I SA/Bd 835/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 09 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2012 r. do stycznia 2013 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że łącznie z egzekucją w niniejszej sprawie toczy się postępowanie zabezpieczające w VAT za kolejne okresy na kwotę ponad [...]zł. Od dłuższego czasu wszystkie rachunki bankowe skarżącego są zajęte. Zajęciu ulegają także inne składniki majątku jak: udziały, czy nadpłata w podatku. Oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości czy oszczędności, które choć w przybliżeniu pozwoliłby mu na zgromadzenie środków na wpis. Skarżący wskazał również, że działalność gospodarcza nie jest wykonywana od [...]2014r. Za 2014r. z tytułu zatrudnienia i sporadycznych umów o dzieło osiągnął jedynie dochód w kwocie ok. [...]zł. Pozostałe źródła dochodu w 2014r. były jednorazowe – dochód związany z likwidacją działalności i wyprzedażą zapasów [...]zł oraz zbycie [...] z [...] udziałów w [...][...]zł. Aktualnie skarżący zamieszkuje w mieszkaniu brata dzięki jego uprzejmości, partycypując w miarę możliwości w części kosztów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...]zł netto. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na kwotę [...] zł (wydatki mieszkaniowe, media, Internet, wyżywienie, środki czystości, ubrania). Posiada oszczędności w kwocie [...]zł oraz [...] udział w [...] o wartości nominalnej [...] zł. Nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. Z żoną od [...]r. ma wyłączoną małżeńską wspólność majątkową. Ze znajdującego się w aktach zeznań podatkowych skarżącego za 2014r. wynika, że za powyższy okres z tytułu stosunku pracy uzyskał dochód w kwocie [...]zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło i zlecenia) [...] zł, z tytułu zbycia udziałów [...]zł, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej [...]zł (przychód [...]zł). Ponadto skarżący przedłożył: zaświadczenie o zarobkach; zawiadomienia w sprawie zajęcia zabezpieczającego; decyzję w sprawie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych; zarządzenia zabezpieczenia; wyciągi z rachunków bankowych; fakturę za Internet – [...]zł; oświadczenie o posiadaniu oszczędności w kwocie [...]zł; oświadczenie o źródle utrzymania – wynagrodzenie za pracę [...]zł; oświadczenie o nieposiadaniu samochodu przez skarżącego; oświadczenie o nieposiadaniu przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej; oświadczenie, że lokal zamieszkuje na podstawie ustnej umowy nieodpłatnego użyczenia; korespondencję mailową z bankiem; PIT-37 żony skarżącego za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu umowy o pracę uzyskała odpowiednio dochód w kwotach [...]oraz [...]zł; PIT-36L skarżącego za 2013r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał dochód w kwocie [...]zł (przychód [...]zł). W piśmie z dnia 02 listopada 2015r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że dochód uzyskany za 2013r. przez skarżącego w kwocie ponad [...] złotych został przeznaczony na spłatę zobowiązań kredytowych. W konsekwencji dochód z działalności gospodarczej nie stanowił "czystego dochodu" skarżącego, albowiem został w całości spożytkowany na spłatę zobowiązań i nie pozwolił poczynić oszczędności. . Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącego za lata 2013–2014 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio [...]zł oraz [...]zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych za 2013r.) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Podkreślenia również wymaga, że skarżący będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Ponadto zdaniem orzekającego na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego w latach 2013-2014 nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Zdaniem orzekającego, przedstawione przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji finansowej, są nierzetelne. Z oświadczeń zawartych na urzędowym formularzu PPF oraz nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego wynika, że skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za prace wypłacanego w kwocie [...]zł. Zamieszkuje na zasadzie użyczenia w lokalu należącym do brata skarżącego. Nie posiada nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych. Posiada oszczędności w kwocie [...]zł. Nie posiada pojazdów. Skarżący akcentuje również okoliczność, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do ostatniego z powyższych stwierdzeń skarżącego wskazać należy, że wynagrodzenie za pracę skarżącego wpływa na wspólny rachunek skarżącego oraz jego małżonki. Niezrozumiałym jest zatem, że skoro skarżący nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego to wynagrodzenie za pracę skarżącego wpływa na wspólny rachunek bankowy. Dodatkowo lektura historii tego rachunku bankowego wskazuje, że operacje na tym właśnie rachunku bankowym ([...]) dokonuje w zasadzie tylko żona skarżącego. Ponadto wskazać również należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na nieaktualnym urzędowym formularzu PPF (K-52 akt sądowych) skarżący w pkt 6 wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Następnie składając wniosek na aktualnym urzędowym formularzu wycofał się z tej informacji. W kontekście powyższych ustaleń stwierdzić należy, że skarżący chociaż jak podnosi, że nie zamieszkuje wspólnie z żoną (orzekający nie kwestionuje tej okoliczności) to stwierdzić w kontekście powyższych ustaleń należy, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Odnosząc się do wskazywanych dochodów rodziny o czym była już mowa wcześniej skarżący podał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wypłacanego w kwocie [...]zł, natomiast jak wynika z przedłożonych zeznań podatkowych małżonki skarżącego za lata 2013-2014 za powyższe okresy uzyskała dochód w kwotach [...]oraz [...]zł. Skarżący nie przedłożył aktualnego zaświadczenia o zarobkach żony. Również analiza przedłożonych historii rachunków bankowych nie dała odpowiedzi na powyższe pytanie, albowiem żadne wynagrodzenie za pracę żony nie wpływa na te rachunki bankowe. Powyższe spostrzeżenie jest o tyle istotne, że jak wynika z oświadczeń skarżącego cała uzyskiwana przez niego kwota z tytułu zatrudnienia jest wydatkowana na miesięczne utrzymanie. Tymczasem z historii rachunków bankowych wynika, że wraz żoną regularnie spłacają raty kredytu w kwocie powyżej [...]zł. Skoro skarżący uzyskuje minimalne wynagrodzenie za pracę, a jego żona za 2013r. wykazała miesięczny dochód w kwocie ok. [...]zł natomiast za 2014r. w kwocie ok. [...] zł. to niemożliwym jest aby posiadali środki finansowe na comiesięczną spłatę rat kredytu. Zatem skarżący bądź jego żoną posiadają dodatkowe źródło dochodu bądź oszczędności których jednak skarżący nie chce ujawnić. Powyższe stwierdzenie potwierdza również analiza przedłożonych rachunków bankowych. Otóż na rachunki bankowe dokonywane są regularnie wpłaty własne i tak Bank [...][...]zł. [...] wpłaty [...]zł. Nie wiadomo zatem skąd małżonkowie posiadają tak znaczne środki finansowe którymi regularnie zasilają rachunki bankowe. Ponadto odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Odnosząc się do akcentowanej przez skarżącego okoliczności o posiadaniu z żona ustroju rozdzielności majątkowej wskazać należy, że z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący nie przedłożył zaświadczenia o zarobkach żony, informacji czy posiada samochody lub inne pojazdy oraz czy prowadzi działalność gospodarczą. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). Zdaniem orzekającego skarżący dopasowuje swoje oświadczenia, które rzekomo mają wykazać, że w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca – chociaż podnosi, że praktycznie nic nie ma (minimalne wynagrodzenie za pracę oraz oszczędności w kwocie [...]zł) - samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Reasumując, w ocenie orzekającego, na podstawie złożonych w trakcie postępowania dokumentów nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest rzeczywisty stan finansowy i majątkowy skarżącego oraz jego żony. Skarżący bowiem nie przedstawił rzetelnych informacji dotyczących zarówno swojej jak i małżonki sytuacji. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji