II SA/Go 398/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi P.O. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu z dnia [...] r. [...]. 1. P.O. w dniu [...] października 2014 r. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie pracy jako bezrobotny. Dnia 6 lutego 2015 r. otrzymał skierowanie na szkolenie – Kurs prawa jazdy kategorii C. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Starostwa przyznał P.O. prawo do stypendium w okresie odbywania szkolenia (od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r.), w wysokości 120 % zasiłku dla bezrobotnych to jest w kwocie 997,40 zł brutto miesięcznie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] Starosta orzekł o utracie przez P.O. prawa do stypendium wraz z dniem [...] kwietnia 2015 r. z uwagi na zakończenie szkolenia w dniu [...] marca 2015 r. 2. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Starosta orzekł o utracie przez P.O. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] grudnia 2014 r. Następnie dnia [...] października 2015 r. Starosta wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Starosty nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. o przyznaniu P.O. stypendium w okresie odbywania szkolenia oraz decyzją ostateczną Starosty nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. o utracie prawa do stypendium. W wyniku postępowania wznowieniowego następnie organ wydał decyzję z dnia [...] października 2015r. nr [...], którą orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] lutego 2015r. oraz decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz odmówił przyznania P.O. prawa do stypendium od dnia [...] lutego 2015 r. P.O. wniósł odwołanie od wskazanej decyzji, jednakże Wojewoda postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] stwierdził uchybienie przez niego terminu do wniesienia odwołania. 3. Pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. Starosta zawiadomił P.O. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu pracy. Jednocześnie poinformowano go o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się w sprawie (doręczone 30 grudnia 2015 r.). Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Starosta powołując się na art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 76 ust. 1, art. 76 ust. 2 pkt 2 i pkt 4 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 12 lit. a) i d) ustawy z dnia 20 kwietnia o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 645 ze zm.), orzekł o uznaniu kosztów szkolenia, na które składały się odpłatność za szkolenie dla instytucji szkolącej w kwocie 1885 zł i koszty badań lekarskich w kwocie 355 zł, poniesionych przez Powiatowy Urząd Pracy za udział P.O. w szkoleniu pod nazwą: "Kurs prawa jazdy kategorii C" oraz stypendium w kwocie 339,20 za udział w tym szkoleniu, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne z Funduszu Pracy (pkt 1). Ponadto organ orzekł o obowiązku zwrotu przez P.O. nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w pkt 1 decyzji, w łącznej kwocie 2579,20 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że mimo prawidłowego pouczenia o obowiązku ujawniania faktów mających wpływ na zachowanie statusu bezrobotnego, P.O. świadomie nie poinformował o okolicznościach związanych z zatrudnieniem go w dniu [...] grudnia 2014 r., nie informując o tym także w trakcie wizyt w Urzędzie, czym wprowadził w błąd PUP co do spełnienia przesłanek osoby bezrobotnej uprawnionej do udziału w szkoleniu i pobierania z tego tytułu stypendium. Wskazał, że zatrudnienie to ustalił na podstawie otrzymanego z ZUS raportu o odprowadzeniu składki za 1 dzień zatrudnienia ([...] grudnia 2014 r.) w Kole Łowieckim [...]. Poniesione w tym zakresie koszty stanowią nienależenie pobrane świadczenie i P.O. zobowiązany jest do ich zwrotu, stosownie do treści art. 76 ust. 1 oraz art. 76 ust. 2 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia. Decyzję powyższą organ uzupełnił postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o pouczenie o prawie wniesienia odwołania. 4. Dnia 27 stycznia 2016r. P.O. wniósł odwołanie od powyższej decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. wskazując, że nie zgadza się z jej uzasadnieniem. Wskazał, że przeszedł weryfikację w zakresie spełnienia warunków skierowania na szkolenie, teraz z kolei organ twierdzi, że świadczenia te pobrał nienależnie i zobowiązuje go do zwrotu kosztów szkolenia i przyznanego stypendium, z uwagi na podjęcie jednodniowej pracy. 5. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty. Organ wskazując na treść przepisu art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia stwierdził, że skarżący świadomie wprowadził w błąd powiatowy urzędu pracy. Zdaniem organu P.O. został pouczony o obowiązkach związanych ze statusem osoby bezrobotnej. W dniu rejestracji tj. [...] października 2014 r. podpisał się pod oświadczeniem, że pozostaje osobą niezatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz zobowiązał się do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach niespełnienia warunków przewidzianych w ustawie. Ponadto potwierdził przyjęcie do wiadomości pouczenia o obowiązku zawiadamiania powiatowego urzędu pracy w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej albo utratę prawa do zasiłku. Treść tych pouczeń prowadzi do wniosku, że miał on świadomość ciążącego na nim obowiązku poinformowania urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, jako okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej. W związku z przemilczeniem przez stronę informacji o podjęciu innej pracy zarobkowej w dniu [...] grudnia 2014r. na rzecz Koła Łowieckiego [...] organ przyjął, że z zamiarem pośrednim strona świadomie wprowadziła w błąd urząd pracy co do okoliczności istotnych dla nabycia i posiadania przez nią uprawnień bezrobotnego. Przyjęte rozumienie świadomego wprowadzania w błąd powiatowego urzędu pracy prowadzi do stwierdzenia, że stypendium za udział w szkoleniu wypłacone w dniu [...] marca 2015 r. w kwocie 172,90 zł oraz w dniu [...] kwietnia 2015 r. w kwocie 166,30 zł (łącznie 339,20 zł) zostało pobrane przez Pana O. nienależenie i podlega obowiązkowi zwrotu na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, według którego za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Kolejnym świadczeniem pieniężnym, podlegającym zwrotowi jako nienależenie pobrane są koszty szkolenia. Jak wynika z akt sprawy Powiatowy Urząd Pracy w wyniku skierowania Pana P.O. na szkolenie, poniósł koszty przysługujące instytucji szkoleniowej w wysokości 1885,00 zł oraz koszty badań lekarskich w wysokości 355,00 zł, co daje łącznie kwotę 2240,00 zł. W związku, z czym zachodzi przesłanka do uznania, że wskazane koszty szkolenia stanowią nienależnie pobrane świadczenie w myśl art. 76 ust. 2 pkt 4 ustawy o promocji zatrudnienia 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie WLKP. P.O. wskazał, że nie zgadza się z decyzją Wojewody, bowiem w okresie szkolenia był osobą bezrobotną, a widniał w ZUS-ie ponieważ Koło Łowieckie [...] nie wykreśliło go. Koło Łowieckie kwestię wyjaśniło, ale organ nie przyjął tego do wiadomości. Wskazał również, że przed szkoleniem organ weryfikował okoliczności dotyczące zatrudnienia i nie było wówczas zastrzeżeń. Z tych względów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa) oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa). 8. Stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej organu I instancji art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia stanowi, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z ust. 2 pkt 4 tego samego artykułu za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się między innymi koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie. Ustawowy katalog sytuacji, w których następuje pozbawienie statusu bezrobotnego został zamieszczony w art. 33 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Katalog ten ma charakter zamknięty, a wystąpienie wskazanej w nim przyczyny zobowiązuje organ administracji do wydania decyzji o pozbawieniu tego statusu, w związku z czym decyzja taka nie ma charakteru uznaniowego. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności oraz czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń. 9. W niniejszej sprawie organy uznały, że w związku z podjęciem zatrudnienia w dniu [...] grudnia 2014 r. – któremu to faktowi skarżący w odwołaniu, ani w skardze nie zaprzeczył- i nie zgłoszeniu tego faktu w terminie wynikającym z art. 74 ustawy o promocji zatrudnienia (...), zgodnie z którym "bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej 12 oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku", stosownie do treści art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia wiązało się z utratą przez niego statusu osoby bezrobotnej. Zgodnie bowiem z ustawową definicją pojęcia bezrobotnego (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) ze statusu tego mogą korzystać tylko osoby pozostające poza zatrudnieniem lub niewykonujące innej pracy zarobkowej. Powyższe oznacza, iż jakakolwiek aktywność mająca na celu uzyskiwanie zarobków, mieszcząca się w ramach tego, co uznawane jest w ustawie jako zatrudnienie, lub inna praca zarobkowa stanowi przesłankę utraty tego statusu i to niezależnie od jej wymiaru czasowego czy też wysokości uzyskiwanych dochodów. Jednocześnie zauważyć należy, iż zgodnie z definicją legalną pojęcia innej pracy zarobkowej (art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) oznacza ono wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Jednak, co podkreśla się w judykaturze bezrobotny może zostać pozbawiony statusu bezrobotnego na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy tylko wówczas, jeżeli miał (a co najmniej przy zachowaniu należytej staranności, jakiej można by w danym przypadku odeń wymagać: powinien mieć) świadomość wystąpienia zdarzeń, które zgodnie z udzielonym jemu uprzednio w sposób właściwy pouczeniem skutkują utratą statusu bezrobotnego (por. wyrok WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., IV SA/Po 1359/14; dostępny, tak jak pozostałe cytowane orzeczenia, w bazie na stronie internetowej NSA). Wskazuje się również, że określenie, iż pobierający świadczenie musi być pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania nie oznacza dokonania jakiekolwiek pouczenia, lecz pouczenia zrozumiałego dla adresata. Tak więc, informacje niezrozumiałe, niepełne, wymagające dokonywania swoistych interpretacji ich treści nie stanowią pouczenia, o jakim mowa w tym przepisie (Por wyroki WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2010 r., III SA/Gd 175/10 i WSAw Opolu z dnia 30 września 2010 r., II SA/Op 368/10. Podobnie w orzecznictwie sądów w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych panuje ugruntowane stanowisko, iż przesłanką warunkującą obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest odpowiednie pouczenie, w jakich okolicznościach nie należy się ono, a więc strona nie ma prawa do jego pobierania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2010 r., II UK 149/10, LEX nr 786385; wyroki Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 9 stycznia 2013 r., III AUa 786/12, LEX nr 1267361 oraz z 17 stycznia 2013 r., III AUa 1029/12, LEX nr 1264428). Pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do świadczenia może polegać na przytoczeniu przepisów określających te okoliczności, ale musi być na tyle zrozumiałe, aby świadczeniobiorca mógł je odnieść do własnej sytuacji (konkretyzacja pouczenia). O prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lipca 2011 r., I UK 39/11, LEX nr 1043985, wyroki Sądów Apelacyjnych w Rzeszowie z 17 stycznia 2013 r., III AUa 1029/12, LEX nr 1264428 oraz w Poznaniu z 21 lutego 2013 r., III AUa 1182/12, LEX nr 1294836). 10. W orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie intencji ustawodawcy wprowadzenia uregulowanej w art. 76 ust. 1 i 2 instytucji nienależnie pobranego świadczenia i uprawnienia organu do żądania jego zwrotu, w tym także elementów konstrukcyjnych tej instytucji, podnosi się, że istotną cechą nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy. Wskazuje się przy tym, że celem wprowadzenia tego rodzaju rozwiązań było wyposażenie organów zatrudnienia w uprawnienie do żądania zwrotu pobranego świadczenia co do okresów, w których bezrobotny osiągał dochody z innych źródeł (por wyroki w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2007 r., IV SA/Po 386/06; WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2007 r., IV SA/Wr 234/07 oraz WSA w Gdańsku z dnia 9 listopada 2006 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący od momentu rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej otrzymał dwa pouczenia. Pierwsze pouczenie o prawach i obowiązkach bezrobotnego nastąpiło z chwilą doręczenia mu w dniu 30 października 2014 r. decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną. W pouczeniu tym, mającym skondensowaną i obszerną treść, wskazane zostały przesłanki uznania za bezrobotnego, przesłanki utraty statusu bezrobotnego oraz przesłanki zwrotu przyznanych świadczeń, w tym (obowiązek zawiadomienia w ciągu 7 dni powiatowego urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku - art. 74 ustawy), a także informację o grzywnie grożącej za niedochowanie tego obowiązku; została również przytoczona treść art. 76 ustawy czyli przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Kolejne pouczenie skarżący otrzymał dnia 9 lutego 2015r., z chwilą skierowania na szkolenie z dnia [...] lutego 2015 r. Na odwrocie tego skierowania skarżący podpisał oświadczenie, że zobowiązuje się powiadomić Urząd o podjęciu zatrudnienia po ukończeniu szkolenia. Zaznaczyć też należy, że w przypadku skarżącego sytuacja jednoczesnego pobierania świadczenia, odbywania szkolenia oraz realizowania umowy zlecenia nie zachodziła, gdyż ewentualne zatrudnienie dotyczyło dnia [...] grudnia 2014 r. Na podstawie tak zredagowanego oświadczenia skarżący miał podstawy uznać, że chodzi o zatrudnienie po odbyciu szkolenia. Z dokumentów załączonych do spawy nie wynika, że organ kierując skarżącego na szkolenie zweryfikował spełnianie przez skarżącego przesłanek wskazanych w art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Na podstawie zgromadzonych przez organ dowodów nie sposób też uznać, że działanie skarżącego było celowe i świadome, czyli świadomie zataił przed organem fakt zatrudnienia go przez jeden dzień dla potrzeb nagonki realizowanej w ramach działań koła łowieckiego. Wskazać również, należy że organy powierzchownie przeanalizowały samą kwestię zatrudnienia, którego być może celem było jedynie ubezpieczenie skarżącego biorącego udział w nagonce nie zaś faktyczne zatrudnienie spełniające przesłanki innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia. 11. Oceniając przedstawiony materiał dowodowy zdaniem Sądu organy nie wykazały okoliczności uzasadniających żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, określonych w art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Dotyczy to kwestii zebrania materiału dowodowego oraz poczynienie wszechstronnych ustaleń oraz jego pełnej oceny, zgodnie z wymogami art. 7 i 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej kpa), jak i odzwierciedlenia tego procesu w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 kpa). Stwierdzone przez sąd uchybienia organów w zakresie ustalenia faktów dotyczących zarówno samego zatrudnienia, jak i świadomości działania skarżącego P.O., rozpatrywane w kontekście przesłanek z art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia, co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz, na podstawie art. 135 ppsa, decyzji ją poprzedzającej.