II GZ 107/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1589/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 11 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1589/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił [...] przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...]w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia [...] listopada 2014 r. [...] – dalej: skarżąca - została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Odpis zarządzenia został doręczony skarżącej – w trybie doręczenia zastępczego – w dniu [...] listopada 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 19 akt sądowych). W dniu [...] listopada 2014 r. skarżąca uiściła wpis sądowy zaś w dniu [...] listopada 2014 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia tego wpisu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że odpis ww. zarządzenia nie został jej prawidłowo doręczony. Pismo pod jej nieobecność w domu listonosz zostawił w [...]. Tam bowiem pracuje jako Dyrektor córka skarżącej - [...]. Przesyłkę z Sądu odebrał pracownik przedszkola, który odłożył go do przekazania. Było to przed tzw. "długim weekendem" w dniach [...] listopada i pracownik zapomniał o przesyłce. W dniu [...] listopada 2014 r. córka skarżącej przekazała jej pismo z Sądu. W ocenie Sądu I instancji wskazana przez skarżącą przyczyna nie usprawiedliwiała przekroczenia przez nią terminu do uiszczenia wpisu. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, pismo to odebrała w dniu [...] listopada 2014 r. [...] – jako dorosły domownik, która poświadczyła odbiór pisma własnoręcznym podpisem (k. 19 akt sądowych). Tym samym nietrafne są twierdzenia skarżącej jakoby to pracownik przedszkola odebrał przesyłkę z Sądu, a nie – jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru – dorosły domownik skarżącej – jej córka. Tym samym skarżąca nie obaliła domniemania prawidłowości doręczenia zastępczego wynikającego z art. 72 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), które miało miejsce w dniu 6 listopada 2014 r. Zdaniem WSA okoliczność, że córka skarżącej [...] przekazała jej pismo z Sądu dopiero w dniu [...] listopada 2014 r. nie może przemawiać za przywróceniem uchybionego terminu. Skarżąca nie wykazała bowiem, że zwłoka w przekazaniu jej pisma sądowego nastąpiła wskutek nadzwyczajnych okoliczności, uniemożliwiających wcześniejsze przekazanie pisma adresatowi i w konsekwencji dokonanie istotnej w sprawie czynności sądowej w terminie. Za takie okoliczności nie mogą być uznane te podane przez Skarżącą co do odbioru pisma przez pracownika przedszkola, gdyż pozostają one w sprzeczności z treścią zwrotnego potwierdzenia odbioru. Na dokumencie tym odbiór przesyłki poświadczyła własnoręcznym podpisem córka Skarżącej - [...] jako dorosły domownik. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła [...], wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie zgodnie z treścią wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Względnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nadanie sprawie dalszego biegu oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia oraz "naruszeniem prawa materialnego" tj. art. 86 § p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie z uwagi na przyjęcie, że zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego odebrał dorosły domownik. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że listonosz doręczając przesyłkę z Sądu prawdopodobnie sam wpisał jako odbierającą [...]jako "dorosłego domownika". Tymczasem ww. zaprzeczyła aby odbierała jakąkolwiek przesyłkę w domu skarżącej i pod jej nieobecność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jaki można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że okoliczności powoływane przez skarżącą w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią wystarczającej podstawy przywrócenia terminu. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 19 akt sadowych) wynika, że pismo to odebrała w dniu [...] listopada 2014 r. [...] –dorosły domownik. Poświadczyła ona odbiór pisma własnoręcznym podpisem. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia skarżącej jakoby to pracownik przedszkola odebrał przesyłkę z Sądu. Przeczy temu treść zwrotnego potwierdzenia odbioru. Tym samym skarżąca nie obaliła domniemania prawidłowości doręczenia zastępczego wynikającego z art. 72 § 1 p.p.s.a., które miało miejsce w dniu [...] listopada 2014 r. Natomiast okoliczność, że córka skarżącej [...] przekazała jej pismo z Sądu dopiero w dniu [...] listopada 2014 r. nie może przemawiać za przywróceniem uchybionego terminu. Powyższe z tego względu, że skarżąca nie wykazała, że zwłoka w przekazaniu jej pisma sądowego nastąpiła wskutek nadzwyczajnych okoliczności, uniemożliwiających wcześniejsze przekazanie pisma adresatowi i w konsekwencji dokonanie istotnej w sprawie czynności sądowej w terminie. W tym miejscu wskazać należy, że oceniając wystąpienie przesłanki braku winy, Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zaniechania domownika w zakresie możliwości odbioru pism sądowych obciążają stronę postępowania, co wynika z treści art. 72 § 1 p.p.s.a. Stanowisko takie zaprezentowano w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego : z dnia 31 lipca 2008 r. w sprawie I FZ 325/08, z dnia 21 marca 2012r., w sprawie II FZ 12/12 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) i z dnia 25 listopada 2011 r., w sprawie II FZ 623/11 (publ. LEX nr 1070091). Z faktu pozostawania we wspólnocie domowej wynika generalne domniemanie upoważnienia do odbioru pism. Domniemanie to może być skutecznie obalone przez adresata, ale w niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionowała faktu, że domownik został przez nią umocowany do odbioru korespondencji, a ponadto zobowiązany do przekazania takiej informacji adresatowi. Tym samym ewentualne działania i zaniechania dorosłego domownika obciążają samą Skarżącą (tak NSA w postanowieniu z 21 czerwca 2013 r., II FZ 378/13). Na gruncie niniejszej sprawy nie wskazano na żadne obiektywne okoliczności, które uniemożliwiły domownikowi zawiadomienie Skarżącej o kierowanej do niej korespondencji. Skoro dorosły domownik nie zawiadomił skarżącej o korespondencji, to znaczy, że dopuścił się zawinionego działania, a to w konsekwencji obciąża samą skarżącą. Zaniedbania w tym zakresie wykluczają przyjęcie, że skarżąca uchybiła terminowi bez swojej winy. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. W zaistniałej sytuacji nie można przyjąć, aby skarżąca zachowała należytą staranność w prowadzeniu swoich spraw. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego o braku zawinienia strony można mówić jedynie wówczas, kiedy z uwagi na istniejący konflikt pomiędzy osobami wspólnie zamieszkałymi, domownik nie przekazuje korespondencji, gdyż jest to okoliczność pozostająca poza sferą decyzyjną adresata (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie I OZ 92/10, publ. LEX nr 658775 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., w sprawie I OZ 605/10, publ. LEX nr 741863). Braku zawinienia po stronie domownika, które nie mogło rodzić negatywnych skutków dla adresata, upatruje się także w podeszłym wieku domownika i przekazaniem stronie błędnej informacji, co do kierowanej korespondencji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2008 r. w sprawie II OZ 750/08, publ. LEX nr 493891). Jednakże na żadną z takich okoliczności wnosząca zażalenie nie wskazywała. Naczelny sąd Administracyjny zauważa, że doręczenia w sprawie były prawidłowo dokonywane do rąk dorosłego domownika (córki skarżącej), która zobowiązana była do ich niezwłocznego przekazywania adresatce. To, że córka Skarżącej z niewiadomych względów nie przekazała wezwania do uiszczenia wpisu w terminie nie zwalnia samo przez się skarżącej z odpowiedzialności za uchybienie terminu do dokonania wpisu (tak NSA w postanowieniu z 30 stycznia 2008 r., II OZ 34/08). Reasumując, ocena determinującej odmowę przywrócenia terminu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd I instancji była prawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu nie podważyły jej. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na uwzględnienie nie zasługuje również zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 powołanej ustawy. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).