II SA/Gd 60/15
WyrokWSA w Gdańsku2015-08-26
Skład orzekający: Janina Guść, Wanda Antończyk, Mariola Jaroszewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przy ustalaniu wysokości zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi przez byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, należy uwzględnić wartość działki budowlanej przyznanej byłej właścicielce jako formę rozliczenia, a także nakłady poniesione przez gminę na uzbrojenie terenu, które nie były związane z pierwotnym celem wywłaszczenia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, wartość działki budowlanej przyznanej byłej właścicielce jako forma rozliczenia, nie stanowiła nieruchomości zamiennej w rozumieniu przepisów, ale powinna być uwzględniona przy ustalaniu wysokości odszkodowania, jako element przysporzenia uzyskanego przez byłego właściciela. Sąd podkreślił, że nakłady poniesione przez gminę na uzbrojenie terenu, które nie były związane z pierwotnym celem wywłaszczenia (budowa ośrodka zdrowia), nie mogą być uwzględnione przy ustalaniu wysokości odszkodowania podlegającego zwrotowi.Stan faktyczny
Gmina wniosła skargę na decyzję Wojewody dotyczącą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi przez byłych właścicieli. Sprawa dotyczyła nieruchomości wywłaszczonej pod budowę ośrodka zdrowia, która ostatecznie została zagospodarowana jako targowisko. Gmina kwestionowała sposób ustalenia wysokości odszkodowania, domagając się uwzględnienia wartości działki budowlanej przyznanej byłej właścicielce oraz poniesionych nakładów na uzbrojenie terenu. Sąd rozpatrywał kwestię, czy przyznana działka budowlana stanowiła nieruchomość zamienną i czy nakłady gminy powinny być uwzględnione przy ustalaniu kwoty zwrotu.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Gminy na decyzję Wojewody z dnia 21 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Gmina wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 21 listopada 2014r. nr [...] uchylającą pkt 2, a w pozostałym zakresie utrzymującą w mocy decyzję Starosty z dnia 18 kwietnia 2014r. nr [...] w części dotyczącej ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi przez A. M., P. M. i W. M. na rzecz Gminy i utrzymującej w mocy tę decyzję w pozostałym zakresie.
Wyżej wymienioną decyzją z dnia 18 kwietnia 2014r., Nr [...], Starosta, na podstawie art. 136, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1,2,3,4,6 i art. 142 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, orzekł o zwrocie przez Gminę A. J. M. i P. K. M. każdemu po ¼ części udziału, a W. M. 2/4 udziału we własności nieruchomości położonej w Z., oznaczonej jako działki nr [...]-[...] stanowiące własność Gminy, dla których Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą KW [...].
W pkt 2 rozstrzygnięcia ustalono wysokość zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania na łączną kwotę 20.273,06zł zł, którą A., P. i W. M. są zobowiązani wpłacić na rzecz Gminy tytułem zwrotu odszkodowania, stosownie do posiadanych udziałów.
Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody złożyła Gmina Z.
W zaskarżonej do Sądu decyzji z dnia 21 listopada 2014r. nr [...] Wojewoda
I. uchylił pkt 2 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzekł:
2.o obowiązku zwrotu przez A. J. M., P. K. M. oraz W. M. na rzecz Gminy zwaloryzowanego odszkodowania w łącznej kwocie 23.²²398,33zł, w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, odpowiednio przez
a) A. J M. w udziale ½ w wysokości 5.849,58;
b) P. K. M. w udziale ½ w wysokości 5849,58zł;
c) W. M. w udziale1/2 w wysokości 11699,17zł.
II. w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego repertorium A Nr [...] w dniu 26 kwietnia 1988 r. pomiędzy I. I. M. a Naczelnikiem Gminy, dokonano na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości - wywłaszczenia nieruchomości działki nr [...] o pow. 0,34 ha Wymieniona nieruchomość, według treści umowy, była niezbędna Skarbowi Państwa pod budowę ośrodka zdrowia. W § 4 w/w aktu notarialnego wskazano, iż strony określiły cenę wywłaszczonej nieruchomości na kwotę 420000 zł "pomniejszoną o wartość działki budowlanej nr [...] o pow. 832 m², której własność I. I. M. zachowała". Działka budowlana nr [...], położona w Z. - nabyta została przez I. I. M. na mocy decyzji Naczelnika Gminy z dnia 25 maja 1988r.
W dniu 2 maja 2001 r. następcy prawni I. I. M. – A. M., P. M. i W. M. złożyli wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Starosta decyzją z dnia 12 października 2001 r. odmówił zwrotu nieruchomości, od której wnioskujący w dniu 8 listopada 2001 r. wnieśli odwołanie.
Wojewoda decyzją z dnia 3 czerwca 2002 r. uchylił powyższą decyzję i umorzył postępowanie. Stwierdził, że art. 53 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie daje podstaw do traktowania nieruchomości nabytej w drodze umowy jako wywłaszczonej również wtedy, gdy w stosunku do niej przed zawarciem umowy wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe.
A., P. i W. M. ponownie wnioskiem z dnia 27 listopada 2003 r. wystąpili o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Decyzją z dnia 26 stycznia 2004 r. Starosta umorzył postępowanie, wyjaśniając że w sprawie toczyło się już postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości, które zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody z dnia 3 czerwca 2002 r..
Na skutek odwołania wnioskodawców Wojewoda decyzją z dnia 21 października 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Staroście. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2001 r. (Sygn. akt III RN 10/01) uznał, że po zmianie podstawy prawnej mimo tożsamości przedmiotu i podmiotu, sprawa powinna być ponownie rozpatrywana. Na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., Nr 141, poz. 1492) wprowadzona została bowiem możliwość orzekania o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości w stosunku do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.
Starosta rozpatrując sprawę ponownie decyzją z dnia 20 kwietnia 2005 r. orzekł o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz A., P. i W. M. oraz o zwrocie przez nich na rzecz Gminy zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 10.069,12 zł.
Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji w dniu 22 września 2005 r. Wojewoda uwzględnił odwołanie i uchylił zaskarżoną decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazał wówczas na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 832 m2, położonej w Z., którą według organu odwoławczego można traktować jako nieruchomość zamienną.
Rozpoznając skargę na decyzję Wojewody Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyrokiem z dnia 7 czerwca 2006 r. (sygn. akt II SA/Gd 905/05) oddalił ją stwierdzając w uzasadnieniu, że nie wyjaśniono w sposób dostateczny, czy I. I. M. przyznano w ramach odszkodowania nieruchomość zamienną, ponieważ gdyby stanowiła ona nieruchomość zamienną, to zwrot wywłaszczonej nieruchomości stosownie do treści art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie byłby możliwy. Ponadto WSA wskazał, że niedostatecznie wyjaśniona została kwestia, czy na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany inny cel, który mógłby być podstawą wywłaszczenia na podstawie ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Rozpatrując sprawę ponownie Starosta decyzją z dnia 7 lutego 2007 r. zwrócił A. M., P. M. oraz W. M. własność opisanych wyżej nieruchomości położonych w Z. W treści decyzji organ wskazał, iż wysokość zwaloryzowanej należności, którą wnioskodawcy są zobowiązani wpłacić na rzecz Gminy tytułem zwrotu odszkodowania, zostanie ustalona odrębną decyzją.
Rozpoznając odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 5 kwietnia 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wyrokiem z dnia z dnia 21 czerwca 2007 r. nie stwierdzając naruszeń prawa zarzucanych przez skarżących.
W wyniku wniesionej przez A., P. i W. M. skargi kasacyjnej sprawę rozpoznał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 21 listopada 2008 r., I OSK 1653/07, uchylił zaskarżone orzeczenie oraz decyzję Wojewody z dnia 5 kwietnia 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji bezkrytycznie podzielił błędną wykładnię art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przyjętą przez Wojewodę w uzasadnieniu decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości. Nie wziął pod uwagę niedopuszczalności rozszerzającej wykładni przepisów o charakterze wyjątkowym, do jakich należą przepisy wywłaszczeniowe. W konsekwencji błędnie przyjął, że obowiązek zwrotu nieruchomości zamiennej, o którym mowa w art. 140 ust. 1 ustawy, może dotyczyć nieruchomości nabytej pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. przez osobę wywłaszczoną na innej podstawie prawnej niż art. 65 tej ustawy. Z powyższego wynikało, że skoro nabytej przez I. I. M. działki nr [...] nie można traktować jako nieruchomości zamiennej, to okoliczność, że w dniu orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości działka ta nie stanowiła już własności jej następców prawnych, nie będzie miała znaczenia dla oceny dopuszczalności zwrotu nieruchomości.
Wojewoda, rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z dnia 5 marca 2009 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z dnia 7 lutego 2007 r. Wojewoda po przeanalizowaniu sprawy stwierdził, że działki nr [...] o pow. 832 m2 nie należy traktować jako nieruchomości zamiennej, albowiem nieruchomość, oznaczona w chwili jej zbycia na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej jako działka nr [...], nie stanowiła gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisu art. 65 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ponieważ zgodnie z Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Gminy obowiązującym w roku 1988 była przeznaczona pod tereny koncentracji usług, w tym: administracja, łączność, handlu, targowisko, gastronomia, straż pożarna.
Także analiza treści aktu notarialnego umowy sprzedaży nieruchomości nie stwarzała podstaw do uznania przyznanej I. I. M. na mocy Naczelnika Gminy z dnia 25 maja 1988 roku, działki budowlanej za nieruchomość zamienną, albowiem jak wynikało z treści § 4 umowy sprzedaży działka budowlana nr [...] stanowiła jedynie formę rozliczenia między stronami zawieranej umowy, poprzez potrącenie z ustalonego odszkodowania wartości nabytej przez I. I. M. działki budowlanej nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając skargę Gminy na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 232/09, uchylił decyzję Wojewody z dnia 5 marca 2009 r. i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 7 lutego 2007 r. W uzasadnieniu WSA podkreślił, że decyzja o zwrocie nieruchomości powinna obligatoryjnie zawierać rozstrzygnięcie o zwrocie na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego wypłaconego odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu. WSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organy powinny przeprowadzić postępowanie celem ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wydać decyzję zawierającą dwa elementy: uregulowanie stosunków własnościowych wywłaszczonej nieruchomości oraz rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu odszkodowania.
Decyzją z dnia 19 grudnia 2011 r. Starosta orzekł o zwrocie na rzecz A. M., P. M. i W. M. własność nieruchomości położonej w Z. oznaczonej pierwotnie jako działka nr [...] stosownie do posiadanych udziałów oraz ustalił wysokość zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania na łączną kwotę 18.573zł, rozkładając tę należność do zwrotu na 10 równych rat przez zobowiązanych. W uzasadnieniu decyzji Starosta wyjaśnił sposób ustalenia zwaloryzowanej kwoty odszkodowania podlegającej zwrotowi. Biorąc pod uwagę postanowienie § 4 umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 26 kwietnia 1988 r., według którego cenę sprzedaży - 420.000,00 zł należało pomniejszyć o wartość działki budowlanej nr [...] obszaru 832 m2 , której własność I. I. M. zachowała, organ do kwoty 420.000,00 zł dodał kwotę 137.737,60 zł, jako wartość działki budowlanej, co dało łącznie kwotę 557.736,60 zł. Wartość działki nr [...] wyliczono w ten sposób, że od powierzchni 0.34 ha odjęto powierzchnię 0,0832 ha, w wyniku czego uzyskano powierzchnię 0,2568 ha.
Kwota 420.000.00 zł została podzielona przez 2.568 m2, czyli 1 m2 wyniósł 163,55 zł. Powierzchnię działki nr [...] pomnożono przez 163,55 zł, w wyniku czego uzyskano kwotę 136.073.60 zł. Tak wyliczoną kwotę dodano do 420.000,00 zł, co w sumie wyniosło 556.073,60 zł. Organ wskazał, że wyliczenie za 1 m2 wartości działki budowlanej ma potwierdzenie w analizowanych transakcjach sprzedaży sąsiednich nieruchomości na podstawie aktów notarialnych, gdzie wartość 1 m2 wynosiła 200 zł. Kwota 556.073.60 zł po waloryzacji wynosi 18.573,50 zł.
Zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, określono wysokość zwaloryzowanego odszkodowania do zwrotu w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości, czyli 68.075zł zł. Zgodnie z operatem szacowania nieruchomości sporządzonym przez rzeczoznawcę B. O. z dnia 20.12.2010 r. aktualna wartość rynkowa nieruchomości działki nr [..]-[...] wynosi 136.150,00 zł. Operat stanowiący podstawę wyceny został oceniony przez organ administracji pozytywnie.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Strona odwołująca się zarzuciła błędną interpretację podstawy prawnej nabycia działki nr [...] oraz to, że działka nr [...] miała charakter rolniczy. W odwołaniu zarzucono także zaniżenie wartości podlegającego zwrotowi odszkodowania poprzez przyjęcie stawki za 1 m2 powierzchni działki budowlanej w wysokości 1 m2 gruntów rolnych tj. kwoty 163,55 zł/1m2 oraz wskazano, że pominięte zostały nakłady na działce [...] poniesione w latach 1992-1993, które według skarżącego zostały podjęte bezpośrednio po wywłaszczeniu.
W odpowiedzi na odwołanie wnioskodawcy wnieśli o jego oddalenie, utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji oraz o korektę wyliczenia waloryzacji kwoty odszkodowania. W piśmie wskazano na błędną interpretację podstawy prawnej nabycia działki nr [...] i stwierdzono, że zarzut, iż działka nr [...] miała charakter rolniczy jest bezzasadny, gdyż zarzut ten rozstrzygnął już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2008 r. Nadto wnioskodawcy wskazali, że nakłady poczynione na działce [...] nie mogą być traktowane jako poczynione bezpośrednio po wywłaszczeniu oraz że nakłady te obniżyły wartość nieruchomości.
Rozpoznając odwołanie, decyzją z dnia 9 marca 2012 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w punktach 2, 3 i 4 dotyczących ustalenia wysokości zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania przez A. J. M., P. K. M. oraz W. M. na rzecz Gminy kwoty 18.573,50 zł i ustalił wysokość zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania na łączną kwotę 14.113,16 zł, którą A. J. M., P. K. M. i W. M. zobowiązani będą wpłacić na rzecz Gminy tytułem zwrotu odszkodowania. Należność określoną w pkt 2 decyzji rozłożono w stosunku do każdego ze zobowiązanych na 10 równych rat, łącznie po 1.411,32 zł, z oprocentowaniem niespłaconej części. W pozostałej części utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda uznał za bezsporne, że nabycie nieruchomości położonej w Z. oznaczonej jak działka nr [...] o pow. 0,34 ha nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 26 kwietnia 1988 r. zawartej w formie aktu notarialnego repertorium A Nr [...] pomiędzy I. I. M. a działającym w imieniu Skarbu Państwa Naczelnikiem Gminy w Z. Według treści tej umowy przedmiotowa nieruchomość niezbędna była Skarbowi Państwa pod budowę ośrodka zdrowia. Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat, od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Na działce nr [...] będącej przedmiotem wywłaszczenia zrealizowano inny cel publiczny w postaci urządzenia parkingu oraz targowiska. Organ odwoławczy podkreślając związanie orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który rozpoznając przedmiotową sprawę w wyroku z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1653/07, przesądził, że działka nr [...] nie stanowiła gospodarstwa rolnego a działka nr [...] nie miała charakteru nieruchomości zamiennej, zajął tożsame stanowisko.
Ustosunkowując się do zarzutu nieuwzględnienia w odszkodowaniu przez organ I instancji nakładów poniesionych przez Gminę na działce nr [..] jako podjętych bezpośrednio po wywłaszczeniu i powodujących zwiększenie jej wartości stwierdzono, że z akt sprawy nie wynika, aby w toku postępowania administracyjnego strona skarżąca wykazała, iż poniesione przez nią nakłady podniosły wartość działek nr [...]-[...] w taki sposób, że wartość zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi na rzecz Gminy Z. powinna być wyższa, aniżeli ustalona w decyzji organu I instancji. Nadto podkreślono, że zwiększenie wartości odszkodowania nie obejmuje wszystkich nakładów dokonanych na nieruchomości, ale tylko te, które mogą być poniesione na rachunek i ryzyko podmiotu wywłaszczonego, a tymi są nakłady związane z realizacją celu publicznego, który w niniejszym przypadku nie został zrealizowany.
W sposób odmienny od organu pierwszej instancji organ odwoławczy ustalił wysokość odszkodowania podlegającego zwrotowi. Uznał bowiem, że skoro działka nr [...] nie jest nieruchomością zamienną a jej wskazanie w umowie sprzedaży z 1988 r. miało charakter jedynie rozliczenia się między stronami (przez potrącenie z ustalonej kwoty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], wartości nabytej przez I. M. od Skarbu Państwa działki budowlanej nr [...]), to wartość tej działki nie może być dodana do kwoty 420.000 zł. Kwotą wyjściową przy dokonywaniu obliczeń waloryzacji należności do zwrotu winna być kwota 420.000 zł a nie kwota 420.000 zł powiększona o wartość działki nr [...] (tj. 556.073,60 zł), tak jak to wskazał organ I instancji. Wojewoda dokonał waloryzacji kwoty należnej do zwrotu, stosownie do art. 140 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Skargę na powyższą decyzję złożyła Gmina Z. Kwestionowanej decyzji zarzucono naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a, art. 140 ust. 1 i następnych oraz art. 141 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez nakazanie Gminie zwrotu A. M., P.M. i W. M. udziałów we współwłasności nieruchomości położonej w Z. oznaczonych jako działki nr [...]-[...], wadliwe ustalenie wysokości zwaloryzowanej należności tytułem zwrotu odszkodowania, w tym pominięcie wartości działki budowlanej nr [...] przyznanej jako nieruchomość zamienna. Wskazując na powyższe naruszenia wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty.
Skarżąca zakwestionowała brak uwzględnienia przy ustalaniu kwoty należności podlegającej zwrotowi wartości działki nr [...], która przyznana została na własność w 1988 r. byłej właścicielce oraz wartości nakładów poczynionych na nieruchomość, w szczególności na uzbrojenie terenu (budowa kolektora sanitarnego w 1998 r. i kanalizacji burzowej w 1992 r.). Skarżący zaprzeczył tezie, jakoby działka nr [...] nie stanowiła części gospodarstwa rolnego. Skarżący uznają, że w 1988 r. organ kupując działkę nr [...] przyznał I. M. nieruchomość zamienną w postaci działki budowlanej nr [...] pomniejszając przy tym cenę nabywanej działki nr [...] o cenę działki budowlanej i wypłacił różnicę wartości tych nieruchomości w kwocie 420 000 zł. Powyższe potwierdza notatka służbowa z dnia 2 marca 1987 r. oraz akt notarialny z 1988 r.
Wyrokiem z dnia 18 lipca 2012r. w sprawie sygn.. akt II SA/Gd 251/12 Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd w pierwszej kolejności wskazał na naruszenie przez organ II instancji przepisu art. 139 kpa stanowiącego, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Organ odwoławczy obniżył należność do zwrotu na rzecz gminy, tym samym rozstrzygając na niekorzyść strony odwołującej się i nie zawarł żadnego wyjaśnienia, iż w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 kpa. Sąd wskazał, że organ odwoławczy wyłączając z rozliczenia wartość nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie ustalił związanych z tym okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ winien ustalić okoliczności takie jak ustalenie jaki wpływ na cenę działki nr [...] miało przeniesienie na I. M. prawa własności działki nr [...].Sąd wskazał, że brak charakteru działki nr [...] jako zamiennej nie oznacza, że nie mogła ona stanowić elementu rozliczeń w ramach ekwiwalentu za wywłaszczoną działkę nr [...].. Co do nakładów poniesionych na nieruchomości Sąd wskazał, że przepis ten nie dotyczy nakładów poniesionych na nieruchomości bezpośrednio po wywłaszczeniu, a więc w krótkim okresie czasu po wywłaszczeniu, lecz jak wynika z jego treści, działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości. O ile zatem na nieruchomości zostały poniesione nakłady związane z realizacją celu wywłaszczenia zwiększające wartość nieruchomości, nakłady te winny być uwzględnione w ustalaniu jej wartości.
Decyzją z dnia 5 sierpnia 2013 podjętą na podstawie art. 138 § 2 kpa Wojewoda uchylił decyzję Starosty z dnia 19 grudnia 2011r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ II instancji wskazał, że wydanie orzeczenia w kwestii wysokości zwrotu odszkodowania wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, gdyż prowadzone przez Wojewodę postępowanie stosownie do wskazań zawartych w wyroku Sądu nie doprowadziło do wyjaśnienia spornej kwestii, a mianowicie ustalenia czy działka nr [...] była dodatkową rekompensatą za wywłaszczenie działki nr [...]. Organ odwoławczy, kierując się wskazaniami Sądu, ustalił, że w zakresie dotyczącym pokwitowania wypłaty odszkodowania, dokumentacja księgowa w zakresie wypłaty odszkodowania za działkę nr [...] zgodnie z zasadami archiwizacji została zniszczona. Organ odwoławczy wskazał, że zachodzi konieczność sporządzenia aktualnej wyceny dla zwracanej działki, tak aby w momencie orzekania dysponować aktualną wyceną działek.
Ponownie rozpoznając sprawę Starosta wydał wyżej powołaną decyzję z dnia 18 kwietnia 2014r., na mocy której orzekł o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [...]-[...] i o zapłacie na rzecz gminy Z. kwoty 20.273,06 tytułem zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.
W uzasadnieniu decyzji Starosta w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz opisał wskazane przez Wojewodę okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Organ I instancji wskazał, że zwaloryzowane odszkodowanie podlega zwrotowi obecnemu właścicielowi nieruchomości, czyli Gminie oraz przytoczył mające w sprawie zastosowanie przepisy art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Organ ustalił, że za wywłaszczoną działkę oznaczoną w dniu jej nabycia jako działka nr [..] o powierzchni 0,34ha poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca ustalone w decyzji odszkodowanie na rzecz gminy. Kwota, która podlega zwrotowi na rzecz gminy wynosi 20.273,76zł. Następnie organ przedstawił sposób jej obliczenia, powołując się na § 4 aktu notarialnego z dnia 25 kwietnia 1988r., w którym strony ustaliły cenę na kwotę 420.000zł, pomniejszoną o wartość działki budowalnej nr [...] o pow. 832, której własność I. M. zachowała. Organ przytoczył treść notatki służbowej z dnia 20 listopada 1987r. na okoliczność porozumienia w sprawie wykupu gruntu pod A. w Z. pod warunkiem otrzymania: "1. Kwota do wypłacenia za dz. Nr [...]-420tys.zł, 2. Działka bliźniacza na osiedlu [...], 3. Wydzielenie dwóch działek na własnym gruncie za posesją Ob. L.. Jeżeli będą możliwości prawne, to Ob. M. otrzyma zezwolenie na wydzielenie działek budowalnych w okolicy obwodnicy, 5. Termin zapisów notarialnych ustala się na 9 grudnia 87r. 6. Ob. M. zezwala na ewentualne wejście wykonawcy na teren jeszcze przed wykupem gruntów-zawarciem aktu notarialnego".
