I SA/Gl 571/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Teresa Randak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2015 r. sprawy ze skargi K. Ł., G. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2009 r. po wznowieniu postępowania podatkowego uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] wydanym po rozpatrzeniu sprawy z odwołania państwa K. i G. Ł. (dalej podatnicy) od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr ewid. [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w części wysokości podatku od nieruchomości za 2009 r., działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U.2012.749 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej SKO lub Kolegium) stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając rozstrzygnięcie SKO ustaliło, że decyzja organu I instancji została wydana na obu podatników, a wobec braku możliwości doręczenia tej przesyłki doręczyciel "pozostawił zawiadomienie o pozostawieniu jej w oddawczej skrzynce pocztowej adresata". Przesyłka została awizowana po raz pierwszy w dniu 15 grudnia 2014 r. oraz po raz kolejny w dniu 23 grudnia 2014 r. Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 150 § 2 O.p. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14 – dniowego okresu przechowywania pisma przez pocztę, tj. w niniejszej sprawie z dniem 29 grudnia 2014 r. Pomimo upływu tego terminu poczta nie zwróciła przesyłki nadawcy, lecz w dniu 5 stycznia 2015 r. przesyłkę tę wydano podatniczce. Następnie SKO wskazało na postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1908/9 oraz wyrok z dnia 11 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 1075/08, w których wyrażono pogląd, że dniem doręczenia zastępczego jest dzień, w którym bezskutecznie upłynął 14 – dniowy termin odbioru decyzji prawidłowo złożonej w placówce pocztowej (§ 2 zd. 2 art. 150 O.p.), a nie dzień późniejszego faktycznego wydania jej w tej placówce adresatowi, nota bene z naruszeniem przepisów O.p. Kolegium podkreśliło, że wprowadzenie przez ustawodawcę fikcji doręczenia jest w takiej sytuacji prawnie skuteczne, to znaczy pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, w tym także skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania (art. 223 § 2 O.p.), zaś okoliczność, że w niniejszej sprawie placówka pocztowa faktycznie wydała przesyłkę adresatowi w dniu 5 stycznia 2015 r. nie może w żadnym razie przesądzać o określeniu dnia doręczenia decyzji w rozumieniu przepisów O.p. Reasumując SKO ustaliło, że termin do złożenia odwołania w sprawie kończył się z upływem 12 stycznia 2015 r. a nie jak przyjęli podatnicy (strona) z upływem 19 stycznia 2015 r. (14 dni po faktycznym odebraniu przesyłki). W kwestii tej SKO powołało się na wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FSK 334/10 cytując wyrażony w nim pogląd zgodny z przyjętym w sprawie, w tym, że przetrzymanie i wydanie przez urząd pocztowy pisma po upływie tego terminu (z art. 150 § 1 O.p.) niewątpliwie stanowi uchybienie, jednakże uchybienie to nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. W skardze na to rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący państwo K. i G. Ł., domagali się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości zarzucając naruszenie: 1) art. 150 O.p. w związku z art. 148 i 149 O.p. poprzez przyjęcie, że doszło do doręczenia zastępczego w dniu 29 grudnia 2015 r., mimo, że strona odebrała przesyłkę w dniu 5 stycznia 2015 r. tj. w dniu, który został oznaczony na awizie jako ostatni dzień odbioru przesyłki w urzędzie pocztowym i obciążenie strony skutkami postępowania pracownika pośrednika, 2) art. 165 O.p. w związku z art. 145 O.p. poprzez uznanie za prawidłowe powiadomienie strony o wszczęciu postępowania podatkowego (poprzez doręczenie postanowienia w tym przedmiocie osobie nieuprawnionej do odbioru korespondencji w imieniu strony), a co za tym idzie zaakceptowanie, iż faktycznie nie wszczęto skutecznie postępowania w niniejszej sprawie w sposób przewidziany prawem, co powinno skutkować uznaniem, iż nie doszło do skutecznego wprowadzenia do obrotu decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że przedmiotowa decyzja została odebrana w terminie wskazanym na awizie pozostawionym skarżącym przez pracownika Poczty Polskiej i nie mieli oni żadnych podstaw do uznania, iż odebrali przesyłkę po terminie jej doręczenia, a zatem, że termin do wniesienia odwołania już ubiegł. Odwołanie zostało złożone w ostatnim dniu terminu tj. 19 stycznia 2015 r. licząc go od odbioru przesyłki. Zatem, zdaniem skarżących, nie uchybili oni terminowi do wniesienia odwołania, gdyż odwołanie zostało złożone w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Skarżący przytoczyli poglądy wyrażone w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 622/13 i NSA z dnia 27 września 2013 r. sygn. akt I FSK 1407/12, w których stwierdzono, że "Jeżeli placówka pocztowa wydaje podatnikowi pismo z urzędu skarbowego po upływie 14 dni od dnia próby jej pierwszego doręczenia, to ma on prawo być przekonany, że termin do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej zaczyna biec od dnia odbioru przesyłki, a nie wcześniej, tj. od upływu 14 dnia, od kiedy pismo leżało na poczcie". Skarżący przytoczyli treść art. 150 O.p. wskazując, że nie przewiduje on ani telefonicznych ustaleń co do kolejnego doręczenia przesyłki, ani ponownego naliczania pierwszego awizo, jak również przechowywania korespondencji przez okres dłuższy niż 14 dni licząc od pierwszego zawiadomienia. Zatem odbierając przesyłkę istnieje domniemanie, iż strona odebrała ją w terminie, w przeciwnym wypadku zostałyby ona już zwrócona. Następnie skarżący cytowali fragmenty uzasadnienia wyroku WSA w Gliwicach z dnia 16 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1506/11. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację. W piśmie z dnia 23 lipca 2015 r. pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę w całości, a w szczególności jej wnioski i zarzuty, dodatkowo powołując się m.in. na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 396/15 oraz WSA w Szczecinie z dnia 6 grudnia 2012 r., a nadto stwierdzając, że w sprawie nie mogły mieć zastosowania przepisy art. 150 O.p. ponieważ nie zostały spełnione przesłanki doręczenia zastępczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z treścią art. 144 O.p. "Organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora pocztowego (...)". W myśl art. 145 § 1 O.p. "Pisma doręcza się stronie (...). Stosownie do brzmienia art. 148 § 3 O.p. w razie niemożności doręczenia pisma osobom fizycznym w sposób określony w § 1 i 2 (w ich mieszkaniu, miejscu pracy, siedzibie organu podatkowego), a także w innych uzasadnionych przypadkach pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. "W przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi" (art. 149 zd. 1 O.p.). Zgodnie z art. 150 O.p., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149) "operator pocztowy (...) przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczenia pisma przez operatora pocztowego" (§ 1 pkt 1). "Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni" (§ 1a). "Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej (...). W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia odbioru, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy" (§ 2). Z powyższego wynika, że przepisy Ordynacji podatkowej przewidują w istocie dwa sposoby doręczenia osobom fizycznym pism w formie papierowej przez organ podatkowy, pierwszy, to faktyczne wydanie pisma takiej osobie (adresatowi) lub innym wymienionym w art. 149 O.p. osobom oraz drugi stosowany w razie niemożności realizacji pierwszego sposobu, poprzez uznanie doręczenia za dokonane (skuteczne) wobec upływu czasu przewidzianego do odbioru przesyłki (w rygorach przewidzianych art. 150 O.p.), bądź wobec odmowy przyjęcia pisma (art. 153 O.p.), chodzi więc o doręczenie faktyczne (dokonane) oraz doręczenie prawne (faktycznie niedokonane). Przepisy Ordynacji podatkowej w przypadku osób fizycznych przebywających w kraju, których adres jest znany, nie przewidują innego doręczenia (pism papierowych) organu podatkowego za pośrednictwem operatora pocztowego. Jest rzeczą oczywistą, co wynika wprost z treści art. 150 § 1 O.p., że zasadniczym, podstawowym i wyłączającym doręczenie prawne jest faktyczne doręczenie pisma konkretnej osobie (adresatowi) lub innym uprawnionym do jej odbioru osobom (w warunkach opisanych w art. 149 O.p.). Doręczenie z art. 150 O.p. jest możliwe tylko wówczas, gdy nie zostanie dokonane doręczenie faktyczne i tylko wtedy, gdy zostaną spełnione wszelkie wymogi formalne przewidziane dla tego rodzaju doręczenia. Wymogi te, ustanowione art. 150 O.p., to w przypadku operatora pocztowego: przechowywanie pisma przez okres 14 dni w jego placówce pocztowej, dwukrotne zawiadomienie o tym adresata w miejscach wskazanych w tym przepisie oraz pozostawienie tak doręczonego pisma w aktach sprawy. Brak wypełnienia którejkolwiek z tych przesłanek oznacza, że doręczenie takie nie uważa się za dokonane z upływem okresu przewidzianego w art. 150 § 2 O.p. Innymi słowy doręczenie z art. 150 O.p. następuje, gdy operator pocztowy wypełni obowiązki nałożone na niego tym przepisem, zaś wszelkie uchybienia w tym zakresie skutkują niemożnością uznania takiego doręczenia za skuteczne (prawne). Proces doręczania przesyłek w trybie art. 150 O.p. rozpoczyna się od chwili przekazania przez nadawcę (organ podatkowy) pisma operatorowi pocztowemu i kończy się z momentem zwrotu (niedoręczonego) pisma nadawcy (organowi podatkowemu) wobec konieczności pozostawienia go w aktach sprawy. Wymóg pozostawienia niedoręczonego pisma w aktach sprawy jest wymogiem ustawowym niezbędnym dla skuteczności zastosowania fikcji prawnej doręczenia z art. 150 O.p. Dokonując takiej regulacji ustawodawca działał racjonalnie aby nie dopuścić do sytuacji, w której dane pismo zostało faktycznie doręczone w sposób przewidziany prawem (art. 148 § 3 O.p.), a jednocześnie uznawane było za doręczone w inny niż faktyczny sposób (doręczenie prawne). O ile wymóg ten nie byłby istotny ustawodawca zrezygnowałby z niego tak jak uczynił to w przypadku doręczenia pism w postępowaniu cywilnym (art. 139 k.p.c.), karnym (art. 133 k.p.k.) czy sądowoadministracyjnym (art. 73 ustawy p.p.s.a). Przesłanka pozostawienia pisma w aktach sprawy funkcjonuje wyłącznie w postępowaniach administracyjnych (k.p.a. i O.p.) i ma na celu nie tylko szczególną ochronę obywatela z uwagi na charakter tych postępowań (władztwo administracyjne) lecz również wykluczenie jakichkolwiek sporów dotyczących tej kwestii. W sytuacji, gdy dane pismo organu podatkowego doręczone w formie pisemnej osobie fizycznej zostało przez nią odebrane, w jakimkolwiek czasie czy miejscu, doręczenie to uważa się za dokonane bez względu na to czy przy próbie jego doręczania stosowano przepis art. 150 O.p. czy też nie. Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z dnia 12 marca 2015 r. sygn. akt II FSK 317/13 i WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 2 czerwca 2015 r. sygn. akt 396/12. Skoro jak wynika z akt sprawy i co między stronami było bezsporne przesyłkę zawierającą decyzję z dnia [...] po uprzednim dwukrotnym awizowaniu i upływie terminu z art. 150 § 2 O.p. podatnicy odebrali faktycznie w dniu 5 stycznia 2015 r. i z tej przyczyny przesyłka ta nie została zwrócona organowi podatkowemu, a tym samym i włączona do akt sprawy, należało uznać, że nie doszło do doręczenia prawnego lecz faktycznego, a tym samym, że termin do złożenia odwołania od tak doręczonej decyzji upłynął z dniem 19 stycznia 2015 r. a przez to złożone tego dnia odwołanie nie uchybiało terminowi przewidzianemu do tego rodzaju czynności. Z tych przyczyn, Sąd wobec stwierdzenia naruszenia przepisu art. 228 §1 pkt 2 w związku z art. 223 § 2 O.p., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) orzekł jak w wyroku odstępując od zasądzenia kosztów postępowania wobec braku wniosku w tym przedmiocie strony reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika. Z uwagi na przedmiot rozstrzygnięcia Sąd nie oceniał innych elementów sprawy podanych w skardze (przewlekłość wszczęcia postępowania) czy też wydania spornej decyzji łącznie w stosunku do obu podatników (podatek od nieruchomości odpowiedzialność solidarna). .