I FZ 2/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Po 1379/16 o odrzuceniu skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1379/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę L. S. (dalej: Strona lub Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. (dalej: Dyrektor IS) z dnia 14 lipca 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. 2. W motywach takiego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że: - zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), Sąd odrzuca skargę w przypadku nieuzupełnienia jej braków formalnych; - brak w aktach sprawy pełnomocnictwa stanowi brak formalny podlegający usunięciu w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a.; - w sprawie skarga w imieniu Skarżącego została złożona przez pełnomocnika będącego adwokatem, który przy dokonaniu pierwszej czynności był obowiązany dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo, potwierdzające umocowanie do działania w imieniu Skarżącego w tej sprawie; - mimo skutecznego doręczenia wezwania oraz pouczenia o negatywnych skutkach procesowych jego niewykonania, pełnomocnik nie przedłożył w wyznaczonym terminie wymaganego dokumentu; - nadesłane w odpowiedzi pełnomocnictwo udzielone adwokatowi obejmowało umocowanie do reprezentowania Skarżącego w innej sprawie niż rozpatrywana; - Sąd nie mógł zatem zweryfikować, czy osoba, która podpisała skargę była uprawniona do działania w imieniu Skarżącego w niniejszej sprawie; - tym samym zachodziły podstawy do odrzucenia skargi stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. 3. Na powyższe postanowienie Strona wniosła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie: - art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 i w związku z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi wobec przedłożenia niewłaściwego pełnomocnictwa po wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych kierowanego tylko do pełnomocnika, podczas gdy podpisanie skargi przez osobę, która nie posiada odpowiedniego pełnomocnictwa jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi, czego w sprawie nie dokonano; - art. 183 § 2 pkt 2 i pkt 5 P.p.s.a. przez przeprowadzenie postępowania i wydanie zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy Strona nie miała należycie umocowanego pełnomocnika oraz była pozbawiona możliwości działania przed Sądem pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia Strona rozwijając sformułowane zarzuty odwołała się do wybranego orzecznictwa sądów administracyjnych, tj. postanowienia NSA z dnia: 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05; 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11; 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; 25 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2509/14; 19 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 1082/15; 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 46/08. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegało oddaleniu. 4.2. Na obecnym etapie sprawy poza sporem pozostawało to, że nie uzupełniony został brak formalny skargi przez przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącego reprezentującemu go adwokatowi. Jak oceniono w zaskarżonym postanowieniu, nadesłane przez tego adwokata pełnomocnictwo swym zakresem obejmowało inną sprawę niż niniejsza, tj. wszczęta skargą Strony na postanowienie Dyrektora IS z dnia 14 lipca 2016 r., nr [...]. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika Strony, faktu tego się nie kwestionuje. Wręcz przeciwnie, przyznaje się, iż: "Prawdziwym pozostaje, że wobec zarządzenia z dnia 7 października 2016 roku doszło do błędnego nadesłania pełnomocnictwa". 4.3. Zagadnieniem spornym pozostało zatem już tylko to, czy Sąd pierwszej instancji przed odrzuceniem skargi Strony, z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi w postaci nadesłania właściwego dokumentu pełnomocnictwa, powinien uprzednio wezwać bezpośrednio Skarżącego do podpisania skargi. Na tak ujęte zagadnienie, motywy wyrażone w zażaleniu zmierzały do udzielenia odpowiedzi twierdzącej, zgodnej przy tym - według Strony - ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. 4.4. Naczelny Sąd Administracyjny w okolicznościach rozpoznanej sprawy nie podzieli zapatrywań przedstawionych w zażaleniu. 4.5. W realiach tej konkretnej sprawy skarga została sporządzona, podpisana i przesłana przez adwokata P. B. działającego w charakterze pełnomocnika Skarżącego. Treść skargi nie nasuwa co do tego żadnych wątpliwości. Wprost w niej wskazano, że Skarżący reprezentowany jest przez "adw. P. B. z Kancelarii Adwokackiej w S. [...]." Skargę nadano, jak wynika z koperty w której była umieszczona, wskazana tu Kancelaria. Poza tymi czynnościami adwokat podejmował w sprawie inne działania na rzecz Strony. Opowiadając na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego, w piśmie przewodnim (z dnia 7 października 2016 r.) do przedłożenia potwierdzenia dokonania stosownej opłaty, powołał się również na działanie w imieniu Skarżącego, w oparciu o udzielone pełnomocnictwo. Podobnie zachował się odpowiadając na wezwanie Sądu o uzupełnienie braku formalnego skargi w postaci pełnomocnictwa. I tutaj w nadesłanym piśmie przewodnim z dnia 25 października 2016 r. wskazał, że działa w imieniu Strony. W świetle przedstawionych okoliczności nie sposób zatem było uznać, aby Skarżący na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji występował wyłącznie osobiście, a nie przez pełnomocnika. Przyjęciu odmiennych wniosków sprzeciwiają się powoływane pisma oraz zachowania procesowe adwokata. 4.6. Z art. 57 § 1 czytanego łącznie z art. 46 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym zawierać przy tym imię i nazwisko strony oraz jej pełnomocnika. Z kolei jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który nie złożył jeszcze pełnomocnictwa obowiązany jest do jego złożenia wraz z tym pismem. Uchybieniu temu obowiązkowi w przypadku, gdy pismo jest skargą, stanowi jej brak formalny podlegający usunięciu w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. W myśl zaś art. 67 § 5 P.p.s.a. jeżeli w sprawie ustanowiono pełnomocnika pisma w postępowaniu sądowym należy doręczać tej osobie. 4.7. Mając na uwadze przywołane regulacje prawne, przyjąć więc należało, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wezwał do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci nadesłania pełnomocnictwa dla adwokata reprezentującego Stronę. W sprawie ze skargi na rzeczone postanowienie Dyrektora IS wynikało, że Skarżący nie działa sam, lecz w jego imieniu działa pełnomocnik będący adwokatem. Doręczenie wezwania do uzupełnienia tego braku musiało więc nastąpić do tej osoby, co też miało w sprawie miejsce. Co więcej, pełnomocnik korespondencję odebrał i wykonał, chociaż wadliwie, treść otrzymanego wezwania. 4.8. Nie można było przy tym podzielić motywów zażalenia, że Sąd pierwszej instancji, w sytuacji nieuzupełnienia braku formalnego skargi przez przedłożenia pełnomocnictwa, powinien następnie wezwać Skarżącego do podpisania skargi. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normy prawnej nakazującej takie działanie, czy nawet tylko uprawniającej do tego. Strona uważając przeciwnie pominęła konieczność rozróżnienia okoliczności w postaci braku umocowania do działania w imieniu mocodawcy, od braku skargi polegającego na nie przedłożeniu Sądowi stosownego dokumentu pełnomocnictwa potwierdzającego istnienie owego umocowania. Konsekwencją tego stało się jej mylne założenie, że nie miała ona należycie umocowanego pełnomocnika. Z tezą taką nie sposób się zgodzić, gdyż okoliczność taka nie wynikała z akt sprawy, w tym w szczególności z treści sporządzonej skargi, jak i dalszych czynności podejmowanych przez pełnomocnika z powołaniem się na działanie nie w imieniu własnym, lecz w imieniu Skarżącego. W konsekwencji przyjąć trzeba było, że pełnomocnik ten na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji występował w imieniu Skarżącego, nie przedstawiając jedynie dokumentu potwierdzającego swoje umocowanie (ani z własnej inicjatywy, ani w ramach sądowego wezwanie, które wadliwie wypełnił nadsyłając umocowanie do innej sprawy). Ewidentnie wadliwe działanie pełnomocnika, który sam przyznał, że nadesłał do akt nieodpowiednie pełnomocnictwo, nie może prowadzić do tego, aby Strona była po raz drugi wzywana o uzupełnienie braku formalnego skargi, tym razem w postaci podpisania tej skargi jako wniesionej osobiście, nie zaś przez pełnomocnika. Jak już wyjaśniono, w okolicznościach faktycznych tej sprawy Strona występowała jako podmiot reprezentowany przez pełnomocnika; nie było zatem podstaw, ani faktycznych ani prawnych, kierowania bezpośrednio do niej w tym zakresie korespondencji. Wprawiają w zdziwienie przy tym argumenty zażalenia bazujące na tym, że Skarżący w ogóle nie miał należycie umocowanego pełnomocnika w tej sprawie. Tego rodzaju motywy należało odebrać jako swoistą próbę konwalidacji popełnionego przez pełnomocnika zaniechania. Przecież pełnomocnik sporządził skargę do Sądu jasno w niej oznaczając, że reprezentuje Skarżącego. Przyjmując teraz zgodnie z wyrażanymi w zażaleniu motywami, uznać by należało, że podejmowane przez pełnomocnika czynności były tylko jego własnymi, podszywającymi się pod osobę Skarżącego, bez jego wiedzy, a przede wszystkim jego woli bycia reprezentowanym przez tegoż pełnomocnika, a w konsekwencji jako "uzurpatora" działającego na niekorzyść Strony i świadomie wprowadzającego ją w błąd co do wzajemnych relacji (mocodawca - zawodowy pełnomocnik). Wniosek taki byłby jednak oczywistą ujmą dla profesjonalizmu występującego w sprawie adwokata i jako taki nie dałby się pogodzić z nałożonymi na niego wymaganiami dotyczącymi etycznego postępowania. Stąd tego rodzaju sugestie należało odczytać nie jako istniejący fakt, lecz jako wyłącznie próbę "uratowania" sprawy, co do której istniejący obowiązek wykazania dokumentem umocowania pełnomocnik wadliwie wykonał. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane są poglądy zawarte w przywołanych przez Stronę orzeczeniach. W odniesieniu do nich pamiętać niemniej należało, że sytuacja, gdy z okoliczności wynika, iż skarga została podpisana przez osobę nie mogącą być w sprawie pełnomocnikiem, jest zupełnie inna od tej, w której dana osoba może być pełnomocnikiem Strony, chociaż jeszcze tego stosownym dokumentem nie potwierdziła. W realiach rozpoznanej sprawy ten pierwszy przypadek nie wystąpił, z tego też powodu nie można było uznać, że Skarżący powinien zostać osobiście wezwany do podpisania skargi opatrzonej już podpisem pełnomocnika w jego imieniu (nie zaś w imieniu własnym tego pełnomocnika). Drugi przypadek co prawda wystąpił, jednak nie prowadził do wniosku zbieżnego z oczekiwaniami Strony. Skarżący miał bowiem zagwarantowane prawo do uruchomienia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, o czym to świadczy złożona skarga. Nie było podstaw do uznania, w świetle akt sprawy, aby było inaczej. Nie można też mówić, że odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji bez wezwania Skarżącego do podpisania skargi, spełniało przesłankę nieważności postępowania z uwagi na działanie pełnomocnika bez należytego umocowania. Okoliczności takie w sprawie nie zostały wykazane, wręcz przeciwnie, wynika z nich, że Skarżący działał przez pełnomocnika, który to nie uzupełnił w jego imieniu stosownego braku w postaci złożenia dokumentu pełnomocnictwa, co doprowadziło do takich a nie innych następstw procesowych. 4.9. Reasumując, odrzucenie skargi w tym wypadku przez Sąd pierwszej instancji nie mogło być utożsamione z odebraniem Skarżącemu prawa do sądu. To bowiem wyłącznie wadliwa czynność procesowa pełnomocnika Strony w zakresie uzupełnienia braku skargi, doprowadziła do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe prawidłowo Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę po myśli art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że wojewódzki sąd administracyjny odrzuca skargę, której braków formalnych strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. 4.10. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 orzekł jak w sentencji.