Organ I instancji powołując się na powyższe do kwoty 420.000zł dodał kwotę157.1573zł, jako wartość działki budowalnej nr [...], co łącznie dało kwotę 577.173zł. Kwota 157.173zł został ustalona w operacie szacunkowym z dnia 12 marca 2014r. sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego B. O., po lustracji nieruchomości w dniu 7 marca 2014r. Określenie wartości przedmiotu wyceny ustalono na dzień wywłaszczenia dz. nr [...], tj. datę zawarcia umowy z dnia 26 kwietnia 1988r., stan przedmiotu wyceny ustalono na dzień 25 maja 1988r. (data wydania decyzji przez Naczelnika Gminy i datę sporządzenia operatu, tj.12 marca 2014r., którą przyjęto jako datę zwrotu nieruchomości (rozliczenia). Kwota odszkodowania 577.173zł (przed denominacją), po waloryzacji wynosi 20.273,06zł. Wyliczone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zwaloryzowane w oparciu o wskaźniki wzrostu cen i usług stanowi załącznik do decyzji.
Organ I instancji wskazał, że z operatu rzeczoznawcy wynika, że aktualna wartość rynkowa nieruchomości gruntowej obejmującej działki nr [...]-[...] wynosi 286.982zł, z czego 50 % wartości wynosi 143.491zł, a więc stosownie do art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami kwota odszkodowania podlegającego zwrotowi nie przekracza 50% aktualnej wartości nieruchomości. Wartość nieruchomości podlegającej zwrotowi na rzecz byłego właściciela została ustalona na podstawie operatu szacunkowego przy zastosowaniu podejścia porównawczego metodą korygowania ceny średniej, po uwzględnieniu cech porównawczych i analizie rynku nieruchomościami gruntowymi z powiatu starogardzkiego w latach 2012-2013r. –rzeczoznawca przyjął wartość 1m² na kwotę 86zł, co po przemnożeniu przez ogólną powierzchnię daję kwotę 286.982zł. Organ I instancji ustalił, że rzeczoznawca majątkowy sporządził operat zgodnie z przepisami prawa, dokonując prawidłowego określenia wartości rynkowej przedmiotowej nieruchomości.
Gmina wniosła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i zmianę, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi Gmina podniosła, że decyzja jest wadliwa i ponowiła swoje zarzuty wnoszone do wcześniej wydawanych decyzji, a mianowicie zarzuciła, że decyzja całkowicie pomija wartość nakładów poniesionych na przedmiotowej nieruchomości przez Gminę. Nakłady zostały poczynione przez skarżącą jednostkę samorządu terytorialnego i dotyczą uzbrojenia terenu. Gmina wykonała kanalizację burzową, kolektor sanitarny oraz doprowadziła do działki instalację wodociągową i elektryczną. Ponadto dokonała utwardzenia całego terenu. Ulepszenia te były zgłaszane i udokumentowane przez skarżącą, jednak z nieznanych względów organ I instancji ignoruje uzasadnione żądania skarżącej. Podkreślono, że działka nr [...] stanowiła grunt rolny pozbawiony jakichkolwiek urządzeń infrastrukturalnych.
W zaskarżonej decyzji z dnia 21 listopada 2014r. Wojewoda uchylił pkt 2 decyzji Starosty z dnia 18 kwietnia 2014r. i orzekł o obowiązku zwrotu na rzecz Gminy zwaloryzowanego odszkodowania w łącznej kwocie 23.398,33zł i w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie, wskazując że co do poprawności postępowania wypowiedziały się również sądy administracyjne tj. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2008r. sygn. akt I OSK 1653/07 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 18 lipca 2012r , sygn. akt II SA/Gd 251/12.
Wojewoda wskazał, że stosownie do art. 153 ustawy z dni 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) ocena prawa i wskazania, co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przytoczył mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przepis art. 216 ust. 2 ustawy dopuszczający zwrot w trybie ustawy nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa albo gminy w drodze umowy cywilnoprawnej zawartej na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nadto organ przywołał przepis art. 137 ust. 1 ustawy stanowiący co do zasady, że zwrócona może być jedynie nieruchomość zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z treścią aktu notarialnego z dnia 26 kwietna 1988r. Repertorium A nr [...], celem nabycia działki nr [...] była budowa ośrodka zdrowia. Zgodnie z art. 136 ust. 1 ustawy nieruchomość nie może być użyta na cel inny niż określony w akcie wywłaszczenia, w tym przypadku w akcie notarialnym, przy czym cel wywłaszczenia należy rozumieć bardzo ściśle. W rozpatrywanej sprawie cel wywłaszczenia został określony w sposób nie budzący wątpliwości.
Organ zobligowany do uwzględnienia ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyżej powołanych wyrokach Sądu dokonał analizy materiału dowodowego ustalając w pierwszej kolejności obecny stan zagospodarowania działki. W tym zakresie organ powołał się na protokoły dotyczące oględzin spornej nieruchomości z dnia 6 stycznia 2005r., z dnia 16 sierpnia 2010r., na załączone zdjęcia, protokół rozprawy administracyjnej z dnia 14 września 2010r. oraz na decyzję Wójta Gminy z 2 listopada 2004r. o ustaleniu lokalizacji celu publicznego, w której wskazano, że obecnie przedmiotowe działki są niezabudowane. Z powołanych protokołów oraz zdjęć, jak podał organ wynika, że działka jest terenem niezainwestowanym, brak nakładów obecnego właściciela, aktualny sposób wykorzystania terenu –częściowo jako stanowisko targowe, w wyniku oględzin z dnia 16 sierpnia 2010r. stwierdzono, że przedmiotowe działki stanowią plac targowy w centrum Z., niezabudowany, utwardzony kostką brukową, przy czym utwardzenie kostką brukową terenu, który pełni funkcję targowiska, zrealizowano po złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości.
Powyższe dowody w sposób jednoznaczny wskazują, że na przedmiotowej nieruchomości cel wywłaszczenia, tj. budowa ośrodka zdrowia nie został zrealizowany, albowiem wskazana działka została zagospodarowana targowiskiem.
Odnosząc się do kwestii nakładów poniesionych na nieruchomości i kwestię zwiększenia lub zmniejszenia wartości nieruchomości, gdy nakłady poczynione zostały na realizację inwestycji niezwiązanej z celem wywłaszczenia organ powołał się i na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 20102r. sygn. akt I OSK 816/11oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2013r. sygn. akt II SA/Kr 112/13.Organ powołał się na uzasadnienie wyroku NSA, zgodnie z którym "Wskazane w art. 140 ust 1 ustawy zwiększenie wartości nieruchomości na skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości, powiększające wysokość odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców, określonego według zasad wskazanych w art. 140ust. 2 ustawy, może obejmować tylko te nakłady, które zostały poczynione dla realizacji celu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane nakładami niezwiązanymi z realizacją celu wywłaszczenia nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu wysokości odszkodowania(...).Powyższy pogląd opiera się na logicznym założeniu, że przepis art. 140 ust 4 nie stanowi samodzielnej regulacji prawnej, lecz jest konsekwencją orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Brak jest zatem podstaw do tego, aby przy obliczaniu wysokości odszkodowania uwzględniać wzrost wartości nieruchomości spowodowany innymi działaniami niż te, które zmierzały do realizacji celu publicznego...".
Powołując się na powyższe ustalenia faktyczne i prawne organ odwoławczy ustalił, że zarzut skarżącej Gminy dotyczący poniesionych nakładów nie może być uwzględniony, gdyż nakłady, które zostały zgłoszone i udokumentowane w trakcie rozprawy administracyjnej w dniu 14 września 2010r. nie mają żadnego związku z realizacją celu wywłaszczenia, jakim była budowa ośrodka zdrowia. Natomiast utwardzenie kostką brukową nastąpiło po złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości, co również powoduje, że nakłady te pozostają bez znaczenia dla wysokości odszkodowania.
Następnie organ odwoławczy poczynił ustalenia dotyczące wpływu wartości działki nr [...] o pow. 832 m², o której mowa w akcie notarialnym z dnia 26 kwietnia 1988r. na wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, tj. działkę nr [...]. Organ wskazał, że wiążąca jest w tym zakresie ocena Sądu, który ustalił, że działka nr [...] nie stanowiła nieruchomości zamiennej przyznanej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Dokonując ustaleń w powyższym zakresie organ odwoławczy powołał się na pismo Wójta Gminy z dnia 14 lutego 2013r. w którym stwierdzono, że nie odnaleziono pokwitowania zapłaty odszkodowania za nieruchomość zakupioną od I. M.- dokumenty księgowe archiwizowane są zgodnie z ustawą i uległy zniszczeniu.. Nadto w oświadczeniu z dnia 15 stycznia 2013r. W. M. informował, że nie istnieje pokwitowanie wypłaty za sprzedaną w ramach postępowania wywłaszczeniowego nieruchomość. W takim stanie rzeczy wskazano, że nie jest możliwym jednoznaczne wskazanie faktycznie wypłaconej ceny w ramach odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną, oznaczoną jako działka nr [...], gdyż dokument mogący jednoznacznie potwierdzić kwotę został zniszczony.
Organ biorąc pod uwagę powyższy stan rzeczy uznał za wiążącą treść aktu notarialnego, jako dokumentu o charakterze urzędowym sporządzonym przez notariusza, stwierdzającym dokonanie określonych czynności prawnych, gwarantującym ich pewność. Potwierdzenie dokonania czynności prawnej w szczególnej formie jaką jest akt notarialny, stanowi gwarancję pewności jej zdziałania. Z tych przyczyn organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z tekstem aktu notarialnego z dnia 26 kwietnia 1988r. strony określiły "(...) cenę na 420000,00zł (...), pomniejszoną o wartość działki budowalnej nr [...] (...).
Odnosząc się do treści notatki służbowej sporządzonej w dniu 20 listopada 1987r., z której wynika, że I. I. M. zgadza się na dobrowolny wykup gruntów pod budowę ośrodka zdrowia pod warunkiem m.in. wypłacenia 420 tys. zł oraz otrzymania bliźniaczej działki na osiedlu [...], organ stwierdził, że nie posiada ona mocy wiążącej. Zapis ten mógłby świadczyć o tym, że ww. ustaliła warunki na jakich zgodzi się sprzedać nieruchomość, jednakże dopiero treść aktu notarialnego stanowi dowód zawarcia tej umowy i ostatecznych jej warunków. Z tych przyczyn, w ocenie Wojewody, z treści aktu notarialnego bezprzecznie wynika, że cena została określona na 420000zł i taki zapis z racji, gwarancji jaką niesie za sobą szczególna forma czynności prawnej stanowiącej akt notarialny ma swoiste "pierwszeństwo" przed zapisami przywołanej notatki służbowej. Organ zwrócił również uwagę, że działki nr [...] wskazanej w akcie notarialnym nie można uznać za bliźniaczą w stosunku do nieruchomości wywłaszczanej pod względem powierzchni, czy też wartości, na co wskazuje sporządzony w sprawie operat szacunkowy z dnia 12 marca 2014r. określający wartość rynkową działki nr [...] na dzień wywłaszczenia działki nr [...]. W ocenie Wojewody treści notatki nie można bezpośrednio utożsamiać z zapisami przedmiotowego aktu notarialnego, gdyż w jego treści nie znajdują się żadne odniesienia do notatki . O ważności umowy przesądza treść aktu notarialnego.
W tych okolicznościach Wojewoda uznał, że w akcie notarialnym z dnia 26 kwietnia 1988r. w ramach rozliczeń z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przyjęto kwotę 420000zł. W związku z tym stanowi ona podstawę dla ustalenia wysokości zwracanego zwaloryzowanego odszkodowania.
Dokonując ustalenia wysokości odszkodowania organ w pierwszej kolejności przytoczył treść przepisu art. 217 ust. 2 ustawy stanowiącego, że osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990r., w razie zwrotu nieruchomości, zwracają zwaloryzowane odszkodowanie, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości nieruchomości. Zgodnie z art. 5 ustawy waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Jak stanowi art. 227 ustawy do czasu ogłoszenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźników zmian cen nieruchomości, waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
Odnosząc się do wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania sporządzonego przez organ I instancji w oparciu o wskaźniki wzrostu cen i usług konsumpcyjnych stanowiącego załącznik do decyzji z dnia 18 kwietnia 2014r. organ odwoławczy wskazał, że za kwotę bazową przyjęto w nim wartość wskazaną w akcie notarialnym (420000zł) powiększoną o oszacowaną wartość rynkową działki nr [...] na dzień wywłaszczenia (157173zł) łącznie 577173zł i kwotę tę poddano waloryzacji. Organ odwoławczy powołując się na dokonane ustalenia wskazał, że kwota ta nie jest prawidłowa, albowiem kwotą prawidłową podlegającą waloryzacji powinna być kwota 420000zł. Dodatkowo w obliczeniach organ I instancji nie uwzględnił wskaźnika cen towarów i usług za rok 1988- co również ma wpływ na poprawność obliczeń.
Powołując się na powyższe oraz na tę okoliczność, że organ odwoławczy orzeka siedem miesięcy po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji, koniecznym było ponowne przeprowadzenie waloryzacji ww. kwoty w oparciu o wskaźniki roczne ( odnośnie lat 1988-2013) i miesięczne ( odnośnie roku 2014r) cen towarów i usług konsumpcyjnych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Stosowne wyliczenia zostały przedstawione w załączniku do decyzji . Kwota odszkodowania po waloryzacji wyniosła 23.398,33zł i nie przekracza 50% aktualnej wartości nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]-[...] ustalonej na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego w dniu 12 marca 2014r. przez rzeczoznawcę majątkowego.
Gmina wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody w części dotyczącej ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi przez A. M., P. M. i W. M. i utrzymującej w mocy decyzję Starosty w pozostałym zakresie.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7,77 i 80 kpa oraz art. 140 ust. 1 i nast. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2010r., nr 102, poz. 651 ze zm.) poprzez nakazanie Gminie zwrotu A. M., P. M. i W. M. nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]-[...], wadliwe ustalenie zwaloryzowanego odszkodowania, w tym pominięcie wartości nakładów oraz przyznanej działki budowalnej nr [...].
Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia 18 kwietnia 2014r.
W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że decyzja organu II instancji jest wadliwa, w szczególności na tej podstawie, że nie uwzględnia wartości działki nr [...] przyznanej I. M. w ramach rozliczeń za nabywaną przez Gminę działkę rolną, a ponadto pomija nakłady poniesione przez skarżącą.
Uzasadniając zarzut pominięcia nakładów skarżąca wskazała, że wprawdzie pewne wątpliwości może rodzić uznanie utwardzenia terenu (nawiezienie żwiru, szlaki i ułożenie kostki brukowej) w latach 1992-2003, to z całą pewnością za realizację celu publicznego należy potraktować nakłady poczynione na uzbrojenie terenu polegające na wykonaniu kolektora sanitarnego (1988) i kanalizacji burzowej(1922). Zostały one pominięte, mimo zgłoszenia ich w trakcie rozprawy w dniu 14 września 2010r. Wprawdzie prawdziwe są stwierdzenia organów i sądów, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, jednakże wymienione prace były niezbędne dla przygotowania gruntu rolnego do zabudowy i stanowiły nakłady konieczne.
Skarżąca zarzuciła, że Wojewoda nie próbując ustalić rzeczywistego przebiegu zdarzeń i faktycznej woli stron umowy, błędnie interpretuje nieprecyzyjne sformułowanie § 4 umowy sprzedaży działki nr [...] dotyczącej ceny jej nabycia. Umowa w formie aktu notarialnego została zawarta w dniu 26 kwietnia 1988r., natomiast już 2 marca 1987r. Naczelnik Gminy proponował I. M. nie gorsze warunki. I. M. nie wyrażała na nie zgody wnosząc o znacznie korzystniejsze dla siebie rozwiązanie, w tym z wypłaceniem różnicy ceny przez Gminę. Dowodem jest notatka służbowa sporządzona w dniu 2 marca 1987r. W zupełnej sprzeczności z doświadczeniem życiowym jest zakładanie, że tak rozważny sprzedawca jakim w świetle przywołanej notatki służbowej była I. M., przy galopującej inflacji jaka wówczas występowała godziła się na warunki finansowe sprzed ponad roku. Skarżąca podkreśliła, że Naczelnik Gminy praktycznie był zmuszony do zawarcia umowy, gdyż wydanie decyzji o wywłaszczeniu mogło znacznie wydłużyć procedurę nabycia działki nr [...]. Skarżąca wskazała, że nie zamierza przeciwstawiać dokumentu sporządzonego w formie aktu notarialnego, notatce służbowej sporządzonej w formie pisemnej, jednakże notatka ta pozwala na zrozumienie motywów działania stron, a przyjęte ostateczne rozwiązanie w znacznej mierze spełniało oczekiwania I. M.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Nadto należy przywołać treść przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy.
Materialnoprawną podstawą kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz518 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy przepisy rozdziału 6 działu III a więc dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu decyzji nie doszło do naruszeń prawa mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
Z ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych wynika, że na mocy umowy notarialnej z dnia 26 kwietnia 1988 r., ówczesna właścicielka I. I. M. sprzedała nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] w Z. na rzecz Skarbu Państwa. Zbycie nieruchomości nastąpiło w ramach postępowania wywłaszczeniowego, jako podstawę zawarcia umowy wskazano przepis art. 53 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, dotyczący decyzji wywłaszczeniowej. Wywłaszczenie nastąpiło na cel publiczny związany z realizacją ośrodka zdrowia. Cel ten nie został zrealizowany, albowiem wskazana działka została zagospodarowana targowiskiem.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy na ich wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137. ust. 1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Okoliczności istotne w sprawie umożliwiające zwrot nieruchomości zostały w sprawie wyjaśnione w trakcie dotychczasowego postępowania, a mianowicie wywłaszczona nieruchomość nie została przeznaczona na cel określony w umowie z dnia 26 kwietnia 1988r. ( w akcie notarialnym), a nieruchomość nr [...], o której mowa w tym akcie notarialnym nie była nieruchomością zamienną.
W konsekwencji powyższego w sprawie zaktualizowały się wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Okolicznością sporną pozostała natomiast wysokość odszkodowania należnego Gminie od spadkobierców właścicielki działki nr [...] w związku z obowiązkiem zwrotu nieruchomości oraz podnoszone przez skarżącą poniesienie nakładów na wywłaszczoną nieruchomość, które powinny być uwzględnione przy ustalaniu wysokości odszkodowania.
Przepis art. 140 ust. 1 u.g.n. stanowi, że w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Z powyższego przepisu oraz z dyspozycji art. 142 u.g.n. wynika, że decyzja o zwrocie nieruchomości powinna orzekać również o zwrocie na rzecz Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego (w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu) wypłaconego odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu.
W § 4 zawartej umowy wskazano, iż strony określają cenę na kwotę 420 000 zł., pomniejszoną o wartość działki budowlanej nr [...], której własność I. I. M. zachowała, z tym, że zapłata ceny nastąpi w terminie jednego miesiąca. Działka budowlana nr [...], położona w Z., nabyta została na własność przez I. I. M. na mocy decyzji Naczelnika Gminy Z. z dnia 25 maja 1988 r. W decyzji tej jako podstawę jej wydania wskazano art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy przewidywał, iż w przypadku dokonywania wywłaszczenia nieruchomości pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne osoba fizyczna będąca właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości miała prawo zachować - zależnie od przysługującego jej dotychczas prawa do nieruchomości - własność lub użytkowanie wieczyste jednej działki wydzielonej z tej nieruchomości, a jeżeli okaże się to niemożliwe - otrzymać na własność lub użytkowanie wieczyste taką działkę, wydzieloną z innych nieruchomości objętych granicami skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zachowanie (otrzymanie) własności lub użytkowania wieczystego działek wymienionych następowało na wniosek osób zainteresowanych, na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej, a wniosek ten powinien być zgłoszony w toku postępowania o nabycie własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości.
W toku postępowania administracyjnego oraz sądowego ustalono, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nabycie przez I. I. M. działki nr [...] nie stanowiło przyznania nieruchomości zamiennej. Okoliczność, że działka nr [...] stanowi nieruchomość zamienną wykluczałaby możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na fakt, iż następcy prawni wywłaszczonej nieruchomości nie są już właścicielami tej nieruchomości.
Z dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2008 r., I OSK 1653/07, wiążącej wykładni art. 140 ust. 1 u.g.n. wynika, że obowiązek zwrotu nieruchomości zamiennej, o którym mowa w art. 140 ust. 1 u.g.n., nie może dotyczyć nieruchomości nabytej pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. przez osobę wywłaszczoną na innej podstawie prawnej niż art. 65 tej ustawy. W okolicznościach niniejszej sprawy nabytej przez I. I. M. działki nr [...] nie można zatem traktować jako nieruchomości zamiennej.
W wiążących wskazaniach co do dalszego postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w powołanym wyroku z dnia 18 lipca 2012r., sygn. akt II SA/Gd 251/12 wskazał, że okoliczność, że działka nr [...] nie stanowiła nieruchomości zamiennej nie oznacza, iż winna być ona pominięta w rozliczeniach stron związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości.
Jak to wskazano w wyroku Sądu z dnia 18 lipca 2012r. należność podlegająca zwrotowi z tytułu otrzymanego w 1988 r. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość winna odpowiadać uzyskanemu przez właściciela nieruchomości przysporzeniu. Przepis art. 140 u.g.n. nie przewiduje, co prawda, przyjęcia do rozliczenia wartości takiej nieruchomości, niemniej jednak wykładnia celowościowa obowiązujących przepisów, przemawia za przyjęciem takiego rozwiązania.
Uzasadniając konieczność przyjęcia do rozliczenia wartości takiej nieruchomości Sąd w wyroku tym wskazał, że przepis art. 216 ust. pkt 3 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III (zwrot wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Samo użycie zwrotu "stosuje się odpowiednio" oznacza, że stosowanie norm wynikających z przepisów, do których nastąpiło odesłanie nie musi następować automatycznie i dosłownie. Organ stosujący określone przepisy odpowiednio winien zawsze mieć w tym zakresie na względzie cel i formę danego postępowania, jak również winien uwzględniać różnice w stosunku do uregulowań, które mają być odpowiednio stosowane. Odpowiednie stosowanie prawa winno uwzględniać modyfikacje wynikające z różnic obu uregulowań.
Odnosząc się do zasad ustalania wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz zasady zwrotu i towarzyszących mu rozliczeń określonych w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i towarzyszących jej rozporządzeniach wykonawczych Sąd stwierdził, że nie odbiegały one od obowiązujących obecnie rozwiązań ustawy. Przepis art. 56 ustawy z 1985 r. stanowił, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (Dz.U. Nr 47, poz. 243), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 69 ust. 3 ustawy z 1985 r. określono, że właściciel zwraca na rzecz Państwa wypłacone odszkodowanie lub nieruchomość zamienną oraz inne należności, o których mowa w ust. 3, ustalone przez organ orzekający o zwrocie nieruchomości. Podkreślono w wyroku Sądu, że z uregulowań wówczas i obecnie obowiązujących wynika przede wszystkim, że celem instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest przywrócenie stanu prawnego sprzed wywłaszczenia, zarówno w wymiarze stosunków własnościowych, jak i pobranych wartości majątkowych. Strony zwracają sobie wszystko to, co świadczyły wzajemnie przy wywłaszczeniu, ze stosowanymi modyfikacjami wynikającymi z faktu upływu czasu (waloryzacja). Skoro odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ma mieć charakter ekwiwalentu za utraconą własność, czyli ma być odpowiednikiem jej wartości, to rozliczenia towarzyszące zwrotowi nieruchomości powinny tą zasadę respektować.
Organ dokonujący zwrotu wywłaszczonej nieruchomości winien zatem ustalić co I. I. M. uzyskała w ramach rekompensaty za wywłaszczoną nieruchomość, czy wyłącznie odszkodowanie w wysokości 420 000 zł, czy również nieruchomość stanowiącą działkę Nr [...].
Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomości winno odpowiadać jej wartości (art. 128 ustawy). Zapis w treści aktu notarialnego z dnia 26 kwietnia 1988 r., że strony określają cenę za wywłaszczoną nieruchomość na kwotę 420 000 zł, pomniejszoną o wartość działki budowlanej nr [...] o pow. 832 m2, której własność I. I. M. zachowała, budziła wątpliwości. Działka nr [...] nie stanowiła nieruchomości zamiennej przyznanej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W sprawie wymagało zatem wyjaśnienia jaki wpływ na cenę za działkę nr [...] miało przeniesienie na I. I. M. prawa własności działki nr [...]. Jeżeli cena wskazana w akcie notarialnym na kwotę 420 000 zł nie została wypłacona w całości, lecz jedynie w części, a w części organ w miejsce zapłaty ceny przeniósł własność nieruchomości, do rozliczenia z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości winna być przyjęta wyłącznie kwota 420 000 zł. Natomiast w sytuacji, w której, jak twierdzi skarżąca, wywłaszczona uzyskała całą kwotę wskazaną w akcie notarialnym a więc 420 000 zł a ponadto własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], obecne rozliczenie winno uwzględniać wartość przekazanej nieruchomości.
W toku ponownego rozpoznania sprawy organ przedstawił wyżej przytoczoną argumentację dotyczącą działki nr [...] i uznał, że do rozliczenia z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości winna przyjęta wyłącznie kwota 420.000zł.
Mając na uwadze wskazania Sądu zawarte w orzeczeniu z dnia 18 lipca 2012r. organ przeprowadził dowód z akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia nieruchomości i przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie jaką kwotę I. M. otrzymała z tytułu odszkodowania. Organ odwoławczy stwierdził, że ustalenia tego wobec braku dokumentacji archiwalnej dotyczącej wypłaty kwoty 420.000zł (braku pokwitowania odbioru odszkodowania) nie można było dokonać w oparciu o materiały źródłowe. Organ odwoławczy dokonał również analizy notatki służbowej z dnia 20 listopada 1987r., uznając że nie posiada ona mocy wiążącej w sprawie z uwagi na treść aktu notarialnego. Zapis o zgodzie na dobrowolny wykup ziemi pod budowę ośrodka zdrowia pod warunkiem, m.in. wypłacenia kwoty 420tys. zł oraz otrzymania bliźniaczej działki na osiedlu [...] może świadczyć o tym, że skarżąca przedstawiła warunki na jakich zgodzi się sprzedać nieruchomość, jednakże ostatecznie to treść aktu notarialnego stanowi dowód zawarcia umowy i jej ostatecznych warunków. Z aktu tego wynika jednoznacznie, że cena została określona na 420.000zł. Organ odwoławczy wskazał również, że za taką interpretacją przemawia charakter aktu notarialnego, który stanowi gwarancję dokonania określonych czynności, gwarantującym ich pewność. Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na szczególne znaczenie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, jego wiążąca treść w stanie faktycznym sprawy nie może być zmieniona, co do ceny, w drodze notatki służbowej. Wskazano również, że działka nr [..] wymieniona w akcie notarialnym nie stanowi działki bliźniaczej w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej, ani pod względem powierzchni ani pod względem wartości, na co wskazuje m.in operat szacunkowy określający wartość nieruchomości gruntowej działki nr [...] na dzień wywłaszczenia działki nr [...]. Nadto w treści aktu notarialnego nie znajdują się żadne odniesienia do notatki służbowej z dnia 20 listopada 1987r.
Sąd uznał, że organ odwoławczy przeprowadził w powyższym zakresie prawidłowe postępowania wyjaśniające, ustalił okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy rozpatrzył materiał dowodowy, spełniając wymogi art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ II instancji nie naruszył również art. 80 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ w swojej ocenie dotyczącej nieruchomości nr [...] i jej wpływu na wysokość odszkodowania należnego Gminie, oparł się na dowodach dostępnych w sprawie i dokonał ich oceny, w szczególności dokonał oceny i wiarygodności dowodów oraz oceny ich znaczenia i wartości w rozpatrywanej sprawie, a ocenie tej nie można postawić zarzutu dowolności czy też naruszenia cyt. wyżej art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ II instancji orzekając w sprawie uwzględnił ocenę prawną zawartą w wyroku wydanym w sprawie II SA/Gd 251/12 i zawarte w nim wskazania co do dalszego postępowania.
Sąd uznał zatem, że rozstrzygniecie organu II instancji wyłączające z rozliczenia wartość nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] nie narusza przepisów prawa i zostało wydane bez naruszenia powołanych w skardze przepisów art. 7 i 77 §1kpa oraz art. 80kpa.
Zważyć również należy, że z materiałów archiwalnych wynika, że w dniu 4 lutego 1987r. Naczelnik Gminy proponował I. M. dokonanie przeniesienia prawa własności nieruchomości nr [...] o pow. 0,34ha za cenę 86zł za 1m², co dawało kwotę 292.400zł. W powoływanej przez skarżącą notatce służbowej z dnia 2 marca 1987r. I. M. zaproponowano dobrowolny wykup gruntów, w ten sposób, że Naczelnik Gminy zaproponował kwotę 292.400zł za sprzedaż działki o pow. 0,34 na rzecz Skarbu państwa lub 420.00zł. Ponadto stwierdzono, że ewentualnie Naczelnik proponuje działkę rzemieślniczą położoną w P. (dz. Nr [...] o pow. 0,14ha) lub inne działki. W dniu 4 maja 1987r. I. M. oświadczyła, że rezygnuje z oferty Naczelnika spisanej w notatce służbowej z dnia 2 marca 1987r. W tym miejscu wskazać tylko należy, że powoływanie się w takim stanie faktycznym przez skarżąca na postanowienia-warunki zawarcia umowy zawarte ww. notatce, od których odstąpiła sama skarżąca nie może mieć wpływu na zasadność skargi i ocenę zaskarżonej decyzji Natomiast w zawiadomieniu z dnia 4 listopada 1898r. Naczelnik Gminy Z. zawiadomił o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego działki nr [...], w zawiadomieniu podano, że wartość działki oszacowano na kwotę 314.160zł, z kolejnej notatki służbowej wynika, że I. M. zgodziła się na "1.wykup gruntu za cenę 420tys. zł 2.działka bliźniacza na osiedlu [...]". W powoływanym akcie notarialnym strony określiły cenę na kwotę 420000zł, pomniejszoną o wartość działki budowlanej [...], której własność przyznano I. M. decyzją z dnia 25 maja 1988r.
Wartość rynkowa prawa własności nieruchomości nr [...]-[...] na dzień wywłaszczenia działki nr [...] zgodnie z operatem szacunkowym wynosi 286.982zł Natomiast wartość rynkowa nieruchomości nr [...], zgodnie z operatem szacunkowym z dnia 12 marca 2014r., na dzień wywłaszczenia działki nr [...], wynosiła 153.173zł. Powyższe wskazuje, że wartość działki nr [...] uzupełniła cenę za działkę [...] określoną na kwotę 420000zł. Z przedłożonych dokumentacji archiwalnej wynika bowiem, że Gmina nigdy nie oferowała I. M. ceny 420000zł za działkę nr [...]. Ustalenie ceny 420000zł w akcie notarialnym potwierdza stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że zrekompensowanie I. M. odjęcia prawa własności działki nr [...] nastąpiło poprzez zapłatę ceny za tę działkę, która to cena została pomniejszona o wartość przyznanej jej na własność działki nr [...]. Przeniesienie własności działki nr [...] było więc dodatkową, poza ceną, rekompensatą za pozbawienie własności działki nr [...]. Tym samym nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym twierdzenie skarżącej gminy, że I. M. uzyskała cenę w wysokości 420000zł i dodatkowo własność działki nr [...], tytułem rekompensaty za wywłaszczenie działki nr [...].
Ustosunkowując się do zarzutów Gminy w zakresie nieuwzględnienia nakładów poczynionych na wywłaszczoną nieruchomość stwierdzić należy, że wskazane w art. 140 ust. 4 ustawy zwiększenie wartości nieruchomości na skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości, powiększające wysokość odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców, określonego według zasad wskazanych w art. 140 ust. 2 tej ustawy, może obejmować tylko te nakłady, które zostały poczynione dla realizacji celu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane nakładami niezwiązanymi z realizacją celu wywłaszczenia, nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu wysokości odszkodowania (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r., I OSK 1971/10, LEX nr 1101479).
Odnośnie interpretacji treści art. 140 § 4 ustawy który stanowi, że w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, to w powoływanym wyroku z dnia 18 lipca 2012r. Sąd wskazał, że przepis ten nie dotyczy nakładów poniesionych na nieruchomości bezpośrednio po wywłaszczeniu, a więc w krótkim okresie czasu po wywłaszczeniu, lecz jak wynika z jego treści, działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości. O ile zatem na nieruchomości zostały poniesione nakłady związane z realizacją celu wywłaszczenia zwiększające wartość nieruchomości, nakłady te winny być uwzględnione w ustaleniu jej wartości.
Mając na uwadze powyższe regulacje prawne Sąd uznał, że zarzuty skarżącej dotyczące pominięcia nakładów poniesionych przez skarżącą nie zasługują na uwzględnienie.
Z materiału dowodowego sprawy (protokół rozprawy administracyjnej z dnia oraz operat szacowania co do wartości elementów składowych nieruchomości gruntowej na działkach nr [...]-[...] z dnia 12 marca 2012r.sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego B. O.) wynika, że w dacie wydania decyzji z dnia 26 kwietnia 1988r. działka nr [...] był niezabudowana, grunt był wykorzystywany rolniczo, bez uzbrojenia. Działki są położone w strefie centralnej Z. i stanowią część placu [...]. Działkę tę po jej wywłaszczeniu przeznaczono na targowisko miejskie, wykonano utwardzenie działki, kolektor sanitarny i kanalizację burzową w latach 1992-93, 98. Nadto z powołanego operatu, wynika że w 2006r. wykonano kanalizację sanitarną: kanał ściekowy grawitacyjny, kanalizację deszczową wraz ze studniami rewizyjnymi, oświetlenie zewnętrzne, nawierzchnię – kostką polbruk oraz wykonano nasadzenia drzewek i krzewów. Powoływana kanalizacja deszczowa (burzowa ) oraz kanalizacja sanitarna oświetlenie została wykonana w 2006r. Aktualnie teren jest utwardzony kostką brukową, na działce znajduje zieleń urządzona, kanalizacja sanitarna i deszczowa.
W świetle ustalonego stanu faktycznego wobec treści art. 140 ustawy. uznać należy, że skarżącej nie przysługuje wartość poniesionych nakładów, a więc ich wartość nie mogła być uwzględniona przy ustalaniu wysokości odszkodowania. Nakłady te nie spełniają bowiem wymogów nakładów, które zostały poniesione na realizację celu wywłaszczenia. Jak to zasadnie ustalił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, nie miały one związku z realizacją celu wywłaszczenia, jakim była budowa ośrodka zdrowia. Materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, że dla realizacji celu wywłaszczenia skarżąca nie poniosła żadnych nakładów. Skarżąca podnosi, że teren był pozbawiony infrastruktury, a poniesione nakłady były konieczne dla zagospodarowania nieruchomości. Nie kwestionując tej okoliczności, że teren wymagał wybudowania infrastruktury technicznej, to przy zwrocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie można uwzględniać takich nakładów choćby były konieczne z punktu widzenia zagospodarowania miasta i jego mieszkańców ( określonej części miasta), w sytuacji gdy nie zostały one podjęte dla realizacji celu wywłaszczenia, skoro na terenie przeznaczonym pod ośrodek zdrowia urządzono po wywłaszczeniu nieruchomości targowisko miejskie. W takim stanie faktycznym i prawnym nawet powoływany przez skarżącą wzrost wartości nieruchomości, na skutek poniesionych nakładów na infrastrukturę miejską nie może wpływać na wysokość odszkodowania należnego Gminie, skoro odszkodowanie dotyczy wywłaszczenia nieruchomości przeznaczonej na inny cel. Jak to wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 9 listopada 2011r. I OSK 19971/10 z 30 maja 2012r., zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane nakładami niezwiązanymi z realizacją celu wywłaszczenia nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu wysokości odszkodowania. Brak jest bowiem podstaw aby przy obliczaniu wysokości odszkodowania uwzględniać wzrost wartości nieruchomości spowodowany innymi działaniami niż te, które zmierzały do realizacji celu wywłaszczenia, co wynika z treści art. 136 ust. 1 i 2 oraz art. 137 ustawy.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło