II FSK 3565/13

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-02-09

Skład orzekający: Anna Dumas, Stefan Babiarz, Barbara Kołodziejczak-Osetek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odstąpienie od umowy sprzedaży nieruchomości, nawet jeśli skuteczne na gruncie prawa cywilnego, wywołuje skutki na gruncie prawa podatkowego w postaci braku obowiązku zapłaty podatku dochodowego od przychodu ze sprzedaży, jeśli umowa sprzedaży została zawarta i cena została określona?
Ratio decidendi
Odstąpienie od umowy sprzedaży nieruchomości, zarówno ustawowe, jak i umowne, nie wywołuje skutków na gruncie prawa podatkowego w postaci braku obowiązku zapłaty podatku dochodowego od przychodu ze sprzedaży. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychodem jest wartość nieruchomości wyrażona w cenie określonej w umowie, niezależnie od faktycznego otrzymania zapłaty. Skuteczne odstąpienie od umowy nie wpływa na nieważność umowy ani na zaistnienie przychodu w rozumieniu tego przepisu.
Stan faktyczny
Skarżący złożył oświadczenie o zamiarze przeznaczenia przychodu ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe. Po wezwaniu organu złożył deklarację PIT-23, a następnie jej korektę, wykazując zerowy przychód. Przedstawił umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości, która przewidywała zapłatę m.in. przez potrącenie wierzytelności. Organ pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał wydatkowania kwoty na cele określone w ustawie i nie uznał poglądu o braku zobowiązania podatkowego z powodu odstąpienia od sprzedaży. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał decyzję w mocy, wskazując, że opodatkowaniu podlega przychód należny. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że zasada memoriałowa w podatku dochodowym od osób fizycznych oznacza powstanie obowiązku podatkowego niezależnie od faktycznego otrzymania pieniędzy, a odstąpienie od umowy nie wywołało skutku na gruncie prawa podatkowego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną. Zasądzono od T. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie kwotę 1800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 685/13 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych ze sprzedaży nieruchomości 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie kwotę 1800 (słownie: tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r., I SA/Kr 685/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę T. K. (zwanego dalej skarżącym) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych ze sprzedaży nieruchomości. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że w dniu 14 lutego 2007 r. skarżący złożył organowi oświadczenie, iż przychód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości zamierza przeznaczyć na mieszkanie i domek w zabudowie szeregowej, w terminie dwóch lat od daty zawarcia umowy sprzedaży. W związku z wezwaniem organu podatkowego z dnia 15 maja 2012 r. o przedłożenie dowodów dokumentujących przeznaczenie przychodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości dokonanej na podstawie umowy z 12 lutego 2007 r., skarżący w dniu 16 lipca 2012 r. złożył deklarację PIT-23, w której wykazał przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości w wysokości 198.200 zł oraz zryczałtowany podatek dochodowy w kwocie 19.822 zł. Następnie w dniu 19 października 2012 r. skarżący złożył korektę deklaracji PIT-23, wykazując zerowy przychód ze sprzedaży oraz brak zryczałtowanego podatku dochodowego. W trakcie postępowania podatkowego przedstawił przedwstępną umowę sprzedaży z dnia 10 marca 2008 r., zawartą między nim a przedstawicielami spółki, z której m.in. wynika, że skarżący zamierzał nabyć nieruchomość obejmującą budynek mieszkalny wraz z działką. Strony transakcji umówiły się, że zapłata nastąpi m.in. w drodze potrącenia wierzytelności przysługującej sprzedającej spółce wobec kupujących, z tytułu zawartych pomiędzy nimi wcześniej umów sprzedaży, m.in. umowy przeniesienia własności z dnia 12 lutego 2007 r. Ponadto strony ustaliły, że umowa przyrzeczona zostanie zawarta po wybudowaniu budynku w terminie najpóźniej do dnia 31 maja 2009 r. Skarżący przedstawił faktury VAT dotyczące zaliczek na zakup domu i mieszkania. Organ pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie wykazał wydatkowania kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości na cele określone w art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.- dalej: u.p.d.o.f.), a także nie uznał poglądu skarżącego, że nie istnieje zobowiązanie podatkowe z racji odstąpienia przezeń od sprzedaży nieruchomości. W odwołaniu skarżący wskazał, że skutecznie odstąpił od umowy sprzedaży nieruchomości, na dowód czego przedstawił kserokopię pisma swojego pełnomocnika z dnia 24 sierpnia 2012 r. zawierającego wezwanie drugiej strony umowy do zapłaty ceny z tytułu sprzedaży nieruchomości oraz pismo z dnia 18 września 2012 r. zawierające oświadczenie o odstąpieniu od umowy sprzedaży w związku z brakiem zapłaty ceny w wyznaczonym terminie. Decyzją z dnia 7 marca 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podnosząc, że dla celów podatkowych nie ma znaczenia okoliczność, czy cena została zapłacona, czy też zapłata została rozłożona w czasie. Opodatkowaniu podlega zatem przychód należny z tytułu odpłatnego zbycia. 3. Powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie m.in.: - art. 10 ust 1 pkt 8 lit a) u.p.d.o.f. poprzez błędne przyjęcie, że doszło do odpłatnego zbycia nieruchomości, co uzasadniałoby konieczność odprowadzenia podatku oraz art. 395 § 2 kodeksu cywilnego poprzez niedopuszczalne przyjęcie, iż umowa - od której skutecznie odstąpiono - wywołuje skutki prawne na gruncie prawa podatkowego, - art. 70 w związku z art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 – dalej: ord. pod.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji wymierzającej podatek w sytuacji, w której zobowiązanie podatkowe nią objęte przedawniło się, co winno skutkować uchyleniem decyzji i umorzeniem postępowania. W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wskazał, że nie podziela zarzutu, iż - ponieważ nie doszło do odpłatnego zbycia nieruchomości - organy niewłaściwie zastosowały art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. i bezpodstawnie określiły podatek od przychodu, którego skarżący nie uzyskał. Sąd pierwszej instancji wskazał, że art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f. jest przepisem szczególnym, określającym wysokość przychodu ze źródeł, określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. Wprowadza on w stosunku do przychodów zasadę memoriałową, zgodnie z którą obowiązek podatkowy powstaje niezależnie od tego, czy podatnik faktycznie otrzymał do dyspozycji pieniądze lub inne wartości, a więc czy cena określona w umowie sprzedaży została faktycznie zapłacona. Jest to odstępstwo od zasady kasowej, wyrażonej w stanowiącym lex generalis art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. (por. poglądy wyrażone w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 listopada 2007 r., SK 39/06, opubl. w OTK-A z 2007 r., nr 10, poz. 127). Sąd przyznał zatem rację organom podatkowym, wedle których powstanie obowiązku podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od przychodu ze sprzedaży nieruchomości wynika z zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości, a wysokość podatku uzależniona jest od ceny wynikającej z umowy. Jak wynika z umowy notarialnej sporządzonej w dniu 12 lutego 2007 r. - skarżący dokonał sprzedaży nieruchomości w nim wskazanej za cenę 198.220,00 zł. Zatem kwota (cena) oznaczona w umowie stanowi wartość uzyskanego przychodu, podlegającego opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych, niezależnie od tego czy skarżący tą kwotę faktycznie otrzymał. Sąd zauważył również, że próba wzmocnienia argumentacji o nieotrzymaniu zapłaty od kupującego przez odwołanie się do faktu skutecznego - według skarżącego - odstąpienia od umowy nie może skutecznie podważyć prawidłowości rozstrzygnięć organów podatkowych. Odstąpienie skarżącego od umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w dniu 12 lutego 2007 r. nie wywołało skutku na gruncie prawa podatkowego w postaci braku obowiązku zapłaty podatku dochodowego. Dalej sąd zaznaczył, że: - po pierwsze - skutecznie można odstąpić od umowy, w której zastrzeżono taką możliwość, a w umowie z dnia 12 lutego 2007 r. nie zawarto zastrzeżenia, że którejkolwiek ze stron lub obu stronom przysługuje prawo odstąpienia od umowy; - po drugie - w przypadku umów o przeniesienie własności nieruchomości umowne prawo odstąpienia jest możliwe do wprowadzenia jedynie do umowy o skutku zobowiązującym, umowa bowiem o skutku rzeczowym, a umową o takim skutku była umowa z dnia 12 lutego 2007 r., z tego rodzaju postanowieniem byłaby nieważna (art. 58 w związku z art. 157 k.c. stosowanym per analogiam). Umowne prawo odstąpienia powoduje stan niepewności analogiczny do tego, jaki jest następstwem dodania warunku lub terminu. Poza tym sąd pierwszej instancji wskazał, że niezrozumiałym jest, dlaczego skarżący nie podjął kroków w celu wyegzekwowania należnej ceny na drodze sądowego postępowania egzekucyjnego, lecz dopiero po blisko 4 latach, przymuszony koniecznością zapłaty należnego zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych, podjął działania prawne zmierzające do odstąpienia od umowy sprzedaży. 5. Powyższy wyrok skarżący zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie: 5.1) art. 491 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 – dalej: k.c.) – przez błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie oraz przyjęcie, że prawo odstąpienia od umowy przysługuje wyłącznie, gdy jest zastrzeżone w umowie (395 k.c), podczas gdy w art. 491 k.c. przewidziane zostało ustawowe prawo odstąpienia; 5.2) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 77 k.p.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zachowanie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej mimo wydania jej z naruszeniem prawa, to jest art. 28 ust. 2 i 2a) w związku z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2007 r. w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 217, poz. 1588), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i określenie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od rzekomego "przychodu uzyskanego" ze sprzedaży nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży z dnia 12 lutego 2007 r., którą skarżący nabył w dniu 9 sierpnia 2004 r. - mimo że nie doszło do zbycia nieruchomości przed upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie i brak jest należnego przychodu; 5.3) art. 70 § 1 ord. pod. – poprzez nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia; 5.4) art. 9 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący osiągnął należny przychód z umowy zbycia nieruchomości, mimo skutecznego odstąpienia od tej umowy; 5.5) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8 i art. 12 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi, pomimo że decyzje w toku postępowania wydane zostały z naruszeniem wyrażonych w tych przepisach podstawowych zasad postępowania administracyjnego co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego określenia przez organ podatku od przychodu, którego skarżący nigdy nie uzyskał; 5.6) art. 135 p.p.s.a. - poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w postępowaniu prowadzonym w granicach niniejszej sprawy - zaniechanie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 listopada 2012 r. określającą wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości; 5.7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i nieuwzględnienie skargi mimo wydania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z naruszeniem wskazanych przepisów prawa; 5.8) art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ograniczenie się do rozpoznania zarzutu błędnej wykładni art. 395 § 2 k.c, bez uwzględnienia skutków prawnych skorzystania z ustawowego prawa odstąpienia (art. 491 k.c.) w przypadku sprzedaży nieruchomości. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, - zasądzenia na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o: - oddalenie skargi kasacyjnej, - zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 6. Przede wszystkim nieuzasadnione są zarzuty naruszenia przepisów postępowania (pkt 5.2, 5.5, 5.7), albowiem ani sąd pierwszej instancji, ani też organy podatkowe ich nie oceniały w zakresie kontroli legalności zaskarżonych decyzji, ani też nie były one stosowane w rozpoznawanej sprawie. Postępowanie, które toczyło się przed organami podatkowymi to postępowanie podatkowe, w którym stosowano przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa. Przepisów tej ustawy w powołanych podstawach kasacyjnych brak. "W sytuacji gdy dokonana przez wojewódzki sąd administracyjny kontrola dotyczyła kwestii związanych z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc tego, czy organ podatkowy dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwie interpretował i nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione, to bezzasadne jest wskazanie w skardze kasacyjnej na naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów k.p.a., które na mocy art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a. nie mają zastosowania w spawach uregulowanych w o.p., a więc w sprawach podatkowych". (wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r., II FSK 1602/06, Lex nr 471299). Pogląd ten jest aktualny także w rozpoznawanej sprawie. Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (w tej sprawie nie miała ona miejsca). Oznacza to, że jest związany wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami kasacyjnymi. Nie może ich przy tym ani uzupełniać, ani prostować, ani też wyjaśniać (wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., I FSK 51/14, Lex nr 1768998; wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 3171/12, Lex nr 1769605; wyrok NSA z dnia 25 listopada 2014 r., II GSK 1253/13, Lex nr 1769663; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2013 r., II OSK 508/12, Lex nr 1375116; wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OSK 305/12, Lex nr 1145104). Pogląd ten jest więc utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. 7. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. Przepis ten nie ma samodzielnego bytu. Bez uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji nie jest możliwe zastosowanie jakichkolwiek środków prawnych wobec decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Przepis ten poza tym nie jest i nie może stanowić podstawy prawnej do stwierdzenia nieważności jakiejkolwiek decyzji. Taka podstawą prawną jest art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a., a takiego zarzutu w skardze kasacyjnej brak. 8. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 491 k.c. , o ile nawet gdyby przyjąć, że jest w jakimś zakresie zasadny, bo istotnie sąd nie badał kwestii odstąpienia od umowy ustawowego (art. 491 § 1 k.c.) lecz umowne (art. 395 § 2 k.c.), to jednak naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Jest to przecież (art. 134 § 1 p.p.s.a.) przepis postępowania, tym bardziej że i skarżący na tę kwestię nie powoływał się, że w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. W skardze powołał jako naruszony tylko art. 395 § 2 k.c. Otóż wbrew twierdzeniem skargi kasacyjnej poglądy na skutki ustawowego prawa odstąpienia i konsekwencje wykorzystania tego przepisu nie są jednoznaczne tak jak zostały one przedstawione w tym środku prawnym. Dość przytoczyć uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 27 lutego 2003 r., III CZP 80/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 141, wedle której "odstąpienie od umowy sprzedaży rzeczy ruchomej na podstawie art. 491 § 1 oraz art. 560 § 2 k.c. powoduje przejście własności tej rzeczy z powrotem na zbywcę". Dotyczy więc ona skutków ustawowego odstąpienia od umowy sprzedaży ruchomości. W dodatku pogląd ten spotkał się z głosami krytycznymi (zob. glosy krytyczne E. Gniewek w OSP 2003, nr 11, poz. 140, M. Podreckiej w PS 2004, nr 7-8, s. 223, M. Warcińskiego w PS 2004, nr 7-8, s. 237, B. Janiszewskiej PP 2004, nr 11, s. 49-53). W odniesieniu jednak do skutków skorzystania z ustawowego prawa odstąpienia od umowy sprzedaży nieruchomości utrwalone jest stanowisko odmienne, a mianowicie, że "odstąpienie od umowy sprzedaży nieruchomości, a także inne podobne czynności prawne, takie jak odstąpienie od umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego oraz rozwiązanie umowy sprzedaży nieruchomości, wywierają jedynie skutek obligacyjny, nie powodując automatycznie przejścia własności nieruchomości z powrotem na zbywcę i wymagają złożenia przez strony stosownego oświadczenia woli o powrotnym przeniesieniu własności. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 listopada 1993 r., III CZP 156/93 (OSNC 1994, nr 6, poz. 128), dotyczącej odstąpienia od umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i sprzedaży znajdujących się na nim budynków, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 listopada 1994 r., III CZP 130/94 (OSNC 1995, nr 3, poz. 42) dotyczącej odstąpienia od umowy sprzedaży nieruchomości oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 60/94 ("Biuletyn SN" 1994, nr 4, s. 16), dotyczącej rozwiązania umowy sprzedaży nieruchomości. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w innych orzeczeniach, odnoszących się do skutków odwołania darowizny nieruchomości (np. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 7 stycznia 1967 r., III CZP 32/66, OSNCP 1968, nr 12, poz. 199 i w uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 28 września 1979 r., III CZP 15/79, OSNCP 1980, nr 4, poz. 63). Uzasadnienie uchwały SN z dnia 27 lutego 2003 r., III CZP 80/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 141. Także w piśmiennictwie (zob. A. Szponar, Odstąpienie od umowy przeniesienia własności nieruchomości, Rejent 1995, nr 6, s. 9, a także w glosie do wyroku SN z dnia 10 listopada 1999 r., CKW 205/98, Rejent 2000, nr 9. s. 105) wyrażony jest pogląd, że: "Przyjęcie obligacyjnych skutków odstąpienia od umowy lepiej czyni zadość postulatowi, aby w stosunkach własnościowych dotyczących nieruchomości sytuacja prawna była możliwie jasna zarówno dla samych zainteresowanych, jak i osób trzecich. Zasada (kauzalności umów o przeniesienie własności nieruchomości) wymaga, żeby zobowiązanie do przeniesienia własności istniało w chwili zawierania danej umowy. Natomiast późniejsze zdarzenia, które powodują upadek umowy zobowiązującej, nie mają bezpośredniego wpływu na przeniesienie własności". W tej sytuacji można powiedzieć, że pogląd E. Gniewska powoływany w skardze kasacyjnej i piśmie strony (zob. glosa do uchwały SN z dnia 27 lutego 2003 r., III CZP 80/02. OSP 2003, nr 11, poz. 140) nie jest poglądem dominującym. Poza tym zwrócić uwagę trzeba na to, że ustawodawca podatkowy ustalając treść art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f. chciał uniknąć konsekwencji rozbieżności tych poglądów na prawo odstąpienia od umowy. Dlatego postanowił, że: "Przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej w wysokości wartości rynkowej. Przepis art. 14 ust. 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio." Oznacza to, że na uzyskanie przychodu nie ma wpływu ani to, czy cena w istocie została zapłacona, a istotne jest by zrealizowane zostały przesłanki zobowiązania się do zapłaty ceny i wydania rzeczy. Uprawnienie sprzedającego do odstąpienia od umowy, czy to ustawowe (art. 491 § 1 k.c.), czy umowne (art. 395 § 2 k.c.) nie wpływa na nieważność umowy, koszt jej zawarcia, a w konsekwencji na zaistnienie przychodu w rozumieniu art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f. Powyższe oznacza, że wbrew zarzutom skargi kasacyjnej skarżący osiągnął przychód z umowy zbycia nieruchomości, który prawidłowo został opodatkowany. Zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. jest więc nieuzasadniony. 9. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a., a zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło