II FSK 3093/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia WSA del. Jacek Niedzielski (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 859/14 w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 9 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1.1. Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015 r. o sygn. akt I SA/Po 859/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 9 lipca 2014 r. w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postepowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. 1.2. Sąd pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu, że w dniu 18 listopada 2013 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wpłynął skierowany do organu egzekucyjnego wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 marca 2008r. od nr [...]. We wniosku skarżący powołał się na przedawnienie zobowiązania z uwagi na doręczenie tytułów wykonawczych dopiero w dniu 5 kwietnia 2013 r. oraz na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego po 9 latach, podczas gdy okres przedawnienia wynosi 5 lat. Podniósł nadto, że egzekucja toczyła się na "nieostatecznej" podstawie a rozstrzygnięcia egzekucyjne zostały złośliwe skierowanie na nieaktualny adres zobowiązanego. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2013 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 marca 2008r. o nr od [...]. Wskazał, że tytuły wykonawcze zostały wystawione po uprzednim skierowaniu upomnień i obejmowały należności, które nie uległy przedawnieniu, gdyż zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( dalej: "u.s.u.s."), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto poprawność postępowania egzekucyjnego i przedawnienia w odniesieniu do powyższych tytułów wykonawczych była badana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sprawie sygn. akt I SA/Po 288/11. Natomiast tytuły wykonawcze z dnia 23 września 2011 r. i 30 września 2011 r. zostały wystawione na podstawie prawomocnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 19 maja 2008 r., określającej wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący wniósł zażalenie, w którym domagał się uchylenia postanowienia i uwzględnienia wniosku z dnia 18 listopada 2013 r. w całości, uzyskania wyjaśnień w kwestii zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz wyjątkowej bezczynności i przewlekłości postępowania, a także co do lekceważenia przepisów art. 45 § 1 i 2 u.p.e.a. i art. 105 § 1 k.p.a. Nadto wniósł o uchylenie czynności egzekucyjnych z uwagi na powstałą nadpłatę do rozliczenia i zwrotu wraz z odsetkami, w szczególności z tytułu "należności za okres przedawnienia od 01.01.2002r. do 02.2003r. na trzy fundusze" (tytuły wykonawcze o nr od [...]). Dodał, że wnosi o powtórzenie lub anulowanie wszystkich tytułów nr [...] oraz od [...], z uwagi na 5- letni okres przedawnienia dokonanej czynności, "która nie przerwała okresu przedawnienia do 5 kwietnia 2013 r." 1.3. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji . Dyrektor I Oddziału ZUS w Poznaniu wydał w dniu 12 marca 2014 r., w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego z dnia 18 listopada 2013 r., dwa rozstrzygnięcia o nr [...] : - postanowienie w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania w sprawie z wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z dnia 25 marca 2008 r. oraz nr [...] z dnia 23 września 2011 r. oraz - odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 marca 2008r. nr [...] 1.4. Skarżący wniósł zażalenia na obydwa postanowienia. W zażaleniu na pierwsze z powyższych postanowień zobowiązany ponownie podniósł kwestię kierowania korespondencji na niewłaściwy adres i stwierdził, że "aby zajęcie było prawidłowo dokonane, zawiadomienie o zajęciu musi zostać skutecznie doręczone zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności jak i zobowiązanemu". Ponadto oświadczył, że podtrzymuje w całości wniosek z dnia 18 listopada 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także, że wniósł: o zmianę orzeczenia, o "przedawnienie upomnienia z dnia 11 marca 2004 r.", o uchylenie postanowienia z dnia 12 marca 2014r. ( którego nadanie 19 marca 2013 r. zdaniem zobowiązanego świadczy o bezczynności organu), o "dodatkowe przedawnienie za okres 11/2001 i 12/2011 tytułów [...]", o "zwrot potrąconych należności na okoliczność umorzenia skutek przedawnienia powstała nadpłata do zwrotu". Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r. nr [...] postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Poznaniu utrzymał w mocy. Uznał, że w sprawie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych w kwestionowanym postanowieniu tytułów wykonawczych zostało zakończone. Organ egzekucyjny przedstawił przebieg spłaty zadłużenia objętego tym postępowaniem egzekucyjnym. Odnosząc się do zarzutów dotyczących "złośliwego kierowania korespondencji na błędny adres" organ stwierdził, że wprawdzie w sprawie brak przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji doręczenia zastępczego z uwagi na to, że tytuły zostały wysłane na niewłaściwy adres, jednakże wyjaśnił, że dla skutecznego wszczęcia egzekucji, które nastąpiło z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia, nie ma znaczenia wcześniejsze doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Poinformował, że brak doręczenia tytułów nie stanowi wady podważającej legalność postępowania egzekucyjnego, ale wskazał, że organ egzekucyjny powinien jednak doręczyć zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu, co spowoduje, że zobowiązanemu dopiero od momentu ich doręczenia zaczną biec terminy do składania przysługujących środków zaskarżenia. W tym zakresie zapadł wyrok z dnia 4 stycznia 2012 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 288/11. W związku z powyższym, tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 5 kwietnia 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wniosek zażalenia "o dodatkowe przedawnienie" tytułów wykonawczych z dnia 30 września 2011r. nr [...] nie mógł być oceniany bowiem tytuły te nie były przedmiotem wniosku zobowiązanego z dnia 18 listopada 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił jedynie, że powyższe tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie prawomocnej decyzji ZUS z dnia 19 maja 2008 r, znak: [...], określającej wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 marca 2011r. sygn. akt III AU a 655/10, oddalił apelację płatnika od wyroku z dnia 21 kwietnia 2010r. Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, sygn. akt VIII U 2501/08 nieuwzględniający odwołania od decyzji określającej zadłużenia. 2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 7, art. 8, art. 35, art. 44, art.77 §1, art. 107§3, art. 136 k.p.a. w związku z art.123 u.s.u.s., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i dowolne ustalenie stanu faktycznego. W jego ocenie w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, gdyż nie uwzględniono jego argumentów popartych dowodami. Ponownie podniósł kwestie przedawnienia należności, wygaśnięcia obowiązku oraz prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wystawionych w oparciu o nieostateczną decyzję z dnia 19 maja 2008 r. Zwrócił uwagę, że "nie zostały wykonane" przez ZUS wyroki o sygn. III SA/Po 678/13 i III SA/Po 679/13. Podkreślił również, że uznanie przez Dyrektora Izby Skarbowej za zasadną złożonej w trybie art. 54 u.p.e.a. skargi z dnia 19 kwietnia 2013 r. na czynności egzekucyjne (zajęcie wynagrodzenia) powinno skutkować umorzeniem "egzekucji z dnia 25 marca 2008 r." Świadczy to o bezczynności Dyrektora Izby Skarbowej. Zobowiązany ponownie podniósł , że korespondencja z ZUS kierowana była na jego nieaktualny adres. Stwierdził, że został przekroczony "termin administracyjny", ponieważ rozstrzygnięcia winny być wysyłane w tej samej dacie, w której zostały podpisane. 2.2. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. 2.3. Uzasadniając oddalenie skargi Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwestia niewłaściwego kierowania wobec zobowiązanego korespondencji (doręczenie odpisów tytułów wykonawczych i odpisu zajęcia wynagrodzenia) pod adres zameldowania, a nie faktycznego zamieszkania i uznanie w związku z tym toczącej się egzekucji "za niebyłą" nie mogła być z przyczyn procesowych w sprawie rozpatrywana. Prawomocnym wyrokiem z dnia 4 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie sygn. akt. I SA/Po 288/11 oddalił skargę zobowiązanego w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego obejmującej zarówno powyższą kwestię, jak i zarzut dotyczący tzw. "wirtualnej egzekucji". Sąd wyjaśnił m.in., że "nie mogła stanowić przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego argumentacja strony skarżącej w przedmiocie zarzutów rzekomego niedoręczenia upomnień oraz niedopuszczalności egzekucji w związku z "przedawnieniem upomnień". Sąd podkreślił m.in., że "dla skutecznego wszczęcia egzekucji, które w tym przypadku nastąpiło w świetle art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - nie ma znaczenia wcześniejsze doręczenie skarżącemu tytułu wykonawczego. W świetle bowiem art. 72 § 2 i art. 80 § 2 ustawy zajęcie jest bowiem skuteczne z chwilą zawiadomienia pracodawcy dłużnika o tym fakcie (...). Ponadto WSA w Poznaniu wskazał, że "(...) brak doręczenia tytułów wykonawczych zobowiązanemu nie stanowi wady podważającej legalność postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny powinien jednakże dopełnić swoich obowiązków i doręczyć odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu pod adres zamieszkania zobowiązanego, co z kolei spowoduje, iż zobowiązanemu od momentu doręczenia tej korespondencji rozpoczną biec terminy do składania przysługujących środków zaskarżenia (zarzuty, skarga na czynność egzekucyjną)". Zobowiązany złożył będące przedmiotem niniejszego postępowania zarzuty korzystając ze wskazań sądu co przysługujących mu środków zaskarżenia po właściwym doręczeniu odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu prawa. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że te właśnie ustalenia wiążą sąd w niniejszej sprawie. Podstawę tego związania stanowi art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Sąd w obecnym składzie podziela pogląd, w myśl którego moc wiążąca orzeczenia, określona w cytowanym przepisie, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dane zagadnienie, nie może być już ono ponownie badane. Wprawdzie związanie prawomocnym orzeczeniem odnosi się, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia, jednak dla prawidłowego odczytania tejże sentencji należy się kierować treścią uzasadnienia (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2013, tezy 5 i 4 do art. 170 oraz powołane tam literatura i orzecznictwo). W ten sposób moc wiążąca orzeczenia może rozciągać się pośrednio na przyjętą w nim podstawę faktyczną rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z 19.12.2012 r., I FSK 62/12, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne na http:// orzeczenia. nsa.gov.pl). Mamy więc w tym przypadku od czynienia ze zjawiskiem określanym w doktrynie prawa o postępowaniu cywilnym mianem prekluzji faktów (prekluzji twierdzeń o okolicznościach faktycznych), która wyklucza dopuszczalność dążenia do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie faktów, które istniały w czasie, gdy toczyło się uprzednie postępowanie, i mieściły się w granicach podstawy prawomocnie osądzonego żądania (zob. P. Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, tom II, pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2012, teza 23 do art. 365–366). Sąd podkreślił, że skarżący korzystając ze wskazań sądu w omawianym wyżej wyroku wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o doręczenie zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 25 marca 2008 r. oraz tytułów wykonawczych z 25 marca 2008 r. Organ egzekucyjny dokumenty te wraz z pismem z dnia 29 marca 2013 r. doręczył zobowiązanemu w dniu 5 kwietnia 2013 r. Zobowiązany złożył w dniu 18 listopada 2013 r. do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 marca 2008r. nr od [...]. Jednakże w świetle wiążących wywodów sądu w powyższym wyroku, brak doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu czy też odpisów tytułów wykonawczych nie stanowił wady podważającej legalność postępowania egzekucyjnego ani nie spowodował nieważności dokonanych czynności egzekucyjnych. Skuteczne wszczęcie egzekucji wobec zobowiązanego nastąpiło z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Należności były wymagalne na dzień 1 stycznia 2003 r., co oznacza, że w stosunku do nich stosuje się 10-letni okres przedawnienia, zatem objęte tytułami wykonawczymi należności z tytułu składek, nie uległy przedawnieniu. Postanowieniem z dnia 27 października 2010 r. zostało umorzone postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z uwagi na fakt, że poprzedzające go upomnienie, nie zostało skutecznie doręczone zobowiązanemu. W stosunku do pozostałych zaległości wskazanych w upomnieniach podkreślić należy, że pomimo skutecznie doręczonych upomnień zobowiązany nadal nie uiścił należności z tytułu nieopłaconych składek. W związku z tym, wierzyciel miał prawny obowiązek podejmowania kolejnych czynności zmierzających do wymuszenia wykonania istniejących zaległości. W dalszym toku postępowania egzekucyjnego, należności na które opiewały tytuły wykonawcze nr [...] zostały w całości wykonane. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia szczegółowe i wiarygodne zestawienie ilustrujące przebieg i sposób realizacji zadłużenia objętego kwestionowanym postępowaniem egzekucyjnym odnośnie ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Należności zostały uregulowane w okresie od 10 czerwca 2008r. do 8 listopada 2013 r. Sąd podkreślił, że przypadki skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego reguluje art. 59 §1 i 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może nastąpić w każdym jego stadium. Z kolei zgodnie z art. 105 k.p.a. , posiłkowo stosowanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy art. 18 tejże ustawy, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej umarza postępowanie w sprawie. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi cytowany wyżej art. 105 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać rozstrzygnięcia załatwiającego sprawę co do jej istoty. W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości. Zakończenie bowiem prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych spowodowało, że postępowanie wszczęte na wniosek zobowiązanego z dnia 18 listopada 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego stało się bezprzedmiotowe. Sąd pierwszej instancji stwierdził również, że kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny sądu w omawianym powyżej wyroku. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne zostało wdrożone na podstawie upomnień dotyczących zaległości za okres od 03/2002 do 07/2004. W szczególności w tym przypadku postępowaniem egzekucyjnym objęte są nieopłacone w trakcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej składki na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/2002 do 12/2003 oraz za 07/2004, ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/2002 do 02/2004 oraz od 04/2004 do 07/2004, a także na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 02/2002 do 08/2002 oraz od 07/2003 do 11/2003. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przedawniają się z upływem 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tym samym 10-letni okres przedawnienia dotyczy wszystkich wymagalnych zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 2002 r. o ile nie uległy przedawnieniu i nie wygasły przed dniem 1 stycznia 2003 r. jak i zobowiązań powstałych do dnia 1 stycznia 2003 r. W stosunku do składek na ubezpieczenie zdrowotne zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6.02.1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997r. Nr 28, poz. 153), ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.(Dz. U. z 2004 r. Nr 210, poz. 2135 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust.2 i 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązującej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenia na raty spłaty należności i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Należności z tytułu składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat. Zgodnie z art. 33 ust. 2 i 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia obowiązującej w okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne przedawniały się na w/w zasadach. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 1 lipca 2004r. do 30 września 2004 r. na mocy art.33 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (w brzmieniu obowiązującym od 01 lipca 2004 r.) ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli według art. 24 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zasad tych nie stosuje się jednak do oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które wygasły przed dniem 1 lipca 2004 r. Dotyczy to należności za okres od stycznia 1999 r. do maja 1999r., których bieg 5- letniego terminu przedawnienia nie został przerwany. Zgodnie z art. 93 ust.2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 1 października 2004 r. ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z wyżej powołanymi uregulowaniami prawnymi należności były wymagalne na dzień 11 stycznia 2003 r., co oznacza, że w stosunku do nich stosuje się 10-letni okres przedawnienia. Mając na uwadze powyższe organy egzekucyjne nie naruszyły prawa powszechnie obowiązującego stwierdzając, że ani objęte tytułami wykonawczymi należności z tytułu nieopłaconych składek, ani upomnienia do nich wysłane "nie uległy przedawnieniu". Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2011r., Nr 232, poz. 1378) zmieniającej art. 24 ust. 4 i ust. 6g ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w której okres przedawnienia należności z tytułu składek oraz nienależnie opłaconych składek uległ skróceniu do 5 lat. Na podstawie przepisów tej ustawy przedawnienie należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczyna się w dniu 1 stycznia 2012 r. lub później wynosi 5 lat. Równocześnie ustawa deregulacyjna wprowadziła przepisy przejściowe regulujące przedawnienie w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. Zgodnie z art. 27 ustawy deregulacyjnej, przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się pięcioletni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba, że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Przepis obowiązuje od 1 stycznia 2012 r. W opinii Sądu pozostałe zarzuty zobowiązanego nie podlegały rozstrzygnięciu w trybie przewidzianym dla osądzanej sprawy ( art. 59 u.p.e.a.). W zażaleniu zobowiązany podniósł dodatkowo zarzut przedawnienia za okres 11/2001 i 12/2001 tytułów Se 961/2011 i Se 962/2011, jednakże tytuły te nie były przedmiotem wniosku o umorzenie z dnia 18 listopada 2013 r. 3.1. Skarżący wywiódł skargę kasacyjną, którą zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postepowania, tj.: 1. art. 170 p.p.s.a. i art. 171 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że Sąd orzekający związany jest w niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z 4 stycznia 2012 r., wydanym w sprawie I SA/Po 288/11, 2. art. 105 kpa w zw. z art. 18 p.p.s.a. poprzez uznanie, że organ egzekucyjny słusznie umorzył postepowanie wobec wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości; Skarżący sformułował również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj: 3. art. 26 § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i 8 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię polegająca na uznaniu, że brak doręczenia skarżącemu zawiadomienia o zajęciu, czy też odpisów tytułów wykonawczych nie stanowi wady podważającej legalność postępowania egzekucyjnego i nie spowodował nieważności dokonanych czynności egzekucyjnych, 4. art. 24 ust. 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że obowiązek stwierdzony tytułem wykonawczym nie uległ przedawnieniu, 5. art. 59 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie przez organ egzekucyjny prowadzonego przeciwko skarżącemu postepowania. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie ustanowionemu w sprawie z urzędu pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postepowaniu odwoławczym według norm przepisanych, ponieważ koszty te nie zostały pokryte ani w części ani w całości. 3.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna jest bezzasadna. 4.2. Na wstępie przypomnieć należy, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie obowiązuje, wyrażona w art. 134 § 1 p.p.s.a., zasada oficjalności, uprawniająca, a zarazem obligująca Sąd do zbadania sprawy w jej całokształcie, w granicach danej sprawy. Sąd kasacyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). To zatem strona, poprzez wskazanie podstaw kasacyjnych i sformułowanie zarzutów w odniesieniu do wyroku sądu pierwszej instancji, decyduje o zakresie kontroli instancyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania strony w formułowaniu czy precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej, bądź poszukiwaniu ich uzasadnienia. Pogląd ten jest jednolicie prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki: z dnia 29 października 2004 r., sygn. akt FSK 1193/04; z dnia 14 lutego 2012 r. , sygn. akt II FSK 1540/10; z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt II OSK 151/12; z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 4692/16, wszystkie przywołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych powodów bardzo istotne jest precyzyjne i jednoznaczne sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie przez pełnomocnika składającego w imieniu strony skargę kasacyjną. Skargę kasacyjną można oprzeć na jednej lub obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art.174 p.p.s.a., a zatem na naruszeniu prawa materialnego oraz (lub) przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na brak jednoznacznych reguł pozwalających rozgraniczyć przepisy prawa materialnego i procesowego, przypisanie zarzutu do konkretnej podstawy kasacyjnej może nasuwać pewne trudności. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych pozwala na stwierdzenie, że o charakterze danego przepisu nie decyduje charakter aktu prawnego, w jakim jest on zamieszczony, ale jego treść i cel (por. wyroki NSA: z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 1356/05; z dnia 16 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 733/06). Za przepisy prawa materialnego uznaje się przepisy regulujące bezpośrednio stosunki administracyjnoprawne (określają zachowanie podmiotów) oraz roszczenia wynikające z tych stosunków (obowiązki, uprawnienia i prawa), a za przepisy postępowania uznaje się normy instrumentalne, określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych (tak m.in. w uchwale NSA z dnia 20 maja 2010r., sygn. akt II OPS 5/09, w wyroku NSA z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1603/06). Przypisanie zarzutu do konkretnej podstawy przesądza zaś o wymaganiach, jakim powinien odpowiadać zarzut. W przypadku wskazania na podstawę z art.174 pkt 1 p.p.s.a. konieczne jest wskazanie formy naruszenia (błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie), natomiast gdy skarga kasacyjna oparta jest na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. niezbędne jest wykazanie istotnego wpływu naruszenia na wynik postępowania. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził przesłanek nieważności, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Tym samym zobligowany jest jedynie do oceny zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. 4.3. W ramach zarzutów procesowych strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 170 p.p.s.a. i art. 171 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że Sąd orzekający związany jest w niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z 4 stycznia 2012 r., wydanym w sprawie I SA/Po 288/11. Przypomnieć należy, że na podstawie art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie podmiotów, o których mowa w tym przepisie polega na związaniu dyspozycją zawartej w wyroku skonkretyzowanej normy prawnej wywiedzionej przez sąd z norm generalnych zawartych w przepisach prawnych. Podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna w odniesieniu do danego podmiotu kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Dla prawidłowego odczytania treści sentencji orzeczenia należy kierować się jego uzasadnieniem (por. komentarz do art. 170 pkt 3 i 4, w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz 3. Wydanie" pod redakcją prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2015). Artykuł 170 p.p.s.a. dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu orzeczeniem określonych podmiotów. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98). W wyroku z dnia 25 marca 2013 r., II GSK 2322/11 NSA stwierdził, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem. W krytycznej glosie do tego orzeczenia W. Piątek wyraził pogląd, że dla zaistnienia związania, o jakim mowa w art. 170 p.p.s.a., nie jest wystarczające przyjęcie, że w drugim postępowaniu uczestniczą te same podmioty i obowiązują te same przepisy prawa. Przede wszystkim stan faktyczny tej sprawy powinien wykazywać istotne podobieństwo ze stanem zaistniałym wcześniej, poddanym sądowoadministracyjnej kontroli (W. Piątek, glosa do wyroku NSA z dnia 25 marca 2013 r., II GSK 2322/11, OSP 2015, z. 9, poz. 88), (por. komentarz do art. 170 pkt 6 i 7 w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Dauter B. Kabat A. Niezgódka-Medek M., wydanie VI, WK 2016). Skoro moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. oznacza, że podmioty wymienione w tym przepisie muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63). Stosownie natomiast do art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) to moc prawna prawomocnego orzeczenia co do istoty sprawy, wydanego w postępowaniu jurysdykcyjnym, wykluczająca ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. W piśmiennictwie i w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że z powagi rzeczy osądzonej korzysta jedynie sentencja wyroku, a jego motywy tylko w takich granicach, w jakich stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne do wyjaśnienia jego zakresu (wyrok SN z dnia 15 marca 2002 r., II CKN 1415/00, LEX nr 53284). Podzielając to zapatrywanie, stwierdzić jednak należy, że istotą sądowej kontroli administracji publicznej jest ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego, przez które należy rozumieć zarówno jego sentencję, jak i uzasadnienie. Ocena prawna może bowiem dotyczyć stanu faktycznego i prawnego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, a więc tych wszystkich elementów, które są zawarte w uzasadnieniu orzeczenia sądu administracyjnego. Należy w związku z tym przyjąć, że powaga rzeczy osądzonej powinna być oceniania według istoty orzeczenia w związku ze stanem sprawy mającym swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie przy wyrokowaniu przyjął, że jest związany, na podstawie art. 170 p.p.s.a. prawomocnym wyrokiem z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 288/11 w zakresie kwestii niewłaściwego kierowania wobec zobowiązanego korespondencji (doręczenie odpisów tytułów wykonawczych i odpisu zajęcia wynagrodzenia) pod adres zameldowania, a nie faktycznego zamieszkania i uznanie w związku z tym toczącej się egzekucji "za niebyłą". Wskazując na fragmenty wskazanego uzasadnienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Sąd wyjaśnił m.in., że "nie mogła stanowić przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego argumentacja strony skarżącej w przedmiocie zarzutów rzekomego niedoręczenia upomnień oraz niedopuszczalności egzekucji w związku z "przedawnieniem upomnień". Sąd podkreślił m.in., że "dla skutecznego wszczęcia egzekucji, które w tym przypadku nastąpiło w świetle art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - nie ma znaczenia wcześniejsze doręczenie skarżącemu tytułu wykonawczego. W świetle bowiem art. 72 § 2 i art. 80 § 2 ustawy zajęcie jest bowiem skuteczne z chwilą zawiadomienia pracodawcy dłużnika o tym fakcie (...). Ponadto WSA w Poznaniu wskazał, że "(...) brak doręczenia tytułów wykonawczych zobowiązanemu nie stanowi wady podważającej legalność postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny powinien jednakże dopełnić swoich obowiązków i doręczyć odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych wraz z odpisem zawiadomienia o zajęciu pod adres zamieszkania zobowiązanego, co z kolei spowoduje, iż zobowiązanemu od momentu doręczenia tej korespondencji rozpoczną biec terminy do składania przysługujących środków zaskarżenia (zarzuty, skarga na czynność egzekucyjną)". Sąd pierwszej instancji wskazał, że zobowiązany złożył będące przedmiotem niniejszego postępowania zarzuty korzystając ze wskazań sądu co do przysługujących mu środków zaskarżenia po właściwym doręczeniu odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu prawa. Organ egzekucyjny dokumenty te wraz z pismem z dnia 29 marca 2013 r. doręczył zobowiązanemu w dniu 5 kwietnia 2013 r. Zobowiązany złożył w dniu 18 listopada 2013 r. do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 marca 2008r. nr od [...]. Zasadnie przyjął jednak Sąd pierwszej instancji, że w świetle wiążących wywodów sądu zawartych w wyroku z dnia 4 stycznia 2012 r., brak doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu czy też odpisów tytułów wykonawczych nie stanowił wady podważającej legalność postępowania egzekucyjnego ani nie spowodował nieważności dokonanych czynności egzekucyjnych. Skuteczne wszczęcie egzekucji wobec zobowiązanego nastąpiło bowiem z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Należności były wymagalne na dzień 1 stycznia 2003 r., co oznacza, że w stosunku do nich stosuje się 10-letni okres przedawnienia, zatem objęte tytułami wykonawczymi należności z tytułu składek, nie uległy przedawnieniu. Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że postanowieniem z dnia 27 października 2010 r. zostało umorzone postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z uwagi na fakt, że poprzedzające go upomnienie, nie zostało skutecznie doręczone zobowiązanemu. W stosunku zaś do pozostałych zaległości wskazanych w upomnieniach, pomimo skutecznie doręczonych upomnień zobowiązany nadal nie uiścił należności z tytułu nieopłaconych składek. Zasadnie przyjął sąd pierwszej instancji, że w związku z tym, wierzyciel miał prawny obowiązek podejmowania kolejnych czynności zmierzających do wyegzekwowania zaległości. 4.4. W ramach drugiego z zarzutów naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 105 kpa w zw. z art. 18 p.p.s.a. poprzez uznanie, że organ egzekucyjny słusznie umorzył postepowanie wobec wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości. Również ten zarzut okazał się w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny. Przypomnieć wypada za sądem pierwszej instancji, że w toku postępowania egzekucyjnego, należności na które opiewały tytuły wykonawcze nr [...] zostały w całości wykonane. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia szczegółowe i wiarygodne zestawienie ilustrujące przebieg i sposób realizacji zadłużenia objętego kwestionowanym postępowaniem egzekucyjnym odnośnie ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Należności zostały uregulowane w okresie od 10 czerwca 2008 r. do 8 listopada 2013 r. Jako prawidłowe i zasadne uznać zatem należało stanowisko sądu pierwszej instancji wskazujące, iż przypadki skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego reguluje art. 59 §1 i 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może nastąpić w każdym jego stadium. Z kolei zgodnie z art. 105 k.p.a. , posiłkowo stosowanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy art. 18 tejże ustawy, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej umarza postępowanie w sprawie. Zasadne zatem było przyjęcie, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi cytowany wyżej art. 105 k.p.a., oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co skutkuje tym, iż nie można wydać rozstrzygnięcia załatwiającego sprawę co do jej istoty. W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości. Prawidłowo przyjął sąd pierwszej instancji, że zakończenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych spowodowało, że postępowanie wszczęte na wniosek zobowiązanego z dnia 18 listopada 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego stało się bezprzedmiotowe. Podkreślić również należy, że zasadnie wskazał sąd, iż kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny sądu w omawianym powyżej wyroku z 4 stycznia 2012 r. 4.5. Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego, może polegać na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Przez błędną wykładnię przepisu prawa materialnego należy rozumieć niewłaściwe odczytanie przez sąd treści przepisu, mylne zrozumienie jego treści lub znaczenia, a zatem niewłaściwą interpretację normy prawnej, która nie odpowiada żadnej z dopuszczalnych reguł wykładni prawa. Stawiając w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni, strona obowiązana jest przedstawić, jak dany przepis prawa winien być odczytywany oraz dlaczego przyjęta przez sąd pierwszej instancji interpretacja przepisu jest nieprawidłowa. W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie formułując zarzuty błędnej wykładni wskazanych w pkt 3-5 skargi kasacyjnej przepisów w istocie kwestionuje ustalenia faktyczne przyjęte jako podstawa rozstrzygania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego może być skutecznie formułowany jedynie wówczas, gdy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną stan faktyczny został ustalony w sposób niewadliwy. Jeżeli natomiast skarżący uważa, że ustalenia faktyczne były błędne to nie może formułować zarzutu błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tylko zwalczać błędne ustalenia właściwymi zarzutami naruszenia prawa procesowego. Co więcej - naruszenie prawa materialnego nie może polegać na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu. 4.6. Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.