I OZ 1559/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. G. i B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/15 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. G. i B. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1059/15, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), odmówił J. G. i B. K. wstrzymania wykonania zaskarżonej przez nie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia. Odmawiając zastosowania ochrony tymczasowej Sąd I instancji wskazał, że skarżące poza wniesieniem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie przedstawiły w skardze żadnego uzasadnienia na poparcie tego wniosku, a tym samym nie wykazały, iż spełniona została którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżące wniosły o jego uchylenie podnosząc, że w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja stanowiła będzie podstawę do wytoczenia przed sądem powszechnym powództw zmierzających do pozbawienia ich prawa nabytych nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że możliwość zastosowania przez sąd administracyjny instytucji ochrony tymczasowej uregulowanej w art. 61 § 3 P.p.s.a. związana jest ze złożeniem przez skarżącego wniosku w tym przedmiocie, który powinien zostać należycie uzasadniony w świetle przesłanek wskazanych w tym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 marca 2017 r., II OZ 295/17, z 19 kwietnia 2017 r., II OZ 419/17, z 11 maja 2017 r., II OZ 442/17). Jednocześnie jednak wychodząc naprzeciw uzasadnionym interesom skarżących, wskazuje się, że sąd administracyjny ma obowiązek uwzględniać z urzędu, a więc i bez wyczerpującego uzasadnienia wniosku strony, okoliczności decydujące o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do sądu. Realizacja powyższego obowiązku jest możliwa jedynie wówczas, gdy istnienie okoliczności faktycznych przemawiających za wstrzymaniem albo odmową wstrzymania wykonania decyzji jest na tyle oczywiste, że można przyjąć, że są one znane powszechnie, bez konieczności powoływania się na nie przez stronę, lub też gdy okoliczności tego rodzaju wynikają z akt sprawy (por. post. NSA z 31 marca 2005 r., II OZ 155/05, z 11 października 2017 r., II OZ 1061/17). Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że mimo braku przedstawienia we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji argumentacji przemawiającej za jego uwzględnieniem, możliwość taka wynika z analizy akt sprawy, w szczególności z uwagi na przedmiot zaskarżonej decyzji, którą utrzymano w mocy decyzję stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] października 1953 r. uznającego, że parcele o numerach pgr. [...] wchodzące w skład nieruchomości lwh [...] gm, kat. I. przeszły na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Nie może budzić wątpliwości, iż stwierdzenie nieważności tego rodzaju decyzji może spowodować istotną zmianę stosunków w sferze prawa własności nieruchomości objętych tym orzeczeniem. Wyeliminowanie orzeczenia we wskazanym trybie następuje ze skutkiem ex tunc i stwarza byłym właścicielom możliwość podjęcia działań zmierzających do przywrócenia im praw rzeczowych do spornych nieruchomości (w analizowanym przypadku dotyczy to również innych składników majątku objętego orzeczeniem z dnia [...] października 1953 r.). Sąd I instancji całkowicie pominął, że zawarte w uzasadnieniu skargi argumenty w znacznej mierze odnosiły się właśnie do skutków wykonania zaskarżonej decyzji. Uchybienie to mogło mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku strony. Skarżące wskazywały bowiem, że orzeczenie nacjonalizacyjne w sposób pośredni doprowadziło do wywołania skutków prawnych w zakresie prawa cywilnego. Podnosiły, że na części nieruchomości objętej tym orzeczeniem ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich. Nie odnosząc się do zasadności tej argumentacji w kontekście oceny legalności zaskarżonej decyzji, należy jednak uznać, że mogła ona stanowić okoliczność, o której wspomina przepis art. 61 § 3 P.p.s.a., a mianowicie wiązać wykonanie zaskarżonej decyzji z niebezpieczeństwem powstania trudnych do odwrócenia skutków lub znacznej szkody. Rozważenie przez Sąd I instancji wskazywanych przez stronę skutków prawnych orzeczenia z dnia [...] października 1953 r., mogło więc zadecydować o odmiennym załatwieniu wniosku skarżących. Sąd I instancji, orzekając ponownie w sprawie wniosku skarżących o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uwzględni całokształt okoliczności sprawy (w tym argumentację skargi) i na tej podstawie oceni, czy w tym przypadku zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji ochrony tymczasowej z art. 61 § 3 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.