I OSK 1225/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Borowiec del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1148/15 w sprawie ze skargi M. E. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 1148/15), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. E. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia z dnia [...] maja 2015 r., wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez M. E., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] odmawiającą wnioskodawczyni renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Zdaniem organu, w rozpatrywanym przypadku nie zachodziły bowiem szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes ZUS podał, że na 31 lat życia wnioskodawczyni, tj. na datę powstania u niej całkowitej niezdolności do pracy oraz w 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o świadczenie w trybie zwykłym, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych, udokumentowano jedynie [...] miesięcy i [...] dni tych okresów, przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone zaledwie do 1/3 udokumentowanych okresów składkowych. Tymczasem, zgodnie z orzecznictwem sądowoadministarcyjnym, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres czasu, a który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Organ wyjaśnił też, iż z przedłożonej dokumentacji wynikało, iż od ukończenia szkoły średniej w czerwcu 2001 r. do rozpoczęcia studiów w październiku 2002 r. oraz od dnia [...] maja 2005 r. do dnia [...] października 2006 r. strona nie wykonywała żadnej pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Natomiast we wskazanych okresach nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wnioskodawczyni, którego nie mogła przewidzieć ani mu zapobiec, bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2014 r. ustalono u M. E. całkowitą niezdolność do pracy dopiero od [...] kwietnia 2013 r. do [...] października 2016 r. W ocenie organu zatem, obecna niemożność podjęcia przez stronę zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia oraz trudne warunki materialne, nie stanowiły wystarczającego uzasadnienia do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Na wyżej przedstawioną decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2015 r. M. E. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której twierdziła, iż organ nie prześledził i uwzględnił czasu jej studiów na Politechnice, jak również czas macierzyństwa (opieki nad dwojgiem małych dzieci). Ponowiła też argumentację dotyczącą swojej, ciężkiej choroby oraz braku wystarczających środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Sąd przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.) i zauważył, że na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, stanowi on regulację szczególną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia, odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu, przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Świadczenia te są zatem finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy emerytalnej), zaś sama ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jej granice wyznaczają, z jednej strony - przesłanki zawarte w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z drugiej natomiast - przepisy k.p.a. (vide: art. 124 ustawy emerytalnej). Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd doszedł do wniosku, że Prezes ZUS nie naruszył art. 7, 9, 77 § 1, art. art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. a zatem nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sąd uznał więc, że zaskarżone rozstrzygnięcie należało ocenić jako zgodne z prawem, chociaż wyjaśnił, że - co do zasady - przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody niespełnienia przez ubezpieczonego wymogów do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Kluczowe jest więc ustalenie, czy brak uprawnień do świadczenia zwykłego spowodowany został przez przeszkody kwalifikowane jako okoliczności szczególne - w rozumieniu powołanego przepisu. Wyjaśniając owo pojecie "szczególnej okoliczności", Sąd stwierdził, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż chodzi tu wyłącznie o zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z okolicznością tą mamy zatem do czynienia wówczas, gdy ubezpieczony pomimo dołożenia największego wysiłku, nie jest w stanie pokonać przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia bądź innej działalności objętej ubezpieczeniem. W judykaturze zwraca się przy tym uwagę – jak kontynuował Sąd - że "szczególne okoliczności" to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy i pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, chociaż nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej, a jedynie o częściowej, niezdolności do pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 733/08, LEX nr 516015). Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżąca nie udokumentowała, iż niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym, spowodowane zostało okolicznościami szczególnymi. To nie względy zdrowotne były bowiem powodem braku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne skarżącej w latach 2001-2002, 2005-2006 oraz po 2010 r., skoro orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy od [...] kwietnia 2013 r., natomiast nie orzeczono w okresie wcześniejszym częściowej niezdolności do pracy. Ponadto Sąd podkreślił, że za okoliczność szczególną nie sposób było też uznać faktu, że skarżąca w latach 2002-2010 była studentką, gdyż w świetle orzecznictwa kontynuowanie studiów niezależnie od systemu – stacjonarnego lub zaocznego – nie stanowi przeszkody w kontynuowaniu zatrudnienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 października 2000 r., sygn. akt IISA 1088/00, Lex nr 51003 oraz z dnia 23 sierpnia 2001 r., sygn. akt IISA 708/01, Lex nr 219360). Również wychowanie i opieka nad dziećmi, przy powszechnie znanych formach rozwiązań w tym zakresie – żłobki, przedszkola - nie mogą być kwalifikowane jako okoliczność szczególna, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 7 czerwca 2001 r., sygn.. akt IISA 3123/00 (Lex nr 53785). Sama zaś trudna aktualnie sytuacja materialna i bytowa skarżącej i jej dzieci, nie mogła stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, które ma charakter ubezpieczeniowy, a nie socjalny. Nie jest więc ono przyznawane wyłącznie ze względu na potrzeby, nawet gdyby były one uzasadnione. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. E., zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie: I. prawa materialnego, to jest: art. 83 ust.1 "ustawy emerytalnej" - poprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w uznaniu, że skarżąca, jako osoba studiująca, matka dwójki małoletnich dzieci, a obecnie ciężko chora, jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy od dnia 25 kwietnia 2013 r., znajdująca się w sytuacji, która czyni ją osobą nieatrakcyjną na rynku pracy w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, podczas gdy zgodnie z obowiązującym orzecznictwem, powyższe okoliczności mogą stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej; II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, pomimo naruszenia przez Prezesa ZUS art. 9 k.p.a., które nastąpiło przez nie poinformowanie skarżącej - osoby ciężko chorej - o konieczności wykazania we wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku określonych okoliczności faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie praw skarżącej, w szczególności poprzez nienależyte wyjaśnienie skarżącej jakiego rodzaju "okoliczności szczególne", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, należy podnieść we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, co skutkowało dokonaniem oceny wniosku, a następnie skargi skarżącej w sposób dowolny, jedynie w oparciu o bardzo ogólne informacje przekazane przez stronę, 2) art. 141 § 4 w zw. z art, 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. , które polegało na niedokładnym zbadaniu i odniesieniu się do okoliczności, które w toku postępowania podniosła skarżąca, co skutkowało nieuzasadnionym uznaniem przez Sąd, że Prezes ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego - w tym podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz, że rozstrzygnięcie organu w przedmiotowej sprawie, należy ocenić jako zgodne z prawem, co doprowadziło do oddalenia skargi, 3) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 ust.1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Prezesa ZUS przepisu art. 107 § 3 k.p.a., które polegało m. in., na wskazaniu w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2015 r. sprzecznych tez dotyczących wykładni przesłanek udzielenia świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, poprzez wskazanie najpierw, że "przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresy ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności", zaś akapit dalej przywołanie tezy z innego orzeczenia w brzmieniu: "[w]prawdzie przepis art. 83 ww. ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości czasu przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych", co skutkowało uzasadnieniem decyzji w sposób wewnętrznie sprzeczny i uniemożliwiający prawidłowe zrozumienie jej podstaw przez skarżącą, co mogło mieć wpływ na możliwość podniesienia przez skarżącą skutecznych zarzutów w skardze a także ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Podstawy te obejmowały zarówno zarzut obrazy prawa materialnego, to jest błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.), jak i zarzuty, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania, w postaci: art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a.- poprzez oddalenie skargi mimo, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia w istotny sposób: art. 7, 9, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku M. E. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, w oparciu o przepis art. 83 ust. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z treścią zaś tego przepisu, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi zatem regulację szczególną a wydana na jego podstawie decyzja ma charakter uznaniowy. Dokonywana więc w postępowaniu sądowoadministracyjnym kontrola takiej decyzji ma charakter ograniczony, gdyż sąd administracyjny nie może wkraczać w zakres samego uznania administracyjnego. Może jednak (a nawet powinien) ocenić, czy decyzja kontrolowana nie ma charakteru dowolnego. Ocena ta jest zaś oparta w znacznej części na analizie treści uzasadnienia rozstrzygnięcia organu, które – zwłaszcza w przypadku decyzji uznaniowej – winna cechować szczególna dbałość o fakty i logika wnioskowania. Decyzja uznaniowa powinna bowiem być dla strony w pełni czytelna i przekonywująca. W tych warunkach należy w związku z powyższym zadać pytanie, czy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] grudnia 2014 r. o odmowie przyznania M. E. świadczenia w drodze wyjątku - w oparciu o art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, spełnia powyższe wymagania. Jak wynika z treści omawianego przepisu, kluczowym dla pozytywnego uwzględnienia wniosku strony jest pojęcie "szczególnych okoliczności". Termin ten to nie jest zdefiniowany ustawowo a zatem interpretacja tej instytucji prawnej należy do organu orzekającego. Podkreślić przy tym wypada, że pojęcie to doczekało się bogatego orzecznictwa, które jednak odnosiło się zawsze przede wszystkim do stanu faktycznego, w którym był wydawany konkretny wyrok. W związku z tym, choć przy dokonywaniu wykładni prawa materialnego, jak najbardziej pożądane jest odwoływanie się do dorobku orzeczniczego, dotyczącego danej kwestii, to jednak zawsze należy brać pod uwagę, okoliczności faktyczne sprawy, w której dany pogląd został wyrażony. Nie można też wykluczyć, że określona instytucja prawna jest odmiennie postrzegana przez różne składy orzekające. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba zauważyć, że zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zaskarżona decyzja zawierała prawidłowe uzasadnienie, zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Zwrócić jednak należy uwagę, że wyjaśniając pojęcie "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, Prezes ZUS raz stwierdził, że (cyt.): "przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności", odsyłając w tym miejscu skarżącą do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 9 października 2008 r. (sygn. akt I OSK 378/08) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Wa 815/07) a dwa akapity dalej, organ przywołał zaś pogląd, zgodnie z którym (cyt.): "wprawdzie przepis art. 83 ww. ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości czasu przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych", wskazując w tym miejscu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2009 r. (sygn. akt II SA/WA 714/09). Tym samym przytoczone przez organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia poglądy, dotyczące wykładni art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, były ze sobą wzajemnie sprzeczne choć, jak wyżej wspomniano zawarte zostały w uzasadnieniu jednej i tej samej decyzji. W związku z tym w takiej sytuacji Sąd Wojewódzki powinien zająć stanowisko, czy zaskarżona decyzja, jako wewnętrznie sprzeczna, nie uniemożliwiała jednak stronie zrozumienie podstaw odmowy przyznania jej świadczenia a która to okoliczność mogła mieć wpływ na możliwość podniesienia przez M. E. odpowiednich zarzutów w skardze skierowanej do Sądu. Ponadto, podkreślić także należy, że w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki, dokonując wykładni art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, powołał się m. in. na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2009 r. (sygn. akt I OSK 733/08), zgodnie z którym "szczególne okoliczności" to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy i pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, chociaż nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej, a jedynie o częściowej, niezdolności do pracy". Tymczasem, chociaż – jak podano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - Sąd I instancji wziął pod uwagę powyższy, to jednak nie odniósł się w ogóle do przedstawionego w nim zagadnienia w kontekście sytuacji, w jakiej znajdowała się skarżąca, to jest braku jej atrakcyjności na rynku pracy jako osoby studiującej, matki dwójki małoletnich dzieci, a obecnie ciężko chorej. Powyższe stwierdzone uchybienia dowodzą, że dokonana przez Sąd Wojewódzki kontrola zaskarżonej decyzji nie była rzetelna, co skutkuje przyjęciem, że zaskarżony wyrok naruszał w sposób istotny art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie można było bowiem w tym przypadku mówić o właściwym wyjaśnieniu podstawy zapadłego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedwczesne byłoby ocenianie prawidłowości zarzutu materialnoprawnego, dotyczącego dokonania przez Sąd Wojewódzki błędnej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Ocena tego rodzaju zarzutu może bowiem nastąpić dopiero po prawidłowo - pod względem formalnym - rozpoznaniu sprawy przez Sąd I instancji. W związku z powyższym aktualnie Sąd Wojewódzki dokona ponownie kontroli zaskarżonej decyzji, a która to kontrola winna mieć charakter rzeczywisty a nie tylko pozorny. Sąd oceni też przy tym, czy przedstawiona wyżej wewnętrzna sprzeczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji mogła mieć w tym przypadku istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a., dlatego Naczelny Sąd Administracyjny nie wydał orzeczenia w tym zakresie.