, w którym można skorzystać z obu tych instrumentów prawnych. Skarga kasacyjna może zostać wniesiona w ciągu 30 dni od daty doręczenia stronie odpisu orzeczenia WSA z uzasadnieniem (art. 177 § 1 p.p.s.a.), co jest terminem na tyle krótkim, że jej odrzucenie przez NSA z powodu braku elementu konstrukcyjnego uniemożliwia w praktyce jej ponowne, skuteczne wniesienie. Tymczasem termin wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wynosi dwa lata od uprawomocnienia się orzeczenia (art. 4246 § 1 k.p.c.), a zatem w razie jej odrzucenia z powodu braków, możliwe jest - z reguły (o ile strona "mieści się" w dwuletnim terminie) - ponowne jej wniesienie po uzupełnieniu braków. Tak więc skutek procesowy odrzucenia skargi kasacyjnej jest w zasadzie definitywny, w przeciwieństwie do skutku odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Mając na uwadze, że wymogi konstrukcyjne skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz konsekwencje ich niezachowania są uregulowane w procedurze sądowoadministracyjnej w sposób tożsamy, jak w procedurze cywilnej, należało przyjąć, że wniesiona w tej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2012 r., sygn. akt I GSK 17/12 podlega odrzuceniu, jako niespełniająca wymogów konstrukcyjnych z art. 285e § 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 285h § 1 w związku z art. 285e § 1 pkt 1 i pkt 4 oraz art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.