I OZ 179/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Gminy J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2014 r. o sygn. akt I SA/WA 2016/14 w sprawie ze skargi Gminy J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 12 maja 2014 r. Gmina J. wniosła skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty L. nr [...] ustalająca odszkodowanie na rzecz E.O. za nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr [...] położoną we wsi J. wydzielona pod drogi publiczne. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I z dnia 17 czerwca 2014 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez uiszczenie wpisu od skargi. Wezwanie powyższe doręczone zostało do Urzędu Gminy J. w dniu 24 czerwca 2014 r. – zwrotne potwierdzenie odbioru karta 30. Termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął zatem w dniu 1 lipca 2014 r. Jak wynika z akt sprawy (potwierdzenie dokonania wpłaty k- 31), wpis został uiszczony w dniu 22 lipca 2014 r. Pismem z dnia 24 lipca 2014 r. skarżąca Gmina złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. We wniosku wskazała, że o uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu powzięła informację w dniu 21 lipca 2014 r. Wyjaśniła, że w dniu 24 czerwca 2014 r. do kancelarii ogólnej Gminy J. wpłynęło zarządzenie z dnia 17 czerwca 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Zgodnie z instrukcją kancelaryjną pisma przychodzące do kancelarii ogólnej są dekretowane przez Sekretarza Gminy i doręczane do referatów. Korespondencję w dniu 25 czerwca 2014 r. odbierała pracownica zatrudniona w Urzędzie Gminy przydzielona do pracy w Zespole radców Prawnych. Osoba ta nie przekazała jednak ww. zarządzenia żadnemu z zatrudnionych w Urzędzie radców prawnych, tylko położyła na biurku z aktami innej sprawy. Dopiero w dniu 21 lipca 2014 r. radca prawny przeglądający inne akta odnalazł przedmiotowe zarządzenie. W trakcie wyjaśniania sprawy okazało się że pracownica, która odebrała zarządzenie z dnia 17 czerwca 2014 r. cierpi na depresję i przyjmuje leki silne leki psychotropowe powodujące senność i otępienie, przez co nie przekazała zarządzenia radcom prawnym. Skarżąca wskazała ponadto, że żaden z pracowników Urzędu Gminy J., w tym radcowie prawni, nie wiedzieli o chorobie pracownicy, mieli jedynie świadomość, że jest osobą niepełnosprawną, nie wiedząc na czym ta niepełnosprawność polega. W związku z czym skarżąca stanęła na stanowisku, że do uchybienia terminu doszło bez jej winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r. o sygn. akt I SA/Wa 2016/14 odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd ten wskazał, że zgodnie z treścią art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "p.p.s.a.", uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dokonując jednocześnie czynności, dla której określony był termin, we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a uchybienie to powoduje dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna uchybienia temu terminowi istniała przez cały czas, aż do momentu jej ustania (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 207-209). Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności strony przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić, zatem jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Natomiast dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw winny skutkować odmową przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. W okolicznościach niniejszej sprawy WSA stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd wyjaśnił, że za niedbalstwo, pomyłki bądź choroby pracowników danej instytucji odpowiada ta właśnie instytucja. Zatrudniając bowiem swoich pracowników przejmuje ona na siebie odpowiedzialność za wykonywane przez nich czynności służbowe. Zdaniem Sądu, wyjaśnienia Gminy J., z których wynika, że nikt z pracowników nie wiedział o chorobie pracownicy Zespołu Radców Prawnych, nie usprawiedliwiają uchybienia przedmiotowego terminu. Zatrudniając bowiem osobę niepełnosprawną, skarżąca powinna mieć tę okoliczność na uwadze i dostosować odpowiedni zakres obowiązków. Brak natomiast wiedzy o tym, na czym polega niepełnosprawność pracownika, uznać należy za niedostateczną staranność i niedbalstwo, które wyłącza możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Gmina J., jak również zwróciła się o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wskazała, że pracodawca nie może naruszać danych osobowych pracownika przez szczegółowe pytanie o jego zdrowie psychiczne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie uchybionego terminu jest możliwe jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstanie ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie domagającej się przywrócenia terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. O braku winy można mówić gdy wnioskodawca dopełnił obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dokonanie oceny wystąpienia tej przesłanki musi nastąpić na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności jakiej można i należy wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd ocenia zatem, czy strona uprawdopodobniła okoliczności, które powołała na usprawiedliwienie opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej oraz czy te okoliczności są tego rodzaju, że nie można przypisać winy za to opóźnienie. Należy skonstatować, ze art. 86 § 1 p.p.s.a. stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady formalizmu. Zasada formalizmu procesowego jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania. Przez zachowanie wymogów formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania realizują postulat jawnego postępowania – poddanego kontroli uczestniczących w nim podmiotów – w którym możliwe jest skupienie materiału procesowego. Mimo że formalizm może ograniczać swobodę co do treści i formy, czy terminów, niemniej jednak brak pewnych obostrzeń w tym zakresie prowadziłby do anarchii i destrukcji wymiaru sprawiedliwości, a przez to czynił z prawa do sądu wartość iluzoryczną (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r., SK 40/07, OTK ZU 2008, seria A, nr 6, poz. 101, pkt 6.5.1; S. Cieślak, Formalizm procesowy w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego. Materiały Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Postępowania Cywilnego, Serock k. Warszawy, pod red. T. Erecińskiego i K. Weitza, Warszawa 2010, passim; postanowienie NSA z 17 czerwca 2014 r., I OZ 456/14). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnoszona przez skarżącą przyczyna uchybienia terminu (depresja pracownika odpowiedzialnego za korespondencje) nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Jak zauważa się w orzecznictwie, brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jaki można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2014 r., I OZ 1164/14). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z takim niedbalstwem ma się do czynienia w niniejszej sprawie. Gmina J. powinna była bowiem tak zorganizować pracę swojego urzędu i obieg korespondencji, aby zapewnić sprawność i terminowość swojego działania. Nie jest ze strony Gminy niedbalstwem zatrudnienie do tych czynności osoby z orzeczoną niepełnosprawnością, lecz niepodjęcie działań organizacyjnych, które by uwzględniały konsekwencje niepełnosprawności pracownika (np. objęcie szczególnym nadzorem i uwagą jego pracy). Organizacja pracy urzędu powinna była zatem niedopuścić do uchybienia terminu – jej wadliwość obciąża Gminę, gdyż nie wynika z przyczyn od niej zewnętrznych. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. postanowienie NSA z 19 marca 2010 r., II OZ 248/10; postanowienie NSA z 7 sierpnia 2012 r., II GZ 254/12; postanowienie NSA z 6 maja 2010 r., I OZ 310/10). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza tym samym, że skarżąca nie uprawdopodobniła w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 184 p.p.s.a. Zawarty w zażaleniu wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji podlega rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji.