I SA/Gl 922/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2005 r. w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej Spółki, będący radcą prawnym, wniósł o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że nie dysponuje ona środkami pozwalającymi na poniesienie tych kosztów bez narażenie się na utratę płynności finansowej, gdyż ponosi stratę z działalności gospodarczej, która za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.005.941.812,80 zł, potwierdzającą brak środków na spłatę zobowiązań. W tym kontekście zaznaczył, iż wartość zobowiązań krótkoterminowych, według bilansu za 2014 r. zamykająca się kwotą 5.251.096.337,40 zł, jest wielokrotnie wyższa od środków znajdujących się na jej rachunków bankowym w wysokości 127.889.993,99 zł, obejmujących również środki Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i Funduszu Likwidacji [...]. W konsekwencji Spółka musi koncentrować się na bieżącej spłacie tych zobowiązań, a przede wszystkim na wypłacie wynagrodzeń, których "przeciętny miesięczny koszt (...) za pierwsze 11 miesięcy 2015 r. wynosił 262,3 mln zł". Zdaniem pełnomocnika Spółka nie może być stawiana przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na te cele, czy na koszty sądowe, a przyznanie pierwszeństwa tym ostatnim w opisanym stanie rzeczy oznaczałoby ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Skądinąd środki te są mniejsze od ciążących na Spółce zobowiązań publicznoprawnych, które również powinny być traktowane priorytetowo. W rubrykę nr 6 urzędowego formularza /wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych/ wpisano 2.333.140.000 zł, a w rubrykę 7 /wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu za ostatni rok)/ kwotę 5.605.996.743.48 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie, obliczony z uwzględnieniem podanej w niej wartości przedmiotu zaskarżenia, wynosi 9.293 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl jej art. 245 § 3 obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem przesłanka ta w przypadku skarżącej Spółki nie została spełniona, przy czym można to stwierdzić na podstawie samego wniosku, bez potrzeby wzywania o dodatkowe oświadczenia lub materiały źródłowe. Nie można przyjąć, że o konieczności przyznania prawa pomocy przesądza sama strata z działalności Spółki. Strata, będąca nadwyżką kosztów nad przychodami, nie świadczy przecież o braku środków finansowych (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493). Podobnie ocenić należy fakt, że znaczna część tych kosztów związana jest ze spłatą zobowiązań w bardzo dużej wysokości. Bezsprzecznie wszak przewyższają one wysokość kosztów sądowych należnych w sprawie w tak wielkim, wprost nieporównywalnym stopniu, iż poniesienie tych kosztów nie może wywrzeć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na sytuację Spółki, a tym bardziej zagrozić utratą przez nią płynności finansowej, jak utrzymuje jej pełnomocnik. W analogicznej dysproporcji z tymi kosztami pozostają zresztą wszystkie pozostałe kwoty wskazane we wniosku, sięgające setek milionów, a nawet miliardów złotych, w tym te przeznaczane na wypłatę wynagrodzeń, będące jedynie częścią wydatków Spółki, czy te znajdujące się na rachunku bankowym. Z tego punktu widzenia drugorzędną kwestią jest to, iż pełnomocnik skarżącej Spółki nie sprecyzował, jaka część tych ostatnich środków stanowi fundusz likwidacji zakładu górniczego czy raczej wszystkich zakładów górniczych prowadzonych przez Spółkę. Tak wysokie parametry określające rozmiary wykonywanej działalności oraz majątku wykorzystywanego do tego celu, które wielokrotnie przekraczają koszty sądowe w sprawie, wykluczają przerzucenie tych kosztów na budżet państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). Przerzucenie takie nie może być postrzegane jako niezbędne i obowiązkowe także w razie poważnych problemów finansowych spółki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 96/12, LEX nr 1333086). Nie uzasadniają go też powszechnie znane problemy skarżącej Spółki, będącej jednym z największych podmiotów gospodarczych w kraju, niezależnie od przyczyn niemożności zrestrukturyzowania kosztów jej działalności, w tym łączących się z prowadzoną przez nią polityką płacową oraz dekoniunkturą całej branży górniczej. Powtórzyć wypada, że koszty sądowe w sprawie są w tym kontekście tak niewielkie, iż ich uiszczenie nie może pociągnąć za sobą żadnych dostrzegalnych dalszych negatywnych następstw zarówno dla kondycji finansowej skarżącej Spółki, jak i tych o charakterze społecznym, związanych z potrzebami jej pracowników i ich rodzin. Ponadto skarżąca Spółka niedawno uiściła liczne opłaty w innych sprawach w kwotach przewyższających należności objęte rozpatrywanym wnioskiem. Przykładowo jedynie w dniu 14 lipca 2016 r. uiściła m.in. kwoty 24.216 zł, 8.603 zł i 35.215 zł odpowiednio w postępowaniach w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1195/15, I SA/Gl 913/15 oraz I SA/Gl 628/16. Co więcej, Sąd przyznał Spółce wyrokami, których prawomocność stwierdzono, zwrot kosztów postępowania m.in. w następujących kwotach: 22.388,00 zł (wyrok z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 548/15), 25.075,00 zł (wyrok z dnia 2 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 410/15), 49.162,00 zł (wyrok z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 306/15), 48.162,00 zł (wyrok z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 305/15), 20.313 zł (wyrok z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 902/15), 23.492 zł (wyrok z dnia 29 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 375/15), 18.285 zł (wyrok z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 914/15) oraz 6.121 i 22.497 zł (wyroki z dnia 21 marca 2016 r. w sprawach I SA/Gl 593/15 i I SA/Gl 615/15). Fakty te również uniemożliwiają przyjęcie, że Spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Jak zauważył wszak starszy referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 63/15, suma tych zwróconych kosztów jest większa od sumy wszystkich opłat sądowych, do uiszczenia których jest ona zobowiązana obecnie. Bilansowanie się wpływów i wydatków z rozpatrywanego tytułu z nadwyżką na korzyść Spółki stanowi dodatkowy argument pozwalający uznać, że bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż jest ona zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych także w innych sprawach toczących się obecnie przed Sądem. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